Hver á að brúa bilið?

Formaður BSRB segir að það þurfi lengja fæðingarorlof í 12 mánuði og að tryggja óskoraðan rétt barna til leikskólavistar þar eftir. Í dag sé 11 mánaða ummönunarbil til staðar.

Auglýsing

Flestir sem þekkja fólk sem á ung börn hafa heyrt sög­urn­ar. Það gengur ekk­ert að fá inni á leik­skóla eftir fæð­ing­ar­or­lof. Það eru engin dag­for­eldri í bæj­ar­fé­lag­inu en mögu­lega kemst barnið inn hjá dag­for­eldri í öðru bæj­ar­fé­lagi eftir hálft ár. Mamman ætlar að lengja orlofið þar sem barnið kemst ekki í dag­vist­un. Hljómar þetta kunn­ug­lega?

Þetta er því miður raun­veru­leik­inn fyrir allt of marga for­eldra. Fæð­ing­ar­or­lofið eru níu mán­uðir sam­an­lagt fyrir báða for­eldra. Að því loknu eru for­eldr­arnir komnir í villta vestrið, þar sem frum­skóg­ar­lög­mál virð­ast ríkja. Sumir eru heppnir og koma sínu barni að hjá dag­for­eldri. Aðrir búa við þá þjón­ustu að bæj­ar­fé­lagið sem þeir búa í tekur við börnum á leik­skóla frá 12 mán­aða aldri og þurfa bara að brúa stutt bil frá því fæð­ing­ar­or­lofi lýk­ur.

En aðrir eru ekki jafn heppn­ir. Nýleg­ar fréttir um unga for­eldra sem sáu sér þann kost vænstan að flytja frá Akur­eyri þar sem barnið komst ekki að hjá dag­for­eldrum færa heim sann­inn um það. Aðrir for­eldrar standa frammi fyrir miklu tekju­tapi þar sem annað for­eldrið þarf að lengja fæð­ing­ar­or­lofið og í mörgum til­vikum vera heima með barnið svo mán­uðum skiptir þar sem engin dag­vist­un­ar­úr­ræði eru í boði.

Auglýsing

Þetta er fal­inn vandi sem verður til þess að annað for­eldrið, í yfir­gnæf­andi fjölda til­vika móð­ir­in, er mun lengur frá vinnu­mark­aði en nauð­syn­legt hefði ver­ið. 

Um 11 mán­aða umönn­un­ar­bil

BSRB gerði nýver­ið úttekt á dag­vist­un­ar­málum í sveit­ar­fé­lögum lands­ins. Sú úttekt leiddi í ljós að mik­ill munur er á þeirri þjón­ustu sem stendur for­eldrum til boða að loknu fæð­ing­ar­or­lofi. Stað­reyndin er sú að börn eru að jafn­aði um 20 mán­aða gömul þegar þau kom­ast inn á leik­skóla. Þar sem fæð­ing­ar­or­lofið er aðeins níu mán­uðir er staðan sú að for­eldrar þurfa að með­al­tali að brúa um 11 mán­aða umönn­un­ar­bil milli fæð­ing­ar­or­lofs og leik­skóla.

Margir eru svo heppnir að börn þeirra kom­ast til­tölu­lega fljótt að hjá dag­for­eldr­um. En það eru engar kvaðir á sveit­ar­fé­lögum að þjón­usta unga for­eldra. Dag­for­eldrar starfa sjálf­stætt og þá er ekki að finna í nema 21 af 74 sveit­ar­fé­lögum í land­inu, en í sveit­ar­fé­lög­unum 21 búa um 88% íbúa lands­ins. Það er hins vegar önnur saga hvort fjöldi dag­for­eldra sé í sam­ræmi við eft­ir­spurn for­eldra. Úttekt BSRB sýnir að sum sveit­ar­fé­lög velta því lítið sem ekk­ert fyrir sér hvernig og hvort for­eldrar nái að brúa bilið milli fæð­ing­ar­or­lofs og leik­skóla. Önnur sveit­ar­fé­lög reyna að tryggja fram­boð dag­for­eldra en segja það erfitt. 

Auð­velt að leysa vand­ann

Vand­inn er öllum ljós en ein­hverra hluta vegna virð­ist standa á því að hann sé leyst­ur. Ein­stök sveit­ar­fé­lög hafa þó tekið við sér og bjóða upp á leik­skóla­vist frá 12 mán­aða aldri. Eins og fram kemur í úttekt BSRB býr tæp­lega fimmt­ungur lands­manna, um 18,4%, í sveit­ar­fé­lögum sem tryggja leik­skóla­vist fyrir börn 12 mán­aða eða yngri.

Önnur sveit­ar­fé­lög hafa lýst vilja til að taka inn yngri börn á leik­skóla en ekki stigið skref­ið. Því er aug­ljóst að ekki ríkir jafn­ræði í þjón­ustu við börn að loknu fæð­ing­ar­or­lofi.

Hér þarf Alþingi að stíga inn í og taka tvö afger­andi skref í þágu jafn­réttis á vinnu­mark­aði til að eyða umönn­un­ar­bil­inu:

  1. Lengja fæð­ing­ar­or­lofið í 12 mán­uði, eins og starfs­hópur um fram­tíð­ar­skipan í fæð­ing­ar­or­lofs­málum gerði að til­lögu sinni til félags­mála­ráð­herra.

  2. Tryggja óskor­aðan rétt barna til leik­skóla­vistar við 12 mán­aða ald­ur, strax að loknu fæð­ing­ar­or­lofi.

Þetta eru hvorki flókin skref né óyf­ir­stíg­an­leg enda hafa þegar sam­bæri­leg skref þegar verið tekin á hinum Norð­ur­lönd­unum þar sem er tryggð sam­fella milli fæð­ing­ar­or­lofs og dag­vist­un­ar­úr­ræð­is. 

Síð­asta heild­stæða umræðan um umönn­un­ar­vanda átti sér stað upp úr 1990. Um það leyti breytt­ist veru­lega þjón­usta gagn­vart barna­fjöl­skyldum og nær öllum börnum var gef­inn kostur á leik­skóla­vist frá tveggja ára aldri. Flestir telja þetta vera eina af meg­in­á­stæðum auk­innar atvinnu­þátt­töku kvenna og þess að þar stöndum við fremst í alþjóð­legum sam­an­burði. Þess vegna er stór­merki­legt að nærri 20 árum síðar hafi þetta kerfi ekki tekið neinum breyt­ing­um, ekk­ert þroskast, í þágu sama mark­miðs. Og það þrátt fyrir að lengi hafi verið ljóst að áhrif þessa fyr­ir­komu­lags séu þau að konur hverfi mun lengur af vinnu­mark­aði en karlar með til­heyr­andi nei­kvæðum áhrifum á stöðu þeirra á vinnu­mark­aði. 

Jöfnum hlut kynj­anna á vinnu­mark­aði

Vanda­málið er ekki bara for­eldr­anna sem þurfa að brúa bilið og sætta sig við enn meira tekju­tap en ella vegna fjar­vista frá vinnu. Við vitum að fæð­ing­ar­tíðni hér á landi hefur minnkað mikið und­an­farið enda ekki allir sem hafa það fjár­hags­lega svig­rúm sem þarf til að eign­ast börn, eða bæta við fleiri börn­um.

Það er vanda­mál fyrir sam­fé­lagið í heild að for­eldrar þurfi að brúa þetta umönn­un­ar­bil. Rann­sóknir sýna að það eru nær ein­göngu mæð­urnar sem taka á sig vinnu­tap þegar börn þeirra kom­ast ekki að hjá dag­for­eldrum eða á leik­skólum að loknu fæð­ing­ar­or­lofi. 

Raunar sýna tölur frá Fæð­ing­ar­or­lofs­sjóði að feður taka síður fæð­ing­ar­or­lof nú en fyrir hrun, og þeir sem taka orlof eru styttra frá vinnu en áður. Með stöð­ugum breyt­ingum á fæð­ing­ar­or­lofs­kerf­inu í kjöl­far hruns­ins voru tekin fjöl­mörg skref aftur á bak hvað þetta varðar og ekki verður séð að smá­vægi­legar hækk­anir á þak­inu yfir margra ára tíma­bil muni færa okkur á sama stað og áður og þaðan af síður að það skili okkur jafnri fæð­ing­ar­or­lofstöku feðra og mæðra. Þegar sem flestir feður tóku fæð­ing­ar­or­lof og lengsta orlofið árið 2008 var það nefni­lega raunin að feður tóku um þrjá mán­uði en mæður tóku 6 mán­uði og eftir þann tíma tók við að brúa umönn­un­ar­bil­ið. Svo þrátt fyrir að taka fæð­ing­ar­or­lofs hafi verið jafn­ari áður meðal kynj­anna hefur hún aldrei verið full­kom­lega jöfn. 

Þessi kyn­bundni munur á fjar­veru frá störfum vegna barn­eigna bitnar á mæðr­un­um, sem fá lægri laun á vinnu­mark­aði, eru álitnar síðri kostur en karlar þegar ráðið er í stöður og eiga minni mögu­leika á fram­gangi í starfi og stjórn­un­ar- og ábyrgð­ar­stöðum en karl­kyns sam­starfs­menn. Þess vegna er það sam­fé­lags­legt verk­efni að breyta fyr­ir­komu­lagi sem nú tryggir að litlu eða engu leyti að báðir for­eldrar fái jafna mögu­leika til þátt­töku á vinnu­mark­aði að loknu fæð­ing­ar­or­lofi. 

Rjúfum þögn­ina og grípum til aðgerða

Alþjóð­legar mæl­ingar sem raða Íslandi í efsta sæti varð­andi jafn­rétti kynj­anna mega ekki verða þess vald­andi að við sofum á verð­inum og teljum stöð­una svo góða að ekki sé þörf á neinum breyt­ing­um. Það er löngu tíma­bært að stjórn­völd rjúfi rúm­lega tveggja ára­tuga þögn um þennan umönn­un­ar­vanda og grípi til aðgerða með því að lengja fæð­ing­ar­or­lofið og eyða umönn­un­ar­bil­inu. 

Höf­undur er for­maður BSRB.

Meira úr sama flokkiAðsendar greinar