Vilja kanna starfshætti í Guðmundar- og Geirfinnsmálunum

Þingmaður Samfylkingar vill að rannsóknarnefnd fari ofan í saumana á mögulegri misbeitingu valds ásamt því að kanna hvort ólögmætum aðferðum hafi verið beitt við rannsóknir lögreglu og við meðferð dómstóla á árunum 1975 til 1980.

guðmundar og geirfinnsmálið
Auglýsing

Lögð hefur verið fram til­laga til þings­á­lykt­unar um skipun rann­sókn­ar­nefndar til að fara yfir starfs­hætti lög­reglu­valds, ákæru­valds og dóms­valds í Guð­mund­ar- og Geir­finns­mál­um.

Fyrsti flutn­ings­maður er Helga Vala Helga­dótt­ir, þing­maður Sam­fylk­ing­ar­inn­ar. Með henni eru flokks­fé­lagar henn­ar, þau Albertína Frið­björg Elí­as­dótt­ir, Ágúst Ólafur Ágústs­son, Guð­jón S. Brjáns­son, Guð­mundur Andri Thors­son, Logi Ein­ars­son og Oddný G. Harð­ar­dótt­ir.

Leggja þau til að nefndin kanni hvort og þá hvaða mein­bugir hafi verið á starfs­háttum ákæru­valds og lög­reglu við með­ferð mál­anna sem og máls­með­ferð fyrir dómi. Rann­sóknin taki einnig til aðkomu þýska rann­sókn­ar­lög­reglu­manns­ins Karls Schütz.

Auglýsing

Vilja loks­ins fá skilj­an­legan botn í málin

Til­gangur til­lög­unnar „er að fá loks­ins skilj­an­legan botn í hin gömlu Guð­mund­ar- og Geir­finns­mál með rann­sókn á mögu­legri mis­beit­ingu valds og ólög­mætum aðferð­um, þeim veiga­miklu þáttum sem rétt­ar­kerfið hefur aldrei treyst sér til að taka til skoð­un­ar.“

Í grein­ar­gerð með til­lög­unni segir að lagt sé til að Alþingi skipi rann­sókn­ar­nefnd til að fara ofan í saumana á mögu­legri mis­beit­ingu valds ásamt því hvort ólög­mætum aðferðum hafi verið beitt við rann­sóknir lög­reglu á svo­nefndum Guð­mund­ar- og Geir­finns­málum og við með­ferð dóm­stóla á ára­bil­inu 1975 til 1980.

„Fjöl­margt hefur verið um málin fjallað og nýr sýknu­dómur Hæsta­réttar frá 27. sept­em­ber 2018 varð­andi mann­dráps­málin tvö stað­festir að máls­með­ferð var aug­ljós­lega ekki sam­kvæmt lög­um. Máls­með­ferð hefur þó ekki verið rann­sökuð mark­visst né heldur hefur hún sem slík komið til kasta dóm­stóla en nauð­syn­legt er að ljúka mál­unum í eitt skipti fyrir öll með því að Alþingi skipi rann­sókn­ar­nefnd til að fara yfir máls­með­ferð alla. Svo­nefnd „harð­ræð­is­rann­sókn“ Þóris Odds­sonar frá 1979 var að vísu lögð fyrir Hæsta­rétt, en hafði lítil eða engin áhrif, enda má velta fyrir sér hvort til­urð og fram­kvæmd þeirrar rann­sóknar sé sér­stakt rann­sókn­ar­efn­i,“ segir í grein­ar­gerð­inni.

Helga Vala Helgadóttir Mynd: Bára Huld BeckSkýrsla starfs­hóps um Guð­mund­ar- og Geir­finns­mál undir for­ystu Arn­dísar Soffíu Sig­urð­ar­dóttur frá 2013 er ítar­leg, að mati þing­manna Sam­fylk­ing­ar­inn­ar, og telja þau þar vera fjöl­margar vís­bend­ingar um alvar­lega mis­beit­ingu valds ásamt því að farið hafi verið mjög á svig við lög og regl­ur. „Þá hljóta nið­ur­stöður rétt­ar-sál­fræð­ing­anna Gísla H. Guð­jóns­sonar og Jóns Frið­riks Sig­urðs­sonar í 19. kafla skýrsl­unnar og í vitna­skýrslu fyrir Hér­aðs­dómi Reykja­víkur 28. jan­úar 2016 að telj­ast hafa mikla þýð­ingu í þessu sam­hengi. Einnig má nefna harð­ræð­is­rann­sókn Stein­gríms Gauts Krist­jáns­son­ar, skip­aðs dóm­ara, frá 1976, sem veitir vissa inn­sýn í harð­ræði sem beitt var í Síðu­múlafang­els­inu, þótt hún snú­ist um aðra fanga en þá sem um ræðir í Guð­mund­ar- og Geir­finns­mál­um. Loks er vert að vísa til úrskurða end­ur­upp­töku­nefnda vegna Guð­mund­ar- og Geir­finns­mála þar sem gerð er ítar­leg grein fyrir marg­víslegum ann­mörkum á með­ferð máls hvort tveggja hjá lög­reglu sem og fyrir dóm­stól­u­m.“

Dómur frá árinu 1980 stendur enn óhagg­aður

Nú liggur fyrir sýknu­dómur Hæsta­réttar varð­andi mann­dráps­málin tvö en dómur Hæsta­réttar frá 1980 stendur enn óhagg­aður að því er varðar rangar sak­ar­giftir á hendur fjórum sak­lausum mönn­um. Í hinum nýja dómi Hæsta­réttar er ekk­ert fjallað um máls­at­vik heldur grund­vall­ast nið­ur­staðan ein­vörð­ungu á kröfu setts rík­is­sak­sókn­ara, segir í grein­ar­gerð­inn­i. 

„Strax af þeim gögnum sem lágu fyrir Saka­dómi Reykja­víkur 1977 virð­ist aug­ljóst að meg­in­reglur saka­mála­réttar hafi verið brotnar við marg­vís­leg tæki­færi. Aug­ljósust og algeng­ust virð­ast brot á skyld­unni til að rann­saka jafnt þau atriði sem benda til sýknu og hin sem horfa til sekt­ar. Í Guð­mund­ar­mál­inu mein­uðu saka­dóm­arar lög­reglu­manni að rann­saka mögu­lega fjar­vist­ar­sönnun Sæv­ars Ciesi­elski og í Geir­finns­mál­inu létu dóm­ar­arnir alveg undir höfuð leggj­ast að kanna sann­leiks­gildi fjar­vist­ar­sönn­unar sem Sævar lagði sjálfur fram í bréfi til rétt­ar­ins mán­uði áður en rétt­ar­höld hófust. Lýs­ingu Sæv­ars í þessu bréfi á frétta­mynd í sjón­varp­inu ásamt nýju sönn­un­ar­gagni, sem lagt var fyrir end­ur­upp­töku­nefnd, kallar Gísli H. Guð­jóns­son „…credi­ble evidence that Saevar had an alibi …“ í bók sinni The Psychology of False Con­fessions (bls. 457) sem út kom 2018. Í gögnum máls­ins má líka finna nokkur þýð­ing­ar­mikil dæmi þess að skýrslur hafi ekki verið teknar af vitnum þegar vitn­is­burð­ur­inn þótti ekki benda í rétta átt. Það virð­ist jafn aug­ljóst að sak­born­ingar voru sjaldn­ast látnir njóta vafans. Um þetta eru fjöl­mörg dæmi bæði í dómi Saka­dóms Reykja­víkur 1977 og dómi Hæsta­réttar 1980. Orða­lag á borð við „Ætla verður …“, „Miða verður við …“ og „Leggja verður til grund­vallar …“ ber ekki vott um fulla vissu. Bæði í saka­dómi og Hæsta­rétti tald­ist sannað að Erla Bolla­dóttir hefði fengið far í tveimur áföngum frá Kefla­vík til Hafn­ar­fjarðar að morgni 20. nóv­em­ber 1974. Gögnin að baki þess­ari full­yrð­ingu sýna þvert á móti að stúlkan sem þarna var á ferð gat ekki hafa verið Erla.“

Fengu fölsuð gögn í hendur

Þá segir í grein­ar­gerð­inni með til­lög­unni að dóm­ar­ar, ákæru­vald og verj­endur hafi bein­línis fengið fölsuð gögn í hendur þegar lögð voru fram „stað­fest end­ur­rit“ úr fang­els­is­dag­bók Síðu­múlafang­els­is­ins. Full­trúi yfir­saka­dóm­ara hafi ekki fært í dóma­bók­ina kæru Sæv­ars Ciesi­elski um mis­þyrm­ingar þann 11. jan­úar 1976. Fyrir liggi skrif­leg játn­ing varð­andi þetta atriði. Fleiri lög­brot virð­ist jafn­framt lík­leg. Reykja­vík­ur­lög­reglan hafi hand­tekið mann til að yfir­heyra hann sem vitni. For­sendur gæslu­varð­halds­úr­skurða virð­ist einnig stundum vafa­samar og allt of óljóst til­greind­ar.

„Veiga­mikil rök hafa verið færð fyrir því að sak­born­ing­arnir í Geir­finns­mál­inu hafi alls ekki farið til Kefla­víkur að kvöldi 19. nóv­em­ber 1974. Dvöl Sæv­ars Ciesi­elski og Erlu Bolla­dóttur á Kjar­vals­stöðum þetta kvöld fer langt með að úti­loka þann mögu­leika, auk þess sem komið hefur í ljós að sjón­varpið sýndi í raun og sann þá frétta­mynd sem Sævar reyndi að lýsa í bréfi sínu til dóm­ar­anna í sept­em­ber 1977.“

Nefndin stakk erindi Ragn­ars undir stól

Eftir sýknu­dóm Hæsta­réttar þann 27. sept­em­ber 2018 verða rangar sak­ar­giftir ekki lengur skýrðar með sam­særi þriggja sak­born­inga til að beina grun­semdum frá sjálfum sér, sam­kvæmt grein­ar­gerð­inni. „Af máls­gögn­unum virð­ist líka helst mega ráða að rann­sak­endur máls­ins, tveir rann­sókn­ar­lög­reglu­menn og full­trúi yfir­saka­dóm­ara, hafi fengið þrjá sak­born­inga til að bera vitni í þeim til­gangi að geta hand­tekið þá menn sem rann­sak­end­urnir sjálfir töldu bera ábyrgð á dauða Geir­finns Ein­ars­sonar í tengslum við umfangs­mikið áfeng­is­smygl.

End­ur­upp­töku­nefnd hafn­aði end­ur­upp­töku á grund­velli b-liðar 1. mgr. 211. gr. laga um með­ferð saka­mála, en þar er fjallað um refsi­verða hátt­semi starfs­manna rétt­ar­kerf­is­ins (Úrsk. SMC, mgr. 2820 og víð­ar). Stakk nefndin undir stól erindi Ragn­ars Aðal­steins­sonar lög­manns þar sem hann lagði fram nýtt gagn í mál­inu og færði einmitt rök fyrir því að „upp­fyllt séu skil­yrði refs­ing­ar“. Nefndin gat þessa erindis ein­ungis í upp­taln­ingu og nefndi það „sjón­varps­dag­skrá“, en þótt hér væri lagt fram alveg nýtt sönn­un­ar­gagn fékk erindið alls enga umfjöll­un. Slík vinnu­brögð geta ekki talist við­un­andi í nútím­anum og ný rann­sókn­ar­nefnd Alþingis hlýtur að kalla eftir skýr­ingum á þessu atrið­i.“

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Ísland mun taka á móti 85 kvótaflóttamönnum á næsta ári
Ríkisstjórnin hefur samþykkt að taka móti 85 kvótaflóttamönnum á næsta ári en það er fjölmennasta móttaka flóttafólks frá því að íslensk stjórnvöld hófu að taka á móti flóttafólki í samstarfi við Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna.
Kjarninn 12. nóvember 2019
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið – Regluveldi án réttinda
Kjarninn 12. nóvember 2019
Katrín Oddsdóttir, formaður stjórnarskrárfélagsins.
Stjórnarskrárfélagið segir umfjöllun Morgunblaðsins fjarstæðukennda
Stjórn­ar­skrár­fé­lagið seg­ir að um­fjöll­un Morgunblaðsins um meint af­skipti fé­lags­manna af rök­ræðukönn­un um stjórnarskrána, sem fór fram um helgina, sé fjar­stæðukennd.
Kjarninn 12. nóvember 2019
Inga Sæland, formaður Flokks fólksins og Helgi Hrafn Gunnlaugsson, þingmaður Pírata.
Rúmlega 95 prósent af tekjum Pírata og Flokks fólksins komu úr ríkissjóði
Flokkur fólksins hagnaðist um 27 milljónir króna í fyrra en Píratar töpuðu 11,7 milljónum. Báðir flokkarnir fengu engin framlög yfir 200 þúsund krónum og komu tekjur þeirra að uppistöðu úr ríkissjóði.
Kjarninn 12. nóvember 2019
Ófyrirséður viðbótarkostnaður vegna nýs Herjólfs 790 milljónir
Íslenska ríkið greiðir 532 milljónir króna í viðbótarkostnað vegna lokauppgjörs við pólska skipasmíðastöð og 258 milljónir króna til rekstraraðila Herjólfs til að mæta ófyrirséðum kostnaðarauka vegna seinkunar á afhendingu.
Kjarninn 12. nóvember 2019
Kvikan
Kvikan
Íslenskar valdablokkir, brottvísun þungaðrar konu og Play ... komið til að vera?
Kjarninn 12. nóvember 2019
Katrín Jakobsdóttir, forsætisráðherra og formaður VG.
Markmiðið að stuðla að því að upplýst verði um lögbrot og ámælisverða háttsemi
Forsætisráðherra hefur lagt fram frumvarp á Alþingi um vernd uppljóstrara. Markmið laganna er að stuðla að því að upplýst verði um lögbrot og aðra ámælisverða háttsemi og þannig dregið úr slíku hátterni.
Kjarninn 12. nóvember 2019
Svo virðist sem viðleitni stærstu lífeyrissjóða landsins til að hægja á umferð lántöku vegna húsnæðiskaupa hjá sér sé að virka.
Lífeyrissjóðir hafa lánað 15 prósent minna til húsnæðiskaupa en í fyrra
Stærstu lífeyrissjóðir landsins hafa verið að þrengja lánaskilyrði sín til að reyna að draga úr ásókn í sjóðsfélagslán til húsnæðiskaupa. Það virðist vera að virka. Mun minna hefur fengist lánað hjá lífeyrissjóðum það sem af er ári en á sama tíma í fyrra.
Kjarninn 12. nóvember 2019
Meira úr sama flokkiInnlent