Svandís boðar frumvarp um tengda aðila í sjávarútvegi á næsta ári

Samkvæmt lögum mega tengdir aðilar í sjávarútvegi ekki halda á meira en tólf prósent af úthlutuðum kvóta á hverjum tíma. Skiptar skoðanir eru um hvort mikil samþjöppun í sjávarútvegi sé í samræmi við þetta þak.

Svandís Svavarsdóttir er matvælaráðherra og fer með málefni sjávarútvegs.
Svandís Svavarsdóttir er matvælaráðherra og fer með málefni sjávarútvegs.
Auglýsing

Svan­dís Svav­ars­dóttir mat­væla­ráð­herra áformar að koma á lagg­irnar heild­stæðu við­ur­laga­kerfi vegna brota á helstu lögum á sviði fisk­veiði­stjórn­ar. Auk þess áformar hún að leggja til að hug­takið raun­veru­leg yfir­ráð við fram­kvæmd reglna um hámarks­afla­hlut­deild og tengdra aðila verði afmarkað nán­ar. 

Þetta kemur fram í skjölum sem lögð hafa verið fram til sam­ráðs í sam­ráðs­gátt stjórn­valda. Þar segir að laga­frum­varp verði lagt fram á árinu 2023. 

Ekki er til­greint í hverju breyt­ing­arnar á við­ur­laga­kerfi eigi að fel­ast né hvernig ráð­herr­ann hefur hug á því að afmarka hug­takið nán­ar. Í skjal­inu segir þó að áformin komi ekki inn á svið stjórn­ar­skrár og þjóð­rétt­ar­skuld­bind­inga. „Tak­mark­anir á eign­ar­rétti koma inn á svið stjórn­ar­skrár en ekki er áformað að koma fram með nýjar tak­mark­anir heldur vinna með tak­mark­anir sem fyrir eru í lögum um stjórn fisk­veiða og stuðla að skil­virkara eft­ir­liti og fram­kvæmd.“ 

Gert er ráð fyrir að áformin muni leiða af sér fjár­hags­á­hrif fyrir rík­is­sjóð. Þau hafa þó ekki verið metin enn sem komið er. Um er að ræða hugs­an­lega auknar tekjur hvað varðar inn­heimtu á sektum og þjón­ustu­gjöldum sem myndu leggj­ast á útgerð­ar­fyr­ir­tæki. Auk þess gæti auk­inn kostn­aður fallið til vegna skil­virkara eft­ir­lits. Í skjöl­unum stendur að sá sam­fé­lags­legi ávinn­ingur sem sé af breyt­ing­unum feli í sér „öflugra eft­ir­lit með fisk­veiði­auð­lind­inni“ sem muni hafa “já­kvæð sam­fé­lags­leg áhrif til lengri tíma lit­ið.“

Þegar drög að laga­frum­varpi liggja fyrir verða þau birt í sam­ráðs­gátt stjórn­valda. 

Svört skýrsla Rík­is­end­ur­skoð­unar

Í des­em­ber 2018 skil­aði Rík­­is­end­­ur­­skoðun stjórn­­­sýslu­út­­­tekt um eft­ir­lits­hlut­verk Fiski­­stofu. Skýrslan var gerð opin­ber í jan­úar 2019. Þar fékk stofn­unin tölu­vert bága umsögn fyrir fram­­kvæmd þess eft­ir­lits sem henni er ætlað að hafa með hönd­­um. Eft­ir­lit með brott­kasti var til dæmis sagt afar tak­­mark­að, veik­­burða og ómark­visst. Þá var eft­ir­lit með vigtun sjáv­ar­afla einnig gagn­rýnt. Þegar hefur verið brugð­ist við, að hluta, með því að breyta lögum þannig að hægt sé að hafa eft­ir­lit með brott­kasti með drón­um. 

Auglýsing
Slíkt eft­ir­lit hófst í byrjun árs í fyrra og í apríl hafði það þegar leitt til þess að brott­kast hafði sést hjá um 40 pró­sent báta sem flogið hafi verið yfir á dróna. Í svari Svan­dísar við fyr­ir­spurn á Alþingi um þessi mál kom þó einnig fram að eft­ir­litið næði að mestu til lít­illa báta. Lít­ill hluti fluga hefði farið fram yfir stærri skip­um, í eigu stór­út­gerða, sem stundi veiði fjarri land­i. 

Frum­varp lagt fram í fyrra sem var ekki afgreitt

Annað atriði sem veru­­legar athuga­­semdir voru gerðar við í skýrsl­unni, og vakti mikla athygli, var að Fiski­­stofa kann­aði ekki hvort yfir­­ráð tengdra aðila í sjá­v­­­ar­út­­­vegi yfir afla­hlut­­deild­um, eða kvóta, væru í sam­ræmi við lög.

Umrædd lög eru skýr. Þau segja að eng­inn hópur tengdra aðila megi halda á meira en tólf pró­­sent af heild­­ar­afla. Þau mörk eiga að koma í veg fyrir of mikla sam­­þjöppun í sjá­v­­­ar­út­­­vegi á meðal þeirra fyr­ir­tæki sem fá að vera vörslu­að­ili fiski­mið­anna, sem eru sam­­kvæmt lögum þó ekki eign þeirra heldur þjóð­­ar­inn­­ar.

Í skýrsl­unni var meðal ann­­ars lagt til að ráð­­ast í end­­ur­­skoðun á lögum um stjórn fisk­veiða sem snúa að yfir­­ráðum yfir afla­heim­ildum og ákvæðum sem fjalla um tengsl aðila „svo tryggja megi mark­visst eft­ir­lit með sam­­­­þjöppun afla­heim­ilda“. 

í kjöl­farið var skipuð verk­efna­stjórn sem hafði meðal ann­ars það verk­efni að tryggja mark­visst eft­ir­lit með sam­þjöppun afla­heim­ilda. Hún skil­aði skýrslu í júní 2020 og Krist­ján Þór Júl­í­us­son, þáver­andi sjáv­ar­út­vegs- og land­bún­að­ar­ráð­herra, lagði fram frum­varp í apríl í fyrra sem sagt var byggja á þeirri vinnu. Í grein­­ar­­gerð þess sagði að meg­in­til­­gangur þess væri að koma á heild­­stæðu við­­ur­laga­­kerfi vegna brota á lögum á sviði fisk­veið­i­­­stjórn­­­ar, að heim­ildir Fiski­­stofu til að sinna raf­­rænu eft­ir­liti yrðu styrktar og að hug­takið raun­veru­­leg yfir­­ráð við fram­­kvæmd reglna um hámarks­­afla­hlut­­deild yrði afmarkað bet­­ur. Það frum­varp náði ekki fram að ganga.

Í þing­­mála­­skrá nýrrar rík­­is­­stjórn­­ar kom fram að nýr ráð­herra mála­­flokks­ins, Svan­­dís Svav­­­ar­s­dótt­ir, ætl­aði að leggja það fram að nýju í jan­úar 2022. Af því varð ekki en núna hefur hún boðað að frum­varp verði lagt fram á næsta ári.

Mikil sam­þjöppun á fáum árum

Mikil sam­­­­­­þjöppun hefur átt sér stað í sjá­v­­­­­­­ar­út­­­­­­­­­­­vegi á Íslandi á und­an­­­­­­förnum ára­tug­um, eftir að fram­­­­­­sal kvóta var gefið frjálst og sér­­­­­­stak­­­­­­lega eftir að heim­ilt var að veð­­­­­­setja afla­heim­ildir fyrir banka­lán­um, þótt útgerð­­­­­­ar­­­­­­fyr­ir­tækin eigi þær ekki í raun heldur þjóð­in. Slík heim­ild var veitt árið 1997. 

Haustið 2020 héldu tíu stærstu útgerðir lands­ins með sam­an­lagt á 53 pró­­­­sent af úthlut­uðum kvóta, en Kjarn­inn greindi frá því í nóv­­­em­ber í fyrra að það hlut­­­­fall væri komið upp í rúm­­­­lega 67 pró­­­­sent. Sam­­­þjöpp­unin jókst svo enn í sumar við kaup Síld­­­ar­vinnsl­unnar á Vísi.

Sam­keppn­is­eft­ir­litið hefur lengi haft til skoð­unar mögu­leg raun­veru­leg yfir­ráð yfir stærstu blokk­inni í íslenskum sjáv­ar­út­vegi, þeirri sem hverf­ist utan um Sam­herja. Eft­ir­litið birti frum­mat í febr­úar 2021 þar sem nið­ur­staðan var sú vís­bend­ingar væru um að Sam­herji og tengd félög væru með raun­veru­leg yfir­ráð yfir Síld­ar­vinnsl­unni og að sam­starf væri á milli útgerða í blokk­inn­i. 

Kjarn­inn greindi frá því um miðjan júlí að engin ákvörðun hefði enn verið tekin um hvort ráð­ist yrði í form­lega rann­sókn á yfir­ráðum Sam­herja og tengdra aðila yfir Síld­ar­vinnsl­unni og sam­starfi þeirra á milli. 

­Stærstu eig­endur Síld­­­­ar­vinnsl­unnar eru Sam­herji og félagið Kjálka­­­­nes, sem er í eigu sömu ein­stak­l­inga og eiga útgerð­ina Gjögur frá Gren­i­vík. Þar er meðal ann­­­­ars um að ræða Björgólf Jóhanns­­­­son, sem var um tíma annar for­­­­stjóri Sam­herja, og fólks sem teng­ist honum fjöl­­­skyld­u­­­bönd­um, meðal ann­­ars syst­k­ini hans. Auk þess á Kald­bak­­­­­­ur, félag í eigu Sam­herja, 15 pró­­­­­­sent hlut í öðru félagi, Eign­­­­ar­halds­­­­­­­fé­lag­inu Snæfugli, sem á hlut í Síld­­­­­­ar­vinnsl­unni. Á meðal ann­­­­arra hlut­hafa í Snæfugli er Björgólf­­­­ur.

Að mati eft­ir­lits­ins voru veru­­­­leg tengsl milli stórra hlut­hafa í Síld­­­­ar­vinnsl­unni og þrír af fimm stjórn­­­­­­­ar­­­­mönnum í Síld­­­­ar­vinnsl­unni á þeim tíma voru skip­aðir af eða tengdir Sam­herja og Kjálka­­­­nesi. Einn þeirra er Þor­­­­steinn Már Bald­vins­­­­son, for­­­­stjóri Sam­herja, sem er stjórn­­­­­­­ar­­­­for­­­­maður Síld­­­­ar­vinnsl­unn­­­­ar.

Sam­herji Ísland ehf., félag að öllu leyti í eigu Sam­herja, var í fyrra­haust með fjórðu mestu afla­hlut­­­­­deild í íslenskri efna­hags­lög­­­­sögu allra sjá­v­­­­­ar­út­­­­­­­vegs­­­­fyr­ir­tækja á Íslandi, eða 8,09 pró­­­­­sent. ­Út­­­­­­­­­gerð­­­­­­­­­ar­­­­­­­­­fé­lag Akur­eyr­­­­­­­­­ar, sem er líka í 100 pró­­­­­­­­­sent eigu Sam­herja, hélt svo á 1,1 pró­­­­­­­­­sent kvót­ans. 

Gjög­­­ur, sem er í eigu sömu aðila og eiga Kjálka­­­nes, hélt á 2,5 pró­­­sent af öllum úthlut­uðum afla­heim­ild­­­um.

Þessir aðil­­­­ar: Síld­­­­ar­vinnslan, Sam­herji og Gjög­­­­ur, sem Sam­keppn­is­eft­ir­litið telur mög­u­­­­legt að séu tengd­ir, héldu því sam­tals á 22,14 pró­­­sent af öllum úthlut­uðum kvóta í nóv­­em­ber í fyrra.Í sumar bætt­ist 2,16 pró­­sent kvóti Vísis við og sam­an­lagður úthlut­aður kvóti til Sam­herja og mög­u­­legra tengdra aðila fór upp í 24,3 pró­­sent, eða næstum fjórð­ung allra úthlut­aðra afla­heim­ilda á Íslandi.

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Ingrid Kuhlman
Að rækta með sér von er lykillinn að farsælu lífi
Kjarninn 28. nóvember 2022
Isabel dos Santos er elsta dóttir fyrrverandi forseta Angóla.
Forríka forsetadóttirin: „Ég er ekki í felum“
Dóttir fyrrverandi forseta Angóla, milljarðamæringurinn Isabel dos Santos, segist ekki á flótta undan réttvísinni. Stjórnvöld í heimalandi hennar hafa beðið alþjóða lögregluna, Interpol, um aðstoð við að hafa uppi á henni.
Kjarninn 28. nóvember 2022
Heiðrún Lind Marteinsdóttir er framkvæmdstjóri Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi. Hún skrifar undir umsögnina.
SFS styðja frumvarp Svandísar um að hækka veiðigjöld á næsta ári en lækka þau árin á eftir
Ríkisstjórnin setti inn heimild fyrir útgerðir til að fresta skattgreiðslum á meðan að á kórónuveirufaraldrinum stóð. Sjávarútvegur skilaði methagnaði á meðan. Allt stefndi í að veiðigjöld yrðu fyrir vikið mun lægri en fjárlagafrumvarpið gerir ráð fyrir.
Kjarninn 28. nóvember 2022
Litla-Sandfell í Þrengslum myndaðist í gosi undir jökli fyrir þúsundum ára.
„Til að búa til sement og steypu þarf að fórna“ Litla-Sandfelli
Eden Mining, sem ætlar að mylja Litla-Sandfell niður til útflutnings, er virkilega annt um loftslag jarðar ef marka má svör fyrirtækisins við gagnrýni stofnana á framkvæmdina. „Það er óraunhæft að öll íslensk náttúra verði ósnortin um aldur og ævi.“
Kjarninn 28. nóvember 2022
Ferðamenn við íshellana í Kötlujökli.
Vísa ásökunum um hótanir á bug
EP Power Minerals, fyrirtækið sem hyggur á námuvinnslu á Mýrdalssandi segir engan fulltrúa sinn hafa hótað ferðaþjónustufyrirtækjum svæðinu líkt og þau haldi fram. Skuldinni er skellt á leigjendur meðeigenda að jörðinni Hjörleifshöfða.
Kjarninn 28. nóvember 2022
Gylfi Zoega, prófessor í hagfræði sem situr í peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands.
Ætti ríkið að greiða hverri nýrri kynslóð „heimanmund“ til þess að byrja ævina á?
Gylfi Zoega, prófessor í hagfræði, veltir fyrir sér þriðju leiðinni sem sameini hagkvæmni húsnæðismarkaðar og réttlætiskennd okkar gagnvart því að allir eigi rétt á þaki yfir höfuðið.
Kjarninn 27. nóvember 2022
Bjarni Bjarnason, forstjóri Orkuveitu Reykjavíkur, var í viðtali í Silfrinu á RÚV. Mynd / Aðsend.
Hugmyndir um útbreidd vindorkuver „alls ekki raunhæfar”
Bjarni Bjarnason forstjóri Orkuveitu Reykjavíkur varar við því að reist verði mörg vindorkuver á skömmum tíma. Hann segir fyrirtæki sem sækist eftir því að reisa vindorkuver ekki gera það til að bjarga loftslaginu heldur hugsi um ágóða.
Kjarninn 27. nóvember 2022
Búa til vistvæn leikföng og vörur fyrir börn
Tveir Íslendingar í Noregi safna fyrir næstu framleiðslu á nýrri leikfangalínu á Karolina Fund.
Kjarninn 27. nóvember 2022
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar