Virðisaukinn í ferðaþjónustu

Benedikt Jóhannesson, fjármála- og efnahagsráðherra, skrifar um afnám undanþágu ferðaþjónustu frá almennu virðisaukaskattsþrepi.

Auglýsing

Í lok mars lagði ég fram fjár­mála­á­ætlun til næstu fimm ára, þar sem meðal ann­ars kemur fram sú stefnu­breyt­ing að afnema und­an­þágu ferða­þjón­ustu frá almennu þrepi virð­is­auka­skatts. Í kjöl­farið er ráð­gert að lækka almennt þrep virð­is­auka­skatts um 1,5% svo það verði 22,5% frá 1. jan­úar 2019. 

Ferða­þjón­usta hefur vaxið mikið á und­an­förnum árum. Hún hefur á þró­un­ar­skeiði sínu notið þess að vera í lægra skatt­þrepi virð­is­auka­skatts. Skatta­hag­ræði vegna þessa hefur verið metið um 16 millj­arðar króna ef litið er á gist­ingu, fólks­flutn­inga og afþr­ey­ingu, en auk þess milli fimm og sex millj­arðar króna í veit­inga­rekstri. Nú þegar greinin er orðin stærsta gjald­eyr­is­aflandi grein lands­ins og vex um tugi pró­senta á hverju ári er eðli­legt að virð­is­auka­skattur sé sá sami í grein­inni og í öðrum geir­um. 

Hér á eftir geri ég grein fyrir efna­hags­legum bak­grunni aðgerð­anna, skatta­legum rökum og þeim grein­ingum sem gerðar hafa verið á áhrifum breyt­ing­anna. Í grein­inni er að stórum hluta byggt á grein­ingum sem unnar hafa verið í fjár­mála- og efna­hags­ráðu­neyt­inu.

Auglýsing

1. Stöðugt efna­hags­líf

Ferða­þjón­usta var lengi fremur lítil atvinnu­grein hér á landi, en er nú orðin ein af þeim veiga­mestu í land­inu. Sam­setn­ing lands­fram­leiðsl­unnar hefur breyst með til­færslu á vinnu­afli og öðrum fram­leiðslu­þátt­um. Fjölgun ferða­manna hefur raunar farið vax­andi en hún var á bil­inu 18-24% á árunum 2011-2014, milli áranna 2014 og 2015 var fjölg­unin nærri 30% og ferða­mönnum fjölg­aði ennþá meira árið 2016, eða um 40%. Sam­kvæmt spám grein­ing­ar­að­ila er gert ráð fyrir að fjölg­unin verði nálægt 30% til árs­ins 2017 og að ferða­menn verði þar með orðnir yfir 2,3 millj­ónir tals­ins. Þurfi frek­ari vitn­anna við, þá flugu árið 2002 tvö flug­fé­lög til lands­ins. Í fyrra voru þau 26 tals­ins, þar af 11 með flug allt árið. 

Vægi ferða­þjón­ust­unnar í vergri lands­fram­leiðslu (VLF) er orðið mjög hátt í sam­an­burði við önnur lönd. Greinin stóð með beinum hætti fyrir 8,1% af VLF árið 2015 og með óbeinum og afleiddum áhrifum hækkar talan upp í um 27%.



Nýt­ing á gisti­rými og fólks­flutn­inga­bílum hefur stór­batnað og því eðli­legt að afkoma fyr­ir­tækja í grein­inni hafi færst betra horf. Nýt­ingin er orðin betri en víð­ast hvar í nágranna­lönd­um. Á það hefur rétti­lega verið bent að gengi krón­unnar hafi styrkst mikið og það geti valdið erf­ið­leikum í rekstri þeirra sem hafi selt þjón­ustu sína með löngum fyr­ir­vara. Verð­mæl­ingar Hag­stof­unnar sýna að verð á ferða­þjón­ustu hafi hækkað í íslenskum krónum um 11% árið 2016 og greinin virð­ist því hafa getað brugð­ist við auk­inni eft­ir­spurn með verð­hækk­un­um. Benda má á að verð hót­elgist­ingar í Reykja­vík hefur hækkað um 40% á síð­ustu þremur árum.



Vöxtur ferða­þjón­ustu átti sér stað á heppi­legum tíma fyrir Ísland eftir banka­hrunið haustið 2008. Atvinnu­leysi er nú afar lít­ið. Hag­vöxtur síð­ustu ára hefur verið drif­inn áfram af ferða­þjón­ustu og hún er nú grunn­stoð undir hag­kerfið sem of fábreytt fyr­ir. Þá er ljóst að Íslend­ingar fagna fleiri kaffi­húsum og veit­inga­húsum og betri flug­sam­göngum við útlönd sem allt eru beinar afleið­ingar af vext­in­um. 

Blikur á lofti

Nú er svo komið að vöxtur í ferða­þjón­ust­unni er orð­inn mjög mik­ill og far­inn að hafa nei­kvæðar afleið­ing­ar. Nær allir grein­endur og stefnusmiðir sem fjallað hafa um ferða­mennsku vara við því að svo ör vöxtur geti leitt til efna­hags­legs og umhverf­is­legs ófarn­að­ar.

Stór þáttur er stór­hækkun á raun­gengi krón­unn­ar. Hún hefur aftur í för með sér að sam­keppn­is­staða ann­arra greina versnar sem því nem­ur. Nefna má sjáv­ar­út­veg og ýmis þekk­ing­ar­fyr­ir­tæki í fram­leiðslu, hönnun og hug­bún­aði. En áhrifin eru víð­tækari, því þau ná einnig til fyr­ir­tækja sem keppa við inn­fluttan varn­ing, fyr­ir­tækja eins og inn­rétt­inga­smiði og mat­væla­vinnsl­ur. 

Gjald­eyr­is­forða­söfnun Seðla­bank­ans er dýr og getur ekki gengið enda­laust. Sam­keppni um vinnu­afl og fjár­magn harðn­ar. Inn­viðir ýmsir eru þand­ir, og margir þeirra þarfn­ast fram­laga rík­is­ins til við­halds og fram­kvæmda. Hús­næð­is­mark­að­ur­inn á höf­uð­borg­ar­svæð­inu er þan­inn. 

Helstu hag­stjórn­ar­tæki rík­is­ins eru ann­ars vegar vaxta­á­kvarð­anir Seðla­bank­ans og hins vegar afgangur á rík­is­fjár­mál­um. Spenna í efna­hags­kerf­inu veldur því að skila þarf auknum afgangi af rík­is­sjóð­i. 

Fram­kvæmdir verða dýr­ari þegar verk­takar hafa um mörg verk­efni að velja. Þetta ger­ist á sama tíma og krafa er uppi um aukin útgjöld til inn­viða­upp­bygg­ingar og vel­ferð­ar­mála. Við bæt­ast margra millj­arða fram­úr­keyrslur á fjár­lögum ófjár­magn­aðar og sam­göngu­á­ætl­un, að hluta ófjár­mögn­uð. 

Á sama tíma nýtur þjón­usta við ferða­menn skatta­legrar íviln­unar gagn­vart öðrum atvinnu­grein­um. Obb­inn af þjón­ustu sem ferða­menn kaupa er í lægra virð­is­auka­skatts­þrep­inu, þrep­inu sem almennt hefur verið notað fyrir brýn­ustu nauð­synjar og hluti sem sér­stök ástæða telst til að njóti sér­kjara, eins og mat­ur, menn­ing­ar­starf­semi, smokkar og bleyj­ur. Áætlað hefur verið að þessi ívilnun jafn­gildi um 22 millj­örðum króna árlega. Skattaí­viln­unin er hlut­falls­lega mikil og kostn­að­ar­söm sam­an­borið við önnur lönd sökum þess hversu þungt greinin vegur í lands­fram­leiðsl­unni. Þessi meg­in­grein atvinnu­lífs­ins, grein sem er yfir 8% af hag­kerf­inu, skil­aði árið 2016 um 3% af tekjum rík­is­ins af virð­is­auka­skatt­i. 

Staðan er því snú­in. Stjórn­völdum ber skylda til að bregð­ast við efna­hags­legum áhrifum af stig­vaxt­andi vexti ferða­þjón­ust­unnar og afla tekna til að fjár­magna inn­viða­fjár­fest­ingar og aðra þjón­ustu rík­is­ins. 

2. Ein­faldir skattar

Ein mót­væg­is­ráð­stöfun sem stjórn­völd hafa nú afráðið í þessu skyni er að færa sölu á þjón­ustu við ferða­menn í almennt þrep virð­is­auka­skatts­kerfs­ins úr lægra þrep­inu. Áfram verði þó veit­inga­sala í neðra þrepi, til sam­ræmis við aðra mat­vöru. Grein­arnar sem fær­ast á milli skatt­þrepa eru gist­ing, fólks­flutn­ingar í afþrey­ing­ar­skyni, þjón­usta ferða­skrif­stofa, ferða­skipu­leggj­enda og ferða­fé­laga, ferða­leið­sögn og bað­að­staða og heilsu­lind­ir. 

Fimm flugur

Breyt­ingin hefur marg­þættan til­gang. Í fyrsta lagi leit­ast hún við að hægja á vexti ferða­þjón­ust­unnar og draga þannig úr þrýst­ingi til hækk­unar á gengi krón­unn­ar. Hátt gengi krón­unnar skerðir við­gang ann­arra útflutn­ings­greina. Eins og grein­ingar okkar sýna (sjá neð­ar) mun vöxt­ur­inn halda áfram að vera rösk­ur. Að því marki sem þetta hefur áhrif á til fækk­unar veldur það minni þrýst­ingi á geng­is­styrk­ing­u. 

Í öðru lagi jafnar aðgerðin rekstr­ar­grund­völl atvinnu­greina í land­inu og horfið er frá því að sér­stök skatta­leg ívilnun bjagi afkomu og sam­keppni um vinnu­afl og fjár­magn. Þetta felur í sér að aðgerðin stuðlar að hag­kvæm­ari nýt­ingu fram­leiðslu­þátta til hags­bóta fyrir þjóð­ar­búið með sam­ræmdri skatt­á­lagn­ing­u. 

Í þriðja lagi gerir aðgerðin það að verkum að einn af höf­uða­tvinnu­veg­unum skilar ekki til­tölu­lega litlum tekjum til að standa undir bæði kostn­aði hins opin­bera við hana og almennri sam­neyslu heldur tekur sama þátt í því og aðrar grein­ar. 

Í fjórða lagi gerir aðgerðin skatt­kerfið skil­virkara og ein­fald­ara með því að fækka und­an­þág­um. Íslenskt skatt­kerfi hefur raunar legið undir ámæli fyrir að vera óskil­virkt að þessu leyti, meðal ann­ars í skýrslum OECD.

Í fimmta og síð­asta lagi aflar aðgerðin rík­inu tekna. Til að byrja með, frá 1. júlí 2018, munu þær tekjur renna í rík­is­sjóð, en hálfu ári seinna, þegar gert er ráð fyrir að byrjað sé að slakna á spenn­unni í hag­kerf­inu, verður almennt þrep virð­is­auka­skatts lækkað um 1,5% niður í 22,5%. Bilið milli þrepanna tveggja þreng­ist þar með úr 13% í 11,5%. Með lækkun almenna þreps­ins verður þörf fyrir verð­hækk­anir í ferða­þjón­ust­unni vegna til­færslu starf­sem­innar á milli virð­is­auka­skatts­þrepa minni en ella hefði orð­ið. Útgangs­punkt­ur­inn er að skatt­stig sé að mestu óbreytt, en að stefna að skil­virkni í skatt­heimtu.

Dreif­ing ferða­manna enn úrlausn­ar­efni

Ákvörð­unin er ekki tekin úr lausu lofti heldur byggir hún meðal ann­ars á vinnu sem fram fór meðal ann­ars á vegum sam­ráðs­vett­vangs um aukna hag­sæld og sam­kvæmt ráð­legg­ingum AGS og OECD. Þær hug­myndir gengu raunar út á að fella allan virð­is­auka­skatt undir eitt þrep sem þá gæti verið 19,7%, en það er ekki ætl­unin í bili meðal ann­ars vegna áhrifa á kostnað við mat­ar­inn­kaup. Þar liggur þó ástæðan fyrir því að ekki hefur verið talið fært að setja ferða­þjón­ust­una í milli­þrep eins og hug­myndir hafa verið um; þegar mark­miðið er öðrum þræði ein­földun skatt­kerfis er úr ekki skyn­sam­legt að bæta þriðja þrep­inu við.

Þessi ákvörðun er til­kynnt með 15 og 21 mán­aða fyr­ir­vara. Hún markar stóru lín­urn­ar. Fram að þeim tíma gefst færi til að taka ákvarð­anir um önnur tengd atriði. Þannig er nauð­syn­legt að efla með ráðum og dáð eft­ir­lit í ferða­þjón­ustu, svo sem skatt­skilum og upp­lýs­inga­skrán­ingu. Breyt­ingar á skatt­kerf­inu verða að auð­velda fyr­ir­tækjum að skila skatti. Þá er það ljóst að aðgerðin felur ekki beina stýr­ingu eða dreif­ingu ferða­manna, hvorki innan árs eða milli lands­hluta. Til þess þarf önnur verk­færi sem áfram verður að skoða vel. 

Stundum hefur því verið haldið fram að þetta sé í ósam­ræmi við aðrar útflutn­ings­greinar eins og sjáv­ar­út­veg og áliðn­að, sem ekki greiða virð­is­auka­skatt af seldri vöru en geta fengið skatt­inn end­ur­greiddan af öllum aðföng­um. Þetta byggir á þeim mis­skiln­ingi að almenna reglan er að virð­is­auka­skattur greið­ist þar sem vara eða þjón­usta er not­uð. Á sama hátt og inn­fluttar vörur borga virð­is­auka­skatt til íslenska rík­is­ins þegar þær lenda á Sunda­bakka, borga útfluttar vörur virð­is­auka­skatt þegar þær koma á áfanga­stað.

3. Lík­leg áhrif aðgerða

Í aðdrag­anda fram­lagn­ingar fjár­mála­á­ætl­unar var unnið tölu­vert starf innan bæði fjár­mála­ráðu­neyt­is­ins og atvinnu- og nýsköp­una­ráðu­neyt­is­ins til að kort­leggja ferða­þjón­ust­una og skatt­greiðslur henn­ar, hvaða skatta­breyt­ingar skyn­sam­legt væri að fara út í og að greina hvaða lík­legu áhrif þær gætu haft. Nið­ur­stöður grein­ing­ar­innar má meðal ann­ars sjá á vef fjár­mála­ráðu­neyt­is­ins

Í stuttu máli er nið­ur­staðan sú, að afnám skatta­legrar íviln­unar grein­ar­innar hafi fremur lítil áhrif á kostnað við með­al­ferð til Íslands og muni því ein og sér ekki hafa veru­leg áhrif á fjölda eða fjölgun þeirra. Að því marki sem breyt­ingin hefur áhrif, er það til að hægja á örum breyt­ingum í hag­kerf­inu með mik­illi geng­is­styrk­ing­u. 

Allar spár um fram­tíð­ina eru erf­iðar í þessu sam­hengi, enda hafa breyt­ing­arnar á gengi, fjölda ferða­manna og öðrum þáttum verið á fleygi­ferð síð­ustu ár. Ein stór for­senda sem skoða þarf í þessu sam­hengi er að hversu miklu leyti ferða­menn bera skatt­inn og hversu mikið fyr­ir­tækin gera það sjálf. Senni­leg­ast er að neyt­endur beri bróð­ur­part­inn. Önnur for­senda sem er óljós er verð­teygni, sem er mæli­kvarði á það hvernig neysla breyt­ist þegar verð hækkar eða lækk­ar. 

Sé miðað við að breyt­ing­unni verði velt að fullu út í verð­lagn­ingu ferða­þjón­ust­unnar þá er ljóst að hækk­unin verður ekki umtals­verð. Útreikn­ingar sýna að um 40% af neyslu ferða­manna er í þeim flokkum sem munu falla undir hærra skatt­þrep. Að með­al­tali væri þá um að ræða tæp­lega 5% hækkun á heild­ar­kostn­aði við Íslands­ferð.

Þegar þetta er sett í sam­hengi við verð­teygni sést að áhrif á fjölda ferða­manna eru fremur lít­il. Í sviðs­mynd sem gerði ráð fyrir að með­al­tals­vöxtur ferða­manna síðan 1980 héld­ist áfram (7,7% á ári) verði vöxt­ur­inn þess í stað 5,9% á ári, og með vöxt síð­ustu fimm ára (26% á ári) yrði hann 23,7%, að gef­inni verð­teygni upp á -0,4. Nýleg grein­ing Arion banka bendir til þess að fyrri talan sé senni­lega nær lagi (enda aukn­ing upp á tugi pró­senta ekki sjálf­bær), en að vöxt­ur­inn muni halda áfram



Á sama tíma hefur breyt­ingin hverf­andi áhrif á kostnað við neyslu lands­manna þar sem vísi­tala neyslu­verðs mundi ein­ungis hækka um 0,06%. Þau áhrif drukkna í áhrif­unum af lækkun almenna þreps­ins niður í 22,5% en þau eru áætluð 0,46% til lækk­un­ar. Sam­tals er gert ráð fyrir að verð­lag lækki um 0,4%. 

Föt og far­símar, lyf og leikja­tölv­ur, bílar og bók­halds­þjón­usta; allt er þetta í almennu þrepi virð­is­auka­skatts og lækkar um 1,5% í jan­úar 2019. 

Breyt­ingin hefur þau áhrif þá, að tíma­bundnir gestir greiða hærri skatt, almenn­ingur á Íslandi lægri. Meg­in­n­eysla beggja hópa verður í sama skatt­þrepi, en útlend­ing­arnir njóta ekki lægri skatt­greiðslna en Íslend­ing­ar. Rétt er að benda á að mikil áhersla hefur verið lögð á gildi þess fyrir Ísland að byggja ekki upp ferða­þjón­ustu á fjöld­anum heldur leggja áherslu á þá sem til­búnir eru að eyða meira fé. Lík­legt er að þessi aðgerð stuðli einmitt að því að svo miklu leyti sem hún hefur áhrif á ákvörðun um kaup á ferð­um.

Styttri dval­ar­tími

Rætt hefur verið um að dval­ar­tími ferða­manna hafi styst á Íslandi eftir að gengi krón­unnar hækk­aði. Þar er nefnt að með­al­lengd dval­ar­tím­ans hafi styst úr 4,5 nóttum í 3,8. Það er vissu­lega ekki frá­leitt að ætla að dval­ar­lengdin hafi styst þegar verð hækk­ar. Hér kann þó fleira að koma til. Und­an­farin ár hefur nýt­ing hót­ela verið með allra hæsta móti, sér­stak­lega á höf­uð­borg­ar­svæð­inu og sér­stak­lega yfir sum­ar­tím­ann.

Nýt­ing hót­el­her­bergja í Reykja­vík og nágrenni var. 94,3% í júlí 2016 sam­an­borið við 90,4% árið áður. Á sama tíma­bili fjölg­aði ferða­mönnum um 31% en gistin­óttum aðeins um 7%. Því virð­ist blasa við að styttri dval­ar­lengd erlendra ferða­manna megi að stórum hluta rekja til styttri dval­ar­tíma yfir sum­ar­tím­ann, þegar skortur á fram­boði hót­el­her­bergja gerir það að verkum að ekki er hægt að dvelja jafn­lengi. Einnig hefur sú til­gáta verið studd rökum að umfang óskráðra gist­inga hafi auk­ist.

Einnig má benda á að hlut­fall þeirra sem koma að vetr­ar­lagi hefur stór­aukist, en ferða­menn dvelj­ast að jafn­aði skemur á Íslandi á vet­urna en sumr­in. 

Nokkrar grein­ingar voru gerðar árið 2012 í tengslum við fyr­ir­hug­aðar breyt­ingar þá, meðal ann­ars af Hag­fræði­stofnun Háskóla Íslands. Þá voru að vísu uppi að nokkru leyti aðrar for­send­ur, einkum þegar litið er til þess hve ör vöxt­ur­inn hefur verið síð­an. Í grein­ingu Seðla­bank­ans í Fjár­mála­stöð­ug­leika í októ­ber 2016 er birt áfalla­sviðs­mynd þar sem metin eru áhrif þess að erlendum ferða­mönnum fækk­aði og yrðu jafn­margir og árið 2012. Við slíkar aðstæður er metið að verg lands­fram­leiðsla drag­ist saman um 3,9% fyrsta árið og 1,3% á öðru ári.

Aðeins um gisti­þjón­ustu í Dan­mörku

Aðilar í ferða­þjón­ustu hafa und­an­farið gagn­rýnt áform stjórn­valda um hækkun virð­is­auka­skatts á ferða­þjón­ustu, þá sér­stak­lega gist­ingu. Bent hefur verið á að Danir hafi hækkað vask á gist­ingu og fjölda gistin­átta fækkað veru­lega í kjöl­far­ið.

Virð­is­auka­skatt­ur­inn var hækk­aður í Dan­mörku árið 1992 og hækk­unin var úr 22% í 25%. Spyrja má hvort það komi ekki á óvart að slík hækkun hafi jafn geig­væn­leg áhrif á ferða­þjón­ustu í Dan­mörku og sumir hafa látið í veðri vaka. Þegar nánar er litið á málið kemur í ljós að hnignun danskrar ferða­þjón­ustu á sér ekki stað fyrr en um 1997-1998. Árið 1992 voru 69% gistin­átta erlendra ferða­manna til komin vegna Þjóð­verja. Eftir því sem Evr­ópa opn­að­ist á tíunda ára­tug síð­ustu aldar fór Þjóð­verjum að bjóð­ast aðrir val­mögu­leikar um áfanga­staði. Færri fóru þá til Dan­merk­ur. Í ljósi þess hve hlut­deild Þjóð­verja var mikil í danskri ferða­þjón­ustu náði aukn­ing ferða­manna ann­ars staðar frá ekki að vega upp á móti þeim sam­drætti.

Grein­ing AGS: Vöxtur heldur áfram

Eins og áður sagði er erfitt að nota fyrri ár sem grund­völl á spá um fram­tíð­ina, enda margar for­sendur á fleygi­ferð. Því var sér­stak­lega litið til rann­sóknar Alþjóða­gjald­eyr­is­sjóðs­ins sem birt var 2014 og fjall­aði meðal ann­ars um afdrif ferða­þjón­ustu í löndum þar sem gengi hafði stór­breyst eða fjöldi ferða­manna auk­ist mjög mikið

Meg­in­nið­ur­stöð­urnar sem við eiga hér á landi eru helstar tvær. Ann­ars vegar er það svo að í löndum þar sem fjöldi erlendra ferða­manna hefur auk­ist meira en 200% á 5 árum (217% á Íslandi) helst vöxt­ur­inn yfir­leitt áfram kröft­ug­ur, eða 100 – 200% næstu 5 ár, í sam­an­burði við önnur lönd - þótt það hægi eitt­hvað á vext­in­um.

Í öðru lagi: Í löndum þar sem raun­gengi hefur styrkst meira en 20% á tveimur árum (svipað og á Íslandi) jókst fjöldi ferða­manna að jafn­aði um 20% næstu tvö árin eftir sam­an­borið við 35% tvö ár á und­an. Sá þáttur sem hefur mest áhrif á fjölda ferða­manna í smærri ríkjum og eyjum frekar en breyt­ingar á raun­gengi er tíðni og kostn­aður flug­ferða til stað­ar­ins.

Í skýrslu sinni frá því fyrr í mán­uð­inum sagði Alþjóða­gjald­eyr­is­sjóð­ur­inn raunar að ferða­menn væru ekki síld; ekki væru ástæður til að halda að hrun í komum ferða­manna væri í kort­unum.

Ytri aðstæð­ur 

Sam­kvæmt tölum Alþjóða ferða­mála­stofn­un­ar­inn­ar, UNWTO, ferð­uð­ust um 1,2 millj­arðar manna yfir landa­mæri í heim­inum árið 2015. Þar af ferð­uð­ust 608 millj­ónir yfir landa­mæri í Evr­ópu sem er 5% meira en árið áður. Þar af var námu ferða­menn í Norður Evr­ópu 76 millj­ónum sem gerir 6,4% mark­aðs­hlut­deild. Hlut­deild Íslands í ferða­manna­straumnum í Evr­ópu er þannig um 0,4%.

Eftir mörg ár efna­hags­þreng­inga og lít­ils hag­vaxtar á Vest­ur­löndum í kjöl­far fjár­málakrepp­unnar sem hófst árið 2008 er útlit fyrir að hag­vöxtur í Evr­ópu og Banda­ríkj­unum glæð­ist á næstu miss­er­um. Rann­sóknir sýna að ferða­mennska eykst jafnan í takt við auk­inn hag­vöxt og kaup­mátt og má því búast við að þessi jákvæða efna­hags­þróun í helstu mark­aðs­löndum ferða­þjón­ust­unnar hér á landi muni stuðla að auk­inni eft­ir­spurn og vega á móti áhrifum af kostn­að­ar­hækk­un­um.

Er nóg gert?

Þannig eru ýmsar for­sendur til þess að áfram muni ferða­þjón­ustan vaxa hratt. Verði áhrifin af hærri virð­is­auka­skatt­á­lagn­ingu á ferða­menn fremur lít­il, eins og ýmis­legt bendir til, þannig að vöxtur atvinnu­grein­ar­innar heldur áfram að mæl­ast í tveggja stafa tölu, og raun­gengi krón­unnar heldur áfram að stíga, munu stjórn­völd þurfa að taka til skoð­unar fleiri úrræði til að hægja á þró­un­inni og varna ójafn­vægi í hag­kerf­inu.

Gangi þetta í hina átt­ina, og ferða­þjón­ustan dregst saman vegna skatt­kerf­is­breyt­ing­anna, má benda á að þær eru aft­ur­kræf­ar. Skatt­inum er hægt að breyta aftur eða fara í aðrar aðgerðir til að styðja grein­ina. Verð­breyt­ingar árið 2016 benda ekki til þess að verð­teygni sé mik­il, eða að á móti nei­kvæðum áhrifum af hækkun inn­lends verð­lags og styrk­ingu krón­unnar vegi gott orð­spor Íslands, mark­aðs­starf og mikil aukn­ing á flug­þjón­ustu til lands­ins. 

Áhrifin á lands­byggð­ina

Á það hefur verið bent að áhrif skatt­breyt­ing­anna gætu verið verri á lands­byggð­inni en á höf­uð­borg­ar­svæð­inu. Það má til sanns vegar færa að á lands­byggð­inni eru fyr­ir­tæki minni og meira veik­burða en þau eru á suð­vest­ur­horn­in­u. 

Meðal ann­ars vegna þessa höfum við Þór­dís Kol­brún Reyk­fjörð Gylfa­dóttir ráð­herra ferða­mála og nýsköp­unar rætt um að sér­stak­lega þurfi að skoða mark­aðsá­tak fyrir lands­byggð­ina og beina kröftum opin­berra aðila meira í þá átt. Þar hefur margt verið vel gert en áfram þarf að halda á þeirri braut. 

Ferða­þjón­usta er ekki eina greinin á lands­byggð­inni. Þar eru útgerð­ar­fyr­ir­tæki sem berj­ast við hækk­andi krónu og fyr­ir­tæki sem selja vörur sínar í almennu þrepi virð­is­auka­skatts. Þau njóta góðs af breyt­ing­unum nái þær til­gangi sínum að sporna við styrk­ingu krón­unn­ar. 

Þá er mik­il­vægt að tala um flug­leið­ir, en fram­boð flugs er einn af stóru áhrifa­þátt­unum í dreif­ingu ferða­manna. Nú er beint flug milli Kefla­víkur og Akur­eyrar í boði og er það mikil bót. Til­raunin hefur gengið vel fyrstu mán­uð­ina, en hug­myndin er að á vet­urna verði flug fimm daga í viku og stuðla þannig að meiri dreif­ingu ferða­manna um land­ið. Miklir pen­ingar sem fara í Flug­þró­un­ar­sjóð þurfa að nýt­ast betur til að ná þeim mark­miðum sem honum eru ætl­uð. 

Kjarni máls­ins 

En fjár­mála­á­ætl­unin og virð­is­auka­skattur er ekki upp­haf og endir alls. Þannig er unnið að því að auka stöð­ug­leika gengis íslensku krón­unnar til skemmri og lengri tíma. Spár benda til þess að þessar aðgerðir hafi fjöl­þætt jákvæð áhrif, en þegar hið óvænta kemur upp, verða stjórn­völd að vera á tánum á sama hátt og fyr­ir­tækin í land­inu verða að aðlaga sig að breyttum ytri aðstæð­u­m. 

Virð­is­auk­inn í ferða­þjón­ustu er afar mik­ill. Það er gleði­legt. Því er eðli­legt að hún sé í sama skattaum­hverfi og aðrar grein­ar. 

Helstu nið­ur­stöður

Að öllu þessu sögðu eru helstu nið­ur­stöð­urnar þess­ar: 

1. Efna­hags­legar aðstæður þjóð­ar­bús­ins og vöxtur ferða­þjón­ust­unnar gera það saman að verkum að ekki er lengur ástæða fyrir skatta­lega ívilnun til grein­ar­inn­ar. 

2. Grein­ingar benda til þess að áfram muni vöxtur ferða­þjón­ustu verða kröft­ug­ur.

3. Ein­fald­ara skatt­kerfi og færri und­an­þágur bæta skil­virkni tekju­öfl­unar rík­is­ins. 

4. Lækkun almenns þreps kemur neyt­endum og atvinnu­líf­inu til góða. 

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Jón Snædal
Dánaraðstoð eða líknardráp
Kjarninn 28. september 2020
Alma Möller, landlæknir.
Fólk sem fékk COVID hefur fengið lungnabólgu löngu síðar
Dæmi eru um að fólk sem fékk COVID-19 í vetur hafi fengið lungnabólgu mörgum vikum síðar. Það er mat bæði landlæknis og sóttvarnalæknis að þó að ónæmi fyrir kórónuveirunni sé til staðar hjá þessum hópi verði hann að fara varlega.
Kjarninn 28. september 2020
Jón Steindór Valdimarsson
Hálfur björgunarhringur dugar skammt
Kjarninn 28. september 2020
Drífa Snædal
Vitræn umræða um efnahagsmál: Átta atriði sem Samtök atvinnulífsins mættu hafa í huga
Kjarninn 28. september 2020
Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir.
„Þetta er alls ekki búið“
„Við megum ekki slaka á,“ segir Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir. „Þetta er alls ekki búið.“ Varúðarráðstafanir séu „klárlega“ komnar til að vera í einhverja mánuði í viðbót.
Kjarninn 28. september 2020
Störukeppni á vinnumarkaði
Samtök atvinnulífsins hafa boðað atkvæðagreiðslu um hvort segja eigi upp Lífskjarasamningnum. Verkalýðshreyfingin telur að forsendur samningsins standi og trúir því ekki að samstaða sé um það á meðal atvinnurekenda að leggja í stríð á vinnumarkaði.
Kjarninn 28. september 2020
Víðir Reynisson, yfirlögregluþjónn hjá almannavarnadeild ríkislögreglustjóra.
Víðir: Viljum við búa í samfélagi með mjög miklu lögreglueftirliti?
„Ég er ekki nú sérstaklega spenntur fyrir því að hér sé lögreglan að banka á dyr og kanna hvort að fólk sé í sóttkví eða ekki. Mér finnst það ekki spennandi veruleiki,“ segir Víðir Reynisson, yfirlögregluþjónn hjá ríkislögreglustjóra.
Kjarninn 28. september 2020
Lykilatriðin úr afhjúpun New York Times á skattamálum Trumps
Honum gengur illa í rekstri, en er virkilega góður í sniðganga skattgreiðslur. New York Times hefur komist yfir skattskýrslur Bandaríkjaforseta á 18 ára tímabili, sem forsetinn hefur reynt að halda leyndum. Kjarninn tók það helsta saman.
Kjarninn 28. september 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar
None