Féflettur almenningur

Smári McCarthy þingmaður Pírata fjallar um áhrif þess á samfélagið að dulbúa skatta hins opinbera sem gjöld.

Auglýsing

Árið 1999 skil­aði nefnd um heim­ildir til töku skatta og ­þjón­ustu­gjalda skýrslu, sem aldrei hefur verið birt. Þar var farið yfir gild­andi lög á þeim tíma með hlið­sjón af því hvort þau sam­ræmd­ust kröfum í 77. gr. stjórn­ar­skrár­innar til opin­berra gjalda. Nið­ur­staða nefnd­ar­innar var að mögu­leiki væri á stjórn­ar­skrár­broti í gjald­töku­á­kvæðum um 90 mis­mun­andi laga­bálka, og „í mörgum til­vikum er nauð­syn­legt að gagn­ger end­ur­skoðun fari fram á ein­stökum tekju­stofn­um, en í öðrum ættu minni lag­fær­ingar að duga.“ Flest umrædd lög hafa tekið litlum sem engum breyt­ingum hvað gjald­töku varðar á und­an­förnum tutt­ugu árum.

Dæmi um lög sem falla þar undir eru lög um auka­tekjur rík­is­sjóðs, þar sem m.a. er gjald fyrir nýskrán­ingu fyr­ir­tækja. Í lönd­unum í kringum okkur er það gjald oft­ast á bil­inu 2.000-25.000 krón­ur, en á Íslandi er það 124.500 kr sam­kvæmt lög­um, en raun­kostn­aður við skrán­ing­una getur varla verið mikið meiri en 10.000 kr. að jafn­aði. Til að bæta gráu ofan á svart, þá til við­bótar þess­ari rúmu tólf­földun á raun­kostn­aði leggur Rík­is­skatt­stjóri auka­legt, lík­lega ólög­mætt álag ofan á lög­boðið gjald upp á 6.500 krón­ur.

Þá má einnig nefna þing­lýs­ing­ar­gjald, sem er ekki hátt sem slíkt, en safn­ast þegar saman kem­ur. Jafn­vel ef það gjald nam raun­kostn­aði á ein­hverjum tíma­punkti, þá hafa tækni­fram­farir og raf­rænar þing­lýs­ingar í það minnsta dregið eitt­hvað úr kostn­aði. Samt heldur þessi liður áfram að hækka.

Auglýsing

Sú til­hneig­ing að fjár­magna verk­efni rík­is­ins með háum gjöld­um hefur mikil efna­hags­leg áhrif á land­ið. Sam­kvæmt mati Sam­taka at­vinnu­lífs­ins munu þær verð­lags­hækk­anir sem lagðar eru til í tengslum við fjár­lögin 2019 auka verð­bólg­una um 0,01% ─ sem er svosem ekki mik­ið, en allar þessar (hugs­an­lega ólög­mæt­u) krónu­tölu­hækk­anir hafa kynt undir verð­bólgu und­an­farna ára­tug­i ­sem sam­an­lagt hefur kostað almenn­ing í land­inu hund­ruð­i millj­arða, svo ekki sé minnst á áhrifin af háu verð­lagi á Íslandi á mögu­leikum á atvinnu­þró­un, nýsköpun og útflutn­ing á vörum og þjón­ustu.

Það gefur auga leið að veit­inga­hús sem þarf að borga hálf­a milljón fyrir vín­veit­inga­leyfi mun velta þeim kostn­aði út í verð­lagið hjá sér. Sama á við um hótel sem borga hálfa millj­ón ­fyrir gisti­staðaleyfi, svo ekki sé talað um alla aðra í sam­fé­lag­inu sem þurfa að borga fyrir ýmis­konar þjón­ustu frá­ ­rík­inu. Það er hreint sann­girn­is­mál að aðeins sé rukk­að­ur­ raun­kostn­aður í öllum þessum til­fell­um.

Ríkið fjár­magnar öll verk­efni sam­fé­lags­ins með tekjum af skött­u­m ann­ars veg­ar, og gjöldum hins veg­ar. Það hefur verið gríð­ar­lega ­mikil við­leitni til að lækka skatta und­an­farna ára­tugi, einkum á há­tekju­hópa. Þetta hefur verið aðals­merki nokk­urra síðust­u ­rík­is­stjórna Sjálf­stæð­is­flokks­ins, sem hafa þó ekki haft jafn­ hátt um þær gríð­ar­legu hækk­anir gjalda sem hafa átt sér stað undir þeirra stjórn yfir langt tíma­bil. Ástæður þessa hækk­an­anna eru ein­fald­ar: Ann­ars vegar hand­ó­nýt hug­mynda­fræði sem set­ur ­gjald á metnað og vænt­ingar í stað áunn­ins auðs og svo auð­vit­að að það kostar pen­inga að vinna lög­boðin sam­fé­lags­verk­efni og ­byggja upp sam­fé­lag­ið. Ef skatt­arnir verða að vera lágir, einkum á auð­ug­asta fólk sam­fé­lags­ins, þá þurfa gjöldin að vera him­in­há til að dæmið gangi upp.

Til að rétt­læta þessa óráðsíu hefur orðið til sú orð­ræða að gjöld séu skatt­ar. Þetta er notað til að mála auð­linda­gjöld sem skatta, sem er auð­vitað bull, því eðli máls­ins sam­kvæmt eru þau eðli­leg afnota­gjöld til sam­fé­lags­ins fyrir nýt­ingu auð­lindar og því eðl­is­ó­lík bæði þjón­ustu­gjöld­um, sem eru greidd fyrir til­tekna þjón­ustu, og skött­um, sem eru lagðar almennt á ákveðnar gerðir fjár­magnstil­færslna með hlut­falls­legum hætti.

Að gera þessa hluti óþarf­lega flókna, ógagn­sæja og tyrfða er árás á getu sam­fé­lags­ins til að eiga upp­lýst sam­tal um skatta og ­gjöld. Það að stinga þess­ari tæp­lega 20 ára gömlu skýrslu und­ir­ stól er árás á stjórn­ar­skrár­var­inn rétt almenn­ings til að ver­a ekki féflettur af rík­inu fyrir nauð­syn­lega og óhjá­kvæmi­lega lög­boðna þjón­ustu. Og það að öll þessi gjöld séu hækkuð árlega til að mata verð­bólg­una er árás á hag­kerfið okk­ar.

Svona gjald­taka bein­ist gegn þeim sem vilja gera eitt­hvað nýtt, ­skapa sér tæki­færi og byggja upp. Sú for­gangs­röðun er skað­leg.

Höf­undur er þing­maður Pírata. 

630 milljónum úthlutað í geðheilbrigðisþjónustu
Svandís Svavarsdóttir heilbrigðisráðherra tilkynnti í gær hvernig 630 milljónum króna af fjárlögum ársins verður ráðstafað til að efla geðheilbrigðisþjónustu á landsvísu. Fyrsta stigs þjónusta heilsugæslunnar verður efld með aukinni aðkomu sálfræðinga.
Kjarninn 22. febrúar 2019
Öryggisventillinn
Frumvarp um þjóðarsjóð, sem ávaxtar ávinning íslenska ríkisins af orkuauðlindum, er komið fram og í meðferð á þingi. Málið er umdeilt, og ekki einhugur um það hjá stjórnarflokkunum.
Kjarninn 22. febrúar 2019
Teatime búið að setja Hyperspeed í loftið
Íslenska leikjafyrirtækið Teatime, sem stofnað var af frumkvöðlinum Þorsteini Friðrikssyni, hefur sett nýjan leik í loftið hefur vakið mikla athygli í fjölmiðlum í Bandaríkjunum.
Kjarninn 22. febrúar 2019
Samningnefnd Eflingar samþykkir að kjósa um vinnustöðvun
Atkvæðagreiðslunni skal lokið eigi síðar en kl.22:00, fimmtudaginn 28. febrúar næstkomandi.
Kjarninn 21. febrúar 2019
Segir tal um blaðamenn sem „óvini fólksins“ hættulegt
Útgefandi New York Times segir í bréfi sem birt hefur verið á vef stórblaðsins að hann hafi ítrekað bent Bandaríkjaforseta á að hætta að tala niður frjálsa fjölmiðla og blaðamenn.
Kjarninn 21. febrúar 2019
Aðgerðaáætlun sögð miða að verkföllum í ferðaþjónustu
Í fréttum RÚV kom fram að verkalýðshreyfingin sé að búa sig undir verkföll.
Kjarninn 21. febrúar 2019
Þröstur Ólafsson
Ég er einn af þeim
Kjarninn 21. febrúar 2019
Það verður nóg að gera á skrifstofu ríkissáttasemjara á næstunni.
Starfsgreinasambandið vísar kjaradeilu til ríkissáttasemjara
Ekki verður komist lengri að sinni í viðræðum Starfsgreinasambands Íslands við atvinnurekendur og því hefur kjaradeilu þeirra verið vísað til ríkissáttasemjara.
Kjarninn 21. febrúar 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar