Mynd: Flickr

Hlutur olíufélaga í hverjum seldum lítra af bensíni hækkaði um 34 prósent milli mánaða

Innkaupaverð olíufélaga á eldsneyti lækkað um 20 prósent milli mánaða en viðmiðunarverð á hverjum seldum bensínlítra lækkað einungis um tvær krónur á sama tíma. Hlutur olíufélaga í hverjum seldum lítra hefur einungis einu sinni verið hærri á Íslandi.

Við­mið­un­­ar­verð á bens­ín­verði hér­­­lendis er nú 266,8 krónur á lítra og lækk­aði um tvær krónur milli mán­aða. Það er samt sem áður 37,5 pró­sent hærra en það var í maí í fyrra og 27,1 pró­sent hærra en það var fyrir ári síð­an. 

Alls renna 138,9 krónur af hverjum seldum lítra, 52 pró­­sent, til íslenska rík­­is­ins vegna virð­is­auka­skatts, almenns bens­ín­gjalds, sér­­staks bens­íns­gjalds og kolefn­is­gjalds. Hlutur olíu­­­fé­laga í hverju seldum lítra er 58,8 krón­­ur, en hann hækkar um 34 pró­sent í krónum talið frá því í októ­ber. Hlutur olíu­fé­laga hefur ein­ungis einu sinni verið meiri í krónum talið, í apríl 2020 þegar hann var 63,4 krón­ur. 

Það sem eftir stendur er svo lík­­­legt inn­­­kaupa­verð sem í dag nemur 69,1 krónur á lítra, en það lækkar um næstum 20 pró­­sent milli mán­aða.

Hlutur olíu­­­fé­lags­ er reikn­aður sem afgangs­­stærð þegar búið er að draga frá hlut­­deild rík­­is­ins í hverjum seldum bens­ín­lítra og lík­­­leg­t inn­­­kaup­verð á honum frá reikn­uðu við­mið­un­­ar­verði, enda hald­­góðar upp­­lýs­ingar um ein­staka kostn­að­­ar­liði olíu­­­fé­lag­anna ekki opin­ber­­ar. 

Þetta má sjá í nýj­­ustu Bens­ín­vakt Kjarn­ans sem unnin er í sam­vinnu við hug­­bún­­að­­ar­­fyr­ir­tækið Seið. Við­mið­un­­ar­verðið miðar við næst­lægstu verð­­­tölu í yfir­­­lit­i síð­­unnar Bens­ín­verð.is, sem Seiður heldur úti, til að forð­­­ast að ein­hverju leyti áhrif tíma­bund­innar verð­­­sam­keppni á allra lægsta verð. Við­mið­un­­­ar­verðið er þó ætið með lægstu verð­­um.

Verðið í nóv­em­ber það hæsta í krónum talið frá upp­hafi

Vert er að taka fram að við­mið­un­ar­verðið í síð­asta mán­uði var það hæsta sem verið hefur hér­lendis í krónum talið. Fyrra met var sett í apríl 2012 þegar það fór upp í 268,1 krónur á lítra. Þá hafði um nokk­­urt skeið verið mik­ill órói í Mið­aust­­ur­löndum í kjöl­far arab­íska vor­s­ins sem leitt hafði til hækk­­ana á heims­­mark­aðs­verði á olíu. Þegar við bætt­ust miklir kuldar í Evr­­ópu þá rauk verðið á jarð­efna­elds­­neyti fyrir bíla upp um allan heim, þar með talið hér­­­lend­­is. 

Þá þóttu hækk­­an­­irnar svo miklar að þing­­flokkur Sjálf­­stæð­is­­flokks­ins lagði fram frum­varp til laga um ráð­staf­­anir til að lækka elds­­neyt­is­verð. Þær ráð­staf­­anir fólu í sér að lækka ýmis gjöld sem ríkið leggur á elds­­neyti. Málið náði ekki fram að ganga.

Flytjum inn allt jarð­efna­elds­neyti

Ísland fram­­leiðir vit­an­­lega ekk­ert jarð­efna­elds­­neyti heldur flytur það allt inn. Þótt fjöldi bíla sem ganga fyrir raf­­­magni hafi rúm­­lega tífald­­ast frá árs­lokum 2016 og til síð­­­ustu ára­­móta – þegar bílar sem gengu fyrir raf­­­magni voru 14.680 – þá eru bíl­­arnir sem nota jarð­efna­elds­­neyti þó enn í miklum meiri­hluta. Sam­­kvæmt tölum Hag­­stofu Íslands voru bensín og dísel­bíl­­arnir um 320 þús­und í lok árs 2020. 

Hækk­­andi heims­­mark­aðs­verð á olíu hefur því bein áhrif á veskið hjá lands­­mönnum þegar það kemur fram í smá­­sölu­verð­inu hér­­­lendis og hækkar auk þess verð­­bólgu, sem er nú 4,8 pró­­sent. Há verð­­bólga hefur leitt til þess að Seðla­­banki Íslands hefur hækkað vexti um úr 0,75 pró­­sent­u­­stig í tvö pró­­sent á nokkrum mán­uð­­um.

Sveifl­­urnar á heims­­mark­aðs­verði hafa verið gríð­­ar­­leg­­ar. Verðið fór niður í 20 dali á tunnu í apríl í fyrra, fór yfir 86 dali á tunnu í októ­ber og var í 83 dölum um tíma í síð­asta mán­uði. Grein­ing­­ar­að­ilar höfðu spáð því að það færi yfir 90 dali fyrir árs­­lok en verðið hefur hins vegar lækkað skarpt frá því í lok nóv­em­ber og er nú í kringum 71 dali á tunnu.

Gögn og aðferða­fræði

Hér að ofan er birt nið­ur­staða útreikn­inga og áætl­unar á því hvernig verð á lítra af bens­íni skipt­ist milli aðila í fram­setn­ingu GRID.

  • Við­mið­un­ar­verð er fengið frá hug­bún­að­ar­fyr­ir­tæk­inu Seið ehf. sem meðal ann­ars heldur úti síð­unni Bens­ín­verð.is og fylgst hefur með bens­ín­verði á flestum bens­ín­stöðum lands­ins dag­lega síðan 2007. Miðað er við næst­lægstu verð­tölu í yfir­lit­inu til að forð­ast að ein­hverju leyti áhrif tíma­bund­innar verð­sam­keppni á allra lægsta verð. Við­mið­un­ar­verðið er þó með lægstu verðum og sýnir þar með lægri hlut olíu­fé­lags­ins en reikna má með að raunin sé með­al­talið af öllu seldu bens­íni á land­inu.
  • Hlutur rík­is­ins liggur ljós fyrir út frá sköttum sem eru ýmist fastir og hlut­falls­leg­ir. Upp­lýs­ingar um breyt­ingar á skatta­lögum eru fengnar frá Við­skipta­ráði sem fylgst hefur með slíkum breyt­ingum um ára­bil.
  • Lík­legt inn­kaupa­verð er reiknað útfrá verði á bens­íni til afhend­ingar í New York-höfn í upp­hafi mán­aðar frá banda­rísku orku­stofn­un­inni EIA og mið­gengi doll­ars gagn­vart íslenskri krónu í yfir­stand­andi mán­uði frá Seðla­banka Íslands. Í þessum útreikn­ingum kann að skeika nokkru á hverjum tíma­punkti vegna lag­er­stöðu, skamm­tíma­sveiflna á mark­aði o.s.frv. Nákvæmara væri að miða við verð á bens­íni til afhend­ingar í Rott­er­dam, en verð­upp­lýs­ingar þaðan liggja ekki fyrir á opnum gagna­veit­um. Mis­munur á verði í New York og Rott­er­dam er þó yfir­leitt mjög lít­ill.
  • Hlutur olíu­fé­lags er loks reikn­aður sem afgangs­stærð enda hald­góðar upp­lýs­ingar um ein­staka kostn­að­ar­liði olíu­fé­lag­anna ekki opin­ber­ar. Hafa ber í huga að þar sem við­mið­un­ar­verð er með lægstu verðum á hverjum tíma er þessi liður ef til vill ein­hverju hærri sé litið til heild­ar­við­skipta með bensín á Íslandi.

Verð­upp­lýs­ingar mið­ast við verð­lag hvers tíma. Gögnin eru upp­færð mán­að­ar­lega í kringum 15. hvers mán­að­ar. Fyr­ir­vari er gerður um skekkju­mörk sem þó ættu í mesta lagi að nema fáeinum krónum á útreikn­aða liði. Ábend­ingar um vill­ur, lag­fær­ingar og betrumbætur skal senda á gogn@kjarn­inn.is og er tekið fagn­andi.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar