Á að segja það með blómum?

Verða það örlög rokkarans ljúflynda, sem lentur er á stóli heilbrigðisráðherra, að einkavæðing heilbrigðiskerfisins gerist hægt og hljótt inn um bakdyrnar hjá honum?

Auglýsing

Land­læknir – sem hefur vakið þjóð­ar­at­hygli fyrir skör­ungs­skap – segir skýrt og skor­in­ort, að ekk­ert sé því til fyr­ir­stöðu, að óbreyttum lög­um, að fjár­festar í heilsu­leysi geti farið að skrifa reikn­inga á skatt­greið­endur (eins og hugur þeirra stendur til) - nema ráð­herr­ann taki í taumana. Ráð­herr­ann er þög­ull sem gröf­in. Hvar er nú fram­tíðin bjarta?

Af þessu til­efni skaut upp koll­inum mynd frá fyrri tíð. Myndir segja stundum meira en mörg orð. Myndin var af geð­þekkri konu, sem að loknum kosn­ingum 1995 var nýlega sest í stól heil­brigð­is­ráð­herra. Ingi­björg Pálma­dóttir, heitir hún, Fram­sókn­ar­kona ofan af Skipa­skaga. Myndin var af glað­beittum sér­fræði­lækn­um, sem voru að færa ráð­herr­anum risa­blóm­vönd. Öll brostu þau út í eitt.

Og hvert var til­efn­ið? Jú, ráð­herra hafði látið það verða eitt sitt fyrsta verk á ráð­herra­stóli að afnema svo­kallað til­vís­un­ar­kerfi, sem for­veri henn­ar, Sig­hvatur Björg­vins­son, hafði vaðið eld og brenni­stein til að koma í gegn. En hjúkr­un­ar­konan , sem nú fór með hús­bónda­vald í heil­brigð­is­ráðu­neyt­inu í umboði Fram­sókn­ar, ætl­aði ekki að standa í stríði við sér­fræði­lækna. Hún gekk að öllum þeirra kröf­um. Þeir áttu henni mikið upp að unna – og vildu segja það með blóm­um.

Auglýsing

Sjálf­taka

Um hvað sner­ist mál­ið? Á árunum 1988 til 1994 gengu Íslend­ingar í gegnum lengstu sam­felldu kreppu lýð­veld­is­tím­ans. Hag­vöxtur var nei­kvæður frá ár frá ári. Það var afla­brestur og við­skipta­kjör fóru versn­andi. Rík­is­fjár­mál voru við það að fara úr ­bönd­un­um.  Er­lend skulda­söfnun fór vax­andi.

Þetta var stað­an, þegar Sig­hvatur Björg­vins­son, Vest­firð­ing­ur, tók við emb­ætti heil­brigð­is­ráð­herra 1993 – fyrir tæpum ald­ar­fjórð­ungi. Þrátt fyrir að vera ung þjóð fóru útgjöld til heil­brigð­is­mála hrað­vax­andi, langt umfram það, sem gerð­ist með öðrum þjóð­um OECD

Einn útgjalda­flokkur skar sig úr. Útgjöld innan hans uxu sjálf­krafa. Þau héld­ust engan veg­inn innan ramma fjár­laga. Þetta voru útgjöld til sér­fræði­lækna. Um þá giltu engar fjölda­tak­mark­an­ir. Flestir voru í hluta­störfum á sjúkra­hús­um, en ráku eigin stof­ur með­fram.  Þangað vís­uðu þeir sjúk­ling­um. Kerfið sjálft bauð upp á hvort tveggja: inn­byggðan hags­muna­á­rekstur og sjálftöku. Án tak­mark­ana.

Sig­hvatur ákvað að taka á vand­an­um. Hann kom sér upp öfl­ugum sam­starfs­hópi. Nið­ur­staða þeirra var, að kerfið væri að fara úr bönd­un­um.  Það yrði að efla grunn­þjón­ust­una: heim­il­is­lækna og heilsu­gæslu­stöðv­ar.  Og koma á til­vís­un­ar­kerfi, sem var rót­gróið með grann­þjóð­um. Með til­vísun heim­il­is­læknis væri sér­fræði­þjón­usta veru­lega nið­ur­greidd. Án til­vís­unar yrði hún dýr­ari. WHO – alþjóða­heil­brigð­is­stofn­unin mælti ein­dregið með þess­ari skip­an, bæði af fag­legum ástæðum (allar upp­lýs­ingar um heilsu­far sjúk­linga á einum stað) og til að koma böndum á sjálf­virka kostn­að­ar­aukn­ingu.

Stríð

Sam­tök sér­fræði­lækna fór í stríð. :Þeir sögðu, að ráð­herr­ann væri að svipta sjúk­linga gæða­þjón­ustu. Þeir rúll­uðu sjúk­lingum á hjóla­stólum fyrir framan sjón­varps­mynda­vélar og létu sjúk­linga vitna um, að ráð­herr­ann stefndi lífi þeirra í voða. Þeir réðu sér lög­fræð­ing og almanna­tengil úr innsta hring íhalds­ins og hófu linnu­lausa fjöl­miðla­her­ferð. Í öðrum hverjum frétta­tíma sjón­varps vitn­uðu sjúk­lingar um mann­vonsku ráð­herr­ans.  ­Fjöl­miðlar spil­uðu með­.  Þetta var spenn­and­i.   

Undir lokin hót­uðu þeir alls­herjar land­flótta sér­fræði­lækna.  Þetta hreif. Skoð­ana­könn­uður mat það svo, að Alþýðu­flokk­ur­inn hefði tapað tveimur þing­sætum út á þennan áróður (fyrir utan að heilög Jóhanna lagð­i ­sér­fræð­ing­un­um lið með því að kljúfa flokk­inn).

Fyrir kosn­ing­arnar 1995 spör­uðu sér­fræð­ing­arnir hvorki fé né fag­ur­gala til að verja sitt sjálftöku­kerfi –  á kostnað skatt­greið­enda.  Þeir unnu. Fögn­uðu sigri og sögðu það með blóm­um. Síðan hefur kerfið verið í gísl­ingu þeirra. Sér­fróðir menn  hafa sagt, að nú svo kom­ið, að grunn­þjón­ustan rísi varla lengur undir nafni. Það séu alla vega orðin sein­ustu for­vöð að koma á til­vís­un­ar­kerfi og þar með böndum á sjálftök­una. 

Þetta er sígild dæmi­saga um póli­tísk átök milli sér­hag­muna­afla og almanna­hags­muna. Það þarf kjark, þraut­seigju og jafn­vel eld­móð til að standa vakt­ina í þágu almanna­hags­muna. Það er ekki heiglum hent. En sagan er lær­dóms­rík­.  Nú er spurn­ing­in: Þorir rokk­ar­inn?  Það er meira í húfi en svört fram­tíð. 

Höf­undur var einu sinni fjár­mála­ráð­herra.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Vilja fjölga farþegum í innanlandsflugi um fimmtung
Stjórnvöld ætla sér að bæta grundvöll innanlandsflug hér á landi og er markmiðið að fjöldi farþega með innanlandsflugi verði 440 þúsund árið 2024 en það er rúmlega 70.000 fleiri farþegar en árið 2018.
Kjarninn 22. október 2019
Páll Gunnar Pálsson, forstjóri Samkeppniseftirlitsins.
Samkeppniseftirlitið segir að nýtt frumvarp muni rýra kjör almennings
Samkeppniseftirlitið segir að nýtt frumvarp, sem meðal annars fellir niður heimild þess til að skjóta málum til dómstóla, valda miklum vonbrigðum. Það mun leggjast gegn samþykkt þess.
Kjarninn 22. október 2019
Eiríkur Ragnarsson
Ekki draga tennurnar úr Samkeppniseftirlitinu
Kjarninn 22. október 2019
Bjarni Benediktsson,fjármála- og efnahagsráðherra.
Skýrsla um tilkomu Íslands á gráa listann væntanleg
Dómsmálaráðherra og fjármálaráðherra ætla að kynna skýrslu um aðdraganda þess að Íslandi var sett á gráa lista FAFT og hvernig stjórnvöld ætli að koma landinu af listanum.
Kjarninn 22. október 2019
Kvikan
Kvikan
Aðlögun kaþólsku kirkjunnar, peningaþvætti á Íslandi og vandræði Deutsche Bank
Kjarninn 22. október 2019
Gylfi Magnússon, dósent í viðskiptafræði og formaður bankaráðs Seðlabanka Íslands
„Þægilegra fyrir fákeppnismógúla landsins að þessi bankaráðsformaður segði sem minnst“
Gylfi Magnússon, formaður bankaráðs Seðlabankans, svarar ummælum Halldórs Benjamíns Þorbergssonar, framkvæmdastjóra SA, um að viðbrögð Gylfa hafi ekki sæmt stöðu hans.
Kjarninn 22. október 2019
Sighvatur Björgvinsson
Álitshnekkir – hvað annað?
Kjarninn 22. október 2019
Samtal við samfélagið – English
Samtal við samfélagið – English
Samtal við samfélagið – Climate Strikes and Societal Responsibility
Kjarninn 22. október 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar
None