RÚV í toppklassa

Auglýsing

Í fyrri grein minni um þróun fjöl­miðla­notk­un­ar, einkum sjón­varps, var fjallað um nokkrar stað­reyndir varð­andi Evr­ópu og þær þjóðir sem við Íslend­ingar berum okkur einkum saman við.  Þar kom fram að línu­leg dag­skrá er ennþá alls­ráð­andi varð­andi áhorf og ekki lík­legt að sú mynd breyt­ist snar­lega á næstu árum.  Hins vegar horfir yngra fólk minna á hefð­bundið sjón­varp og sú stað­reynd kemur til með að breyta þessu lands­lagi.

Hér á eftir verður litið á sjón­varp og útvarp í almanna­eig­u/­rík­is­miðla (e. Public Service Media, PSM) og einkum RÚV og hvernig okkar almanna­út­varp, -sjón­varp stendur sig í sam­an­burði við þær þjóðir sem við eigum einna helst sam­leið með.  Nið­ur­staðan er í stuttu máli:  RÚV stendur sig afburða­vel.  

Byrjum á mark­aðs­hlut­deild PSM í Evr­ópu:



 Hér lendir RÚV ekki ein­ungis í efsta hópn­um, RÚV trónir hrein­lega á toppnum í Evr­ópu með 58,5% mark­aðs­hlut­deild, ARD/ZDF í Þýska­landi eru næstar með 45,8%, BBC með 43,9% og NRK í Nor­egi með 37,6%.

Þetta er ein­stakt, markast vissu­lega af fákeppn­inni á Íslandi, litlu úrvali á sjón­varps­mark­aðnum og ekki síst af frammi­stöðu RÚV um langa hríð þrátt fyrir nán­ast stöðugan nið­ur­skurð og erf­iða rekstr­ar­stöðu.  

Og til að kór­óna þetta er RÚV ­Sjón­varp líka á toppnum í Evr­ópu hvað varðar ungt fólk á aldr­inum 15-24 ára með 47,7% hlut­deild. Þar eru ein­ungis sjö PSM stöðvar í Evr­ópu með yfir 21% hlut­deild.

Hvað varðar stöðu PSM almennt í Evr­ópu má geta þess að slíkar almenn­ings­stöðvar eru í efsta sæti í 18 löndum (RÚV þeirra á með­al), númer 2 í 11 lönd­um. Þær stöðvar eiga lít­inn grund­völl, hafa lít­inn stuðn­ing yfir­valda, eru í fjársvelti og liggja aft­ar­lega í sam­keppni má finna í löndum i aust­ur­hluta álf­unn­ar, t.d. Úkra­ínu, Rúm­en­íu, Azer­bai­j­an, Georg­íu, og Makedóníu svo að fáein dæmi séu tek­in. Ég hygg að þetta séu ekki lönd sem við Íslend­ingar viljum mikið bera okkur mikið saman við.

Hvað útvarp varðar sér­stak­lega er RÚV, Rás 1 og Rás 2, í miðjum hópi í sam­an­burði við önnur Evr­ópu­lönd. Þar hafa syst­ur­stöðvar í löndum eins og Aust­ur­ríki, Sví­þjóð, Dan­mörku, Nor­egi og Sviss ógn­ar­sterka stöðu á útvarps­mark­aði með frá­bæra þjón­ustu, einkum við hinar dreifðu byggðir þess­ara landa.

Ef litið er á hvernig efni er boðið uppá er RÚV með lágt hlut­fall af eigin efni íslensku og hátt af amer­ísku, í sam­an­burði við aðrar PSM. Hér er greini­lega verk að vinna, en sökum smæðar og fjár­hags er tals­vert erfitt að sjá þetta breyt­ast mik­ið. Hins vegar er RÚV með eitt hæsta hlut­fallið af eigin (ís­lensku) efni sem keypt er af aðilum utan­hús­s. Þetta má túlka á ýmsa vegu, en sú spurn­ing vaknar hvort að aukn­ing íslensks efnis geti ekki einnig komið frá fram­leiðslu inn­an­hús­s. Þetta verður vafa­lítið í brennid­epli þeg­ar RÚV og mennta­mála­ráðu­neytið ganga frá nýjum þjón­ustu­samn­ing­i. 

Fjár­mál og fjár­mögnun RÚV hafa verið í sviðs­ljós­inu und­an­far­ið. Þar er athygl­is­vert að nán­ast öll ríki Vest­ur­-­Evr­ópu velja að hafa áskrift sem meg­in­fjár­öflun (mis­mun­andi inn­heimtu­að­ferð­ir), ein­ungis 4-5 und­an­tekn­ingar frá þeirri reglu þar sem við­kom­andi PSM eru á fjár­lög­um. Slíkt fyr­ir­komu­lag er eins og myllu­steinn um höfuð þess­ara stöðva, sem eru í sama basli við að rétt­læta til­veru sína og hlut­verk í lýð­ræð­is­ríki á sama tíma og þær eru algjör­lega undir hælnum við­kom­andi rík­is­vald­i. Slíkt er hrein­lega ógnun við sjálf­stæði stöðv­anna og hlut­verk þeirra í lýð­ræð­is­legri umræðu og upp­lýs­inga­miðl­un.

Auglýsing

Það er oft minnst á að aug­lýs­ingar eigi ekki heima í miðlum í almanna­eigu (varpað fram sem álita­máli í Eyþórs­skýrsl­unni, bls 7), en 36 Evr­ópu­þjóðir hafa kom­ist að þeirri nið­ur­stöðu að blönduð fjár­mögnun sé besta leiðin (með aug­lýs­ingum og/eða kost­un). Hjá ein­ungis 7 þjóðum eru engar aug­lýs­ing­ar/­kostun í PSM miðl­u­m. Hlut­fall aug­lýs­inga­tekna er hátt hjá RÚV i þessum sam­an­burði, um 1/3 tekna og ein­ungis tvær þjóðir fyrir ofan Ísland á þeim lista, Malta og Pól­land. Ekki er óal­gengt að þetta hlut­fall sé um og yfir 20%, t.d. í Belg­íu, Aust­ur­ríki, Írlandi og Ítal­íu.

Eitt þeirra atriða sem ýttu nýlega af stað umræðum á Íslandi varð­andi fjár­mögnun RÚV er sam­an­burður á greiðslu hvers Íslend­ings til rekst­urs RÚV eða tekjur rík­is­fjöl­miðla á íbúa (bls 10-11). Sú mynd sem dregin er upp í Eyþórs­skýrsl­unni upp passar illa við þær upp­lýs­ingar sem mér eru aðgengi­legar (fá stöðv­unum sjálfum og óháðum aðil­u­m).  Sam­kvæmt tölum frá 2013 er fram­lag hvers Íslend­ings 5,10 Evrur (€) til rekst­urs RÚV. Til sam­an­burðar er þessi tala 10,35 í Sviss, 6,95 í Finn­landi, 7,41 í Dan­mörku, 3,84 í Belg­íu, 3,77 á Irlandi, 4,03 í Frakk­landi o.s.frv.  

Ef fjár­mögnun PSM er hins vegar skoðuð (2013) sem hlut­fall af þjóð­ar­fram­leiðslu (e. GDP) verður myndin nokkuð áhuga­verð og mun skýr­ari. Þar er með­al­talið í Evr­ópu 0.19%. Ís­land (RÚV) er þar í 9. sæti með 0,30% á eftir þjóðum eins og Bret­landi, Króa­tíu, Þýska­landi og Aust­ur­ríki, en á undan t.d. öðrum Norð­ur­lönd­um. Þær þjóðir sem eru með lægsta hlut­fallið eru t.d. ­Rúm­enia, Spánn, Úkra­ína, Armen­ía, Albanía og Lit­há­en, þ.e.a.s. þær þjóðir sem minnstu eyða í PSM sem hlut­fall af þjóð­ar­fram­leiðslu. Á­lyktun Eyþórs­skýrsl­unnar af þeim gögnum sem sett eru fram er sú að „heild­ar­tekjur á íbúa (séu) hærri hjá RÚV en í flestum öðrum sam­an­burð­ar­lönd­um“.  Þessi full­yrð­ing stenst tæp­lega skoð­un.

Álykt­unin hér er sú að við erum að fjár­magna RÚV á svip­uðu róli og aðrar vest­rænar Evr­ópu­þjóðir gera við sínar almanna­stöðv­ar. Í raun þarf að taka til­lit til þess að það er hlut­falls­lega mun dýr­ara að reka lítið PSM en stórt. Frammi­staða RÚV virð­ist hins vegar til mik­illar fyr­ir­mynd­ar, fjár­munum vel varið og afrakst­ur­inn að Ísland, með sitt litla RÚV, er í sann­köll­uðum topp­klassa, spilar í úrvals­deild eins og við segjum í sport­inu.

Hitt er síðan annað mál hvaða hlut­verki slíkar stöðvar í almanna­eigu gegna í lýð­ræð­is­þjóð­fé­lagi og mik­il­vægi þeirra í lýð­ræð­isum­ræðu, upp­lýs­inga­miðl­un, skemmtun og almennri þjóð­fé­lags­þró­un. Það er efni í aðra grein.

Ingólfur Hann­es­son starfar sem fram­kvæmda­stjóri íþrótta­sviðs EBU, Evr­ópu­sam­bands útvarps- og sjón­varps­stöðva, oft kennt við Eurovision.

Helstu heim­ild­ir: ­Gagna­banki EBU, Ofcom UK, Zenith Op, Eurodata TV World­wide.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Úlfar Þormóðsson
Uppvakningar
Kjarninn 25. júní 2022
Ingrid Kuhlman
Að hlakka til einhvers er næstum jafn gott og að upplifa það
Kjarninn 25. júní 2022
Niðurhal Íslendinga stóreykst milli ára
Íslendingar notuðu 25 prósent meira gagnamagn á farsímaneti í fyrra en árið áður og 21 prósent meira gagnamagn í gegnum fastanet. Tæplega 76 prósent notenda á fastaneti eru nú með ljósleiðaratengingu, en þeir voru þriðjungur 2016.
Kjarninn 25. júní 2022
Af kosningavöku Framsóknarflokksins í fyrrahaust.
Framsókn hirti kjósendur í stórum stíl frá hinum stjórnarflokkunum og Miðflokki
Fylgisaukning Framsóknar í síðustu kosningum var tekin frá samstarfsflokkunum í ríkisstjórn og klofningsflokki. Átta hverjum tíu kjósendum Sjálfstæðisflokks voru úr kjarnafylginu. Framboð Sósíalista hafði neikvæð áhrif á fylgi Vinstri græna og Pírata.
Kjarninn 25. júní 2022
Hraðtíska nær nýjum hæðum með tilkomu tískurisans Shein
Kínverska fatafyrirtækið Shein hefur vaxið gríðarlega á undanförnum árum og er í dag eitt stærsta tískuvörufyrirtæki í heimi. Umhverfissinnar benda á að fötin séu úr svo litlum gæðum að oft séu þau aðeins notuð í eitt skipti áður en þau enda í ruslinu.
Kjarninn 25. júní 2022
Auður Önnu Magnúsdóttir
Af hverju nýta Íslendingar raforkuna sína svo illa?
Kjarninn 25. júní 2022
Sjö molar um seðlabankavexti úti í heimi
Verðbólga veldur því að vaxtalækkanir faraldursins eru að ganga til baka, víðar en hér á Íslandi. Kjarninn tók saman nokkra fróðleiksmola um þróun mála í ríkjum bæði nær og fjær.
Kjarninn 25. júní 2022
Flokkur Sigurðar Inga Jóhannssonar andar ofan í hálsmál flokks Bjarna Benediktssonar samkvæmt síðustu könnunum.
Framsókn mælist næstum jafn stór og Sjálfstæðisflokkurinn
Stjórnarflokkarnir hafa tapað umtalsverðu fylgi á kjörtímabilinu. Sjálfstæðisflokkurinn nær mun verr til fólks undir fertugu en annarra á meðan að Framsókn nýtur mikilla vinsælda þar. Vinstri græn mælast með þriðjungi minna fylgi en í síðustu kosningum.
Kjarninn 24. júní 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar
None