EPA

34 mínútur skelfingar

„Ég heyrði konu hrópa. Þetta eru verstu öskur sem ég hef heyrt á ævi minni.” Lýsingar sjónarvotta af því þegar Dani á fertugsaldri fór um gamla bæinn í Kongsberg vopnaður boga, örvum, hnífi og jafnvel fleiri drápstækjum, eru hrollvekjandi. Fimm manneskjur létust, allar eftir að lögreglan hafði hann fyrst í sigtinu. Nú spyr fólk sig: Hvernig gat það tekið 34 langar mínútur að handsama ódæðismanninn?

Lög­reglan kom auga á hann. En missti svo sjónar af hon­um. Áður en hún náði loks að hafa hendur í hári hans hafði honum tek­ist að drepa fimm mann­eskj­ur; fjórar konur og einn karl­mann. Frið­ur­inn hefur verið rof­inn í hinum forn­fræga norska bæ, Kongs­berg, og eftir situr fólk með brýnar spurn­ingar sem margar snúa að yfir­völdum – lög­regl­unni sem þekkti til manns­ins af vondu einu og týndi honum svo í eft­ir­för milli meðal ann­ars lágreistra timb­ur­húsa sem hann nýtti til að strá­fella fólk sem á vegi hans varð.

„Þetta var and­styggi­legt. Hann bara fór um og drap til­vilj­un­ar­kennt hér á göt­unum okk­ar,“ segir Gudoon Hersi, íbúi í Kongs­berg. Hann spyr hvernig það hafi getað gerst að lög­reglan náði honum ekki fyrr. Að það sé „hræði­legt“ til þess að hugsa.

Lög­reglu­stöðin í Kongs­berg er í um eins kíló­metra fjar­lægð frá gamla mið­bæn­um. Þangað barst fyrsta til­kynn­ing kl. 18.13 í gær að norskum tíma. Sjón­ar­vottur lýsti því að maður væri að skjóta á eftir fólki með boga og örvum í mið­bæn­um. Lög­reglu­bíll var sendur af stað. Lög­reglu­menn­irnir komu fyrst auga á mann­inn sjö mín­útum eftir að fyrsta til­kynn­ingin bar­st, kl. 18.18. En svo misstu þeir sjónar af hon­um. Talið er að mað­ur­inn hafi drepið alla sem lét­ust eftir þetta. Þrír lög­reglu­bílar til við­bótar voru sendir á vett­vang enda til­kynn­ingum rignt stans­laust inn. Það var svo ekki fyrr en kl. 18.47 að hann var hand­tek­inn. Til að gæta allrar nákvæmni: Liðnar voru rúm­lega 34 mín­útur frá fyrstu til­kynn­ing­unni er mað­ur­inn, sem drepið hafði fimm og sært tvo, var yfir­bug­að­ur.

Fagri bær­inn í fjöll­unum

Kongs­berg á sér langa og merki­lega sögu. Krist­ján fjórði kon­ungur stofn­aði hann á þriðja ára­tug sautj­ándu aldar er þar hafði fund­ist silf­ur. Bær­inn byggð­ist hratt upp í kringum námu­gröft­inn var því sann­kall­aður iðn­að­ar­bær þótt þar léti kon­ung­ur­inn einnig reisa sér bústað. Um miðja átj­ándu öld var hann orð­inn næst­stærsti bær Nor­egs. Það var ekki aðeins silfrið sem orsak­aði það því þegar fram liðu stundir var þar stofnuð vopna­verk­smiðja auk verk­smiðja með bíla­í­hluti og búnað fyrir skip, flug og síðar olíu- og gas­iðn­að­inn. Enn í dag er stærsta fyr­ir­tækið Kongs­berg Group (sem aftur á Kongs­berg Defence & Aer­ospace og Kongs­berg Mariti­me).

En þótt iðn­að­ur­inn sé sterkt afl í sam­fé­lag­inu er háskól­inn í bænum það líka. Þangað flykkj­ast upp­veðruð ung­menni til að ganga mennta­veg­inn.

Mikil á skiptir bænum í tvo hluta, þann vest­ari og þann eystri. Vestan megin hennar er elsti hluti bæj­ar­ins en austan megin hefur nútím­inn sett sitt mark á bygg­ing­ar. Í mið­bæn­um, sem segja má að sé beggja vegna árinn­ar, er svo brú sem sam­einar borg­ar­hlut­ana tvo.

Ein af örvum árásarmannsins í vegg á húsi í miðbæ Kongsberg.
EPA

Tíma­línan

Snemma kvölds í gær gekk danskur rík­is­borg­ari, 37 ára gam­all karl­mað­ur, inn í Coop Extra-verslun í mið­bænum og hóf að skjóta á fólk með boga og örvar að vopni. Lög­reglan fær fyrstu til­kynn­ingu 18.13. Fimmtán mín­útum síð­ar, kl. 18.28, til­kynnir lög­reglan á Twitter um „að­gerð“ í miðbæ Kongs­berg og að maður hafi skotið eina mann­eskju með boga og ör. Fólk var hvatt til að halda sig inn­an­dyra þar sem ekki hefði enn tek­ist að hand­sama mann­inn.

Til­kynn­ing um hand­tök­una barst svo frá lög­regl­unni kl. 19.24 en nú er vitað að hand­takan var gerð nokkru fyrr eða kl. 18.47. „Þetta er alvar­legur atburð­ur,“ sagði í þess­ari annarri til­kynn­ingu lög­regl­unn­ar. Um klukku­stund síðar er svo upp­lýst að fólk hafi dáið í árásinni en það er ekki fyrr en 23.18 sem greint er frá því að fimm hafi lát­ist og tveir særst.

Lög­reglan sagð­ist á blaða­manna­fundi í morgun engin svör hafa við því hvers vegna tók svo langan tíma að hand­sama árás­armann­inn. Enn eigi eftir að rann­saka við­brögð hennar ofan í kjöl­inn.

Lögreglumenn á ferð um miðbæinn eftir árásirnar í gær. Svæðið var girt af á meðan rannsókn stóð yfir.
EPA

Sjón­ar­vott­arnir

Tveir ungir háskóla­nemar brugðu sér út í gær­kvöldi til að kaupa inn í Coop Extra, versl­un­inni í mið­bæn­um. Við inn­gang­inn sáu þeir mann sem þeir héldu í fyrstu að væri örygg­is­vörð­ur. „Það var ör aftan á hon­um,“ segir annar ungu mann­anna við Netta­visen. „Það var mikið áfall að sjá það.“ Hann seg­ist hafa spurt mann­inn hvað hefði eig­in­lega ger­st, hann svar­aði að það væri í lagi með sig en að hann ætl­aði að fara á bráða­mót­tök­una.

Skömmu síðar voru lög­reglu­menn mættir á stað­inn og bað ungu menn­ina og aðra við­skipta­vini að fara út úr búð­inni og koma sér í öruggt skjól. Þeir sáu örvar um allt en árás­armann­inn sáu þeir aldrei.

Í húsi í nágrenni búð­ar­innar var ungur maður í gær­kvöldi að horfa á sjón­varps­þátt­inn Squid Game er hann heyrði hávært sírenu­væl. „Ég hélt að þetta væri í sjón­varp­inu. En svo heyrði hann hrópað af öllum lífs og sál­ar­kröft­um: „Legðu frá þér vopn­ið!“ Hann hafi svo séð fleiri lög­reglu­bíla koma á stað­inn, lög­reglu­menn með skildi og hjálma á höfði. Þeir þustu inn í versl­un­ina og svo fóru þeir að berja á dyr í nær­liggj­andi húsum og segja fólki að halda sig inni.

Enn einn sjón­ar­vott­ur­inn var á gangi í nágrenni búð­ar­innar þegar hann heyrði í þyrlu fyrir ofan sig. Er hann nálg­að­ist búð­ina sá hann blikk­andi ljós, bæði lög­reglu­bíla og sjúkra­bíla. „Þetta var hræði­legt. Það átti eng­inn von á því að neitt í lík­ingu við þetta gæti gerst í litla Kongs­berg.“

Fleiri sjón­ar­vottar hafa greint frá því sem fyrir augu bar og einn þeirra seg­ist hafa séð árás­armann­inn á hlaupum með lög­regl­una á hæl­un­um. Hann hafi heyrt skoti hleypt af í átt að mann­in­um.

Enn eitt vitnið seg­ist hafa séð konu liggj­andi á göt­unni og hrópa á hjálp. Hann telji hana hafa verið stungna með hnífi. Það sama segir annað vitni um aðra konu. Að sker­andi öskur hennar hafi verið það versta sem hann hafi nokkru sinni heyrt.

Eftir að lögreglan mætti á vettvang í miðbænum var fólk á ferli beðið að leita sér skjóls.
EPA

Árás­armað­ur­inn

Dan­inn sem framdi ódæðið hefur búið í Kongs­berg í að minnsta kosti sex ár. Hann hefur nokkrum sinnum komið við sögu lög­reglu, síð­ast í maí fyrra er for­eldrar hans fengu nálg­un­ar­bann á hann í sex mán­uði vegna ógn­andi hegð­unar hans á heim­ili þeirra. Norskir fjöl­miðlar segja að vís­bend­ingar hafi verið um að skoð­anir hans væru öfga­fullar og er hann ógn­aði for­eldrum sínum og hót­aði að minnsta kosti öðru þeirra líf­láti hafi hann haft skamm­byssu með­ferð­is. Einnig hefur verið greint frá því að hann hafi áður verið dæmdur fyrir þjófnað sem og minni­háttar fíkni­efna­brot og hlaut hann fyrir það sex­tíu daga fang­els­is­dóm árið 2012. Hann hafði þá áður fengið dóm fyrir sam­bæri­legt broti.

Að því er lög­reglan hefur sagt eftir ódæð­is­verkin höfðu borist til­kynn­ingar um öfga­fulla hegðun hans, síð­ast í fyrra, og að það gæti verið að hann hefði snú­ist til íslam. Ekki hefur frekar verið útskýrt að svo stöddu hvaða þýð­ingu það hefur en lög­reglan hefur einnig sagt að hann hafi verið einn að verki. Hún úti­lokar ekki hryðju­verk.

Í frétt norska rík­is­út­varpsins kemur fram að í dómnum vegna nálg­un­ar­banns­ins komi fram að lög­reglan hafði áhyggjur af því að mað­ur­inn myndi fremja refsi­verða hátt­semi gegn for­eldrum sín­um.

Oyvind Aas, yfirlögregluþjónn, hélt tvo upplýsingafundi í gærkvöldi fyrir utan lögreglustöðina. Hann hafði ekki mörg svör þá en málin hafa skýrst nokkuð síðustu klukkustundir.
EPA

Árás­armað­ur­inn hefur verið yfir­heyrð­ur. Hann játar sök en hefur ekki sagt hvers vegna hann framdi voða­verk­in. Rita Katz, yfir­maður SITE Intelli­g­ence Group, sem vakta og greina vís­bend­ingar um hryðju­verka­starf­semi á net­inu, skrif­aði á Twitter í gær­kvöldi að bæði hægri öfga­menn sem og öfga­sam­tök sem kenna sig við íslam hafi áður hvatt til að nota boga og örvar sem vopn í hermd­ar­verk­um. Notkun slíks vopns sé þó mjög sjald­gæf.

Einn helsti sér­fræð­ingur Norð­ur­landa í hryðju­verkum seg­ist aldrei nokkurn tím­ann hafa heyrt um hryðju­verka­árás þar sem bogi og örvar voru not­að­ar. „Þetta er gríð­ar­lega óvenju­leg­t,“ segir Svínn Magnus Ran­storp sem hefur unnið við rann­sókn hryðju­verka í þrjá ára­tugi. Hann segir of snemmt að stað­festa að árásin óhugn­an­lega í Kongs­berg hafi verið hryðju­verk. Til að gera slíkt þurfi að kanna bak­grunn ger­and­ans og þær hvatir sem lágu að baki því að fram­kvæma árás með þessum hætti. „Þetta getur allt eins tengst geð­rænum vanda­mál­u­m,“ sagði hann við Netta­visen í morg­un.

Lög­fræð­ingur lög­regl­unnar í Kongs­berg sagði við norska rík­is­út­varpið í morgun að árás­armað­ur­inn myndi sæta geð­rann­sókn. Slíkt sé ekki óvana­legt í svo alvar­legum mál­um.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meira eftir höfundinnSunna Ósk Logadóttir
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar