Féflettur almenningur

Smári McCarthy þingmaður Pírata fjallar um áhrif þess á samfélagið að dulbúa skatta hins opinbera sem gjöld.

Auglýsing

Árið 1999 skil­aði nefnd um heim­ildir til töku skatta og ­þjón­ustu­gjalda skýrslu, sem aldrei hefur verið birt. Þar var farið yfir gild­andi lög á þeim tíma með hlið­sjón af því hvort þau sam­ræmd­ust kröfum í 77. gr. stjórn­ar­skrár­innar til opin­berra gjalda. Nið­ur­staða nefnd­ar­innar var að mögu­leiki væri á stjórn­ar­skrár­broti í gjald­töku­á­kvæðum um 90 mis­mun­andi laga­bálka, og „í mörgum til­vikum er nauð­syn­legt að gagn­ger end­ur­skoðun fari fram á ein­stökum tekju­stofn­um, en í öðrum ættu minni lag­fær­ingar að duga.“ Flest umrædd lög hafa tekið litlum sem engum breyt­ingum hvað gjald­töku varðar á und­an­förnum tutt­ugu árum.

Dæmi um lög sem falla þar undir eru lög um auka­tekjur rík­is­sjóðs, þar sem m.a. er gjald fyrir nýskrán­ingu fyr­ir­tækja. Í lönd­unum í kringum okkur er það gjald oft­ast á bil­inu 2.000-25.000 krón­ur, en á Íslandi er það 124.500 kr sam­kvæmt lög­um, en raun­kostn­aður við skrán­ing­una getur varla verið mikið meiri en 10.000 kr. að jafn­aði. Til að bæta gráu ofan á svart, þá til við­bótar þess­ari rúmu tólf­földun á raun­kostn­aði leggur Rík­is­skatt­stjóri auka­legt, lík­lega ólög­mætt álag ofan á lög­boðið gjald upp á 6.500 krón­ur.

Þá má einnig nefna þing­lýs­ing­ar­gjald, sem er ekki hátt sem slíkt, en safn­ast þegar saman kem­ur. Jafn­vel ef það gjald nam raun­kostn­aði á ein­hverjum tíma­punkti, þá hafa tækni­fram­farir og raf­rænar þing­lýs­ingar í það minnsta dregið eitt­hvað úr kostn­aði. Samt heldur þessi liður áfram að hækka.

Auglýsing

Sú til­hneig­ing að fjár­magna verk­efni rík­is­ins með háum gjöld­um hefur mikil efna­hags­leg áhrif á land­ið. Sam­kvæmt mati Sam­taka at­vinnu­lífs­ins munu þær verð­lags­hækk­anir sem lagðar eru til í tengslum við fjár­lögin 2019 auka verð­bólg­una um 0,01% ─ sem er svosem ekki mik­ið, en allar þessar (hugs­an­lega ólög­mæt­u) krónu­tölu­hækk­anir hafa kynt undir verð­bólgu und­an­farna ára­tug­i ­sem sam­an­lagt hefur kostað almenn­ing í land­inu hund­ruð­i millj­arða, svo ekki sé minnst á áhrifin af háu verð­lagi á Íslandi á mögu­leikum á atvinnu­þró­un, nýsköpun og útflutn­ing á vörum og þjón­ustu.

Það gefur auga leið að veit­inga­hús sem þarf að borga hálf­a milljón fyrir vín­veit­inga­leyfi mun velta þeim kostn­aði út í verð­lagið hjá sér. Sama á við um hótel sem borga hálfa millj­ón ­fyrir gisti­staðaleyfi, svo ekki sé talað um alla aðra í sam­fé­lag­inu sem þurfa að borga fyrir ýmis­konar þjón­ustu frá­ ­rík­inu. Það er hreint sann­girn­is­mál að aðeins sé rukk­að­ur­ raun­kostn­aður í öllum þessum til­fell­um.

Ríkið fjár­magnar öll verk­efni sam­fé­lags­ins með tekjum af skött­u­m ann­ars veg­ar, og gjöldum hins veg­ar. Það hefur verið gríð­ar­lega ­mikil við­leitni til að lækka skatta und­an­farna ára­tugi, einkum á há­tekju­hópa. Þetta hefur verið aðals­merki nokk­urra síðust­u ­rík­is­stjórna Sjálf­stæð­is­flokks­ins, sem hafa þó ekki haft jafn­ hátt um þær gríð­ar­legu hækk­anir gjalda sem hafa átt sér stað undir þeirra stjórn yfir langt tíma­bil. Ástæður þessa hækk­an­anna eru ein­fald­ar: Ann­ars vegar hand­ó­nýt hug­mynda­fræði sem set­ur ­gjald á metnað og vænt­ingar í stað áunn­ins auðs og svo auð­vit­að að það kostar pen­inga að vinna lög­boðin sam­fé­lags­verk­efni og ­byggja upp sam­fé­lag­ið. Ef skatt­arnir verða að vera lágir, einkum á auð­ug­asta fólk sam­fé­lags­ins, þá þurfa gjöldin að vera him­in­há til að dæmið gangi upp.

Til að rétt­læta þessa óráðsíu hefur orðið til sú orð­ræða að gjöld séu skatt­ar. Þetta er notað til að mála auð­linda­gjöld sem skatta, sem er auð­vitað bull, því eðli máls­ins sam­kvæmt eru þau eðli­leg afnota­gjöld til sam­fé­lags­ins fyrir nýt­ingu auð­lindar og því eðl­is­ó­lík bæði þjón­ustu­gjöld­um, sem eru greidd fyrir til­tekna þjón­ustu, og skött­um, sem eru lagðar almennt á ákveðnar gerðir fjár­magnstil­færslna með hlut­falls­legum hætti.

Að gera þessa hluti óþarf­lega flókna, ógagn­sæja og tyrfða er árás á getu sam­fé­lags­ins til að eiga upp­lýst sam­tal um skatta og ­gjöld. Það að stinga þess­ari tæp­lega 20 ára gömlu skýrslu und­ir­ stól er árás á stjórn­ar­skrár­var­inn rétt almenn­ings til að ver­a ekki féflettur af rík­inu fyrir nauð­syn­lega og óhjá­kvæmi­lega lög­boðna þjón­ustu. Og það að öll þessi gjöld séu hækkuð árlega til að mata verð­bólg­una er árás á hag­kerfið okk­ar.

Svona gjald­taka bein­ist gegn þeim sem vilja gera eitt­hvað nýtt, ­skapa sér tæki­færi og byggja upp. Sú for­gangs­röðun er skað­leg.

Höf­undur er þing­maður Pírata. 

Theresa May tilkynnti þessa ákvörðun sína í morgun.
Theresa May segir af sér
Theresa May mun láta af embætti forsætisráðherra Bretlands og hætta sem leiðtogi Íhaldsflokksins 7. júní næstkomandi.
Kjarninn 24. maí 2019
Fíknivandinn breiðir úr sér
Lítið hefur gengið að vinna gegn útbreiðslu fíkniefna. Það er óhætt að segja að það sé ekki íslenskt vandamál, því stríðið gegn fíkniefnum virðist með öllu óvinnandi. Á Íslandi hefur fjöldi ungs fólks fallið frá úr of stórum skammti á skömmum tíma.
Kjarninn 24. maí 2019
Skýrsla um neyðarlánið frestað í þriðja sinn á örfáum vikum
Skýrsla um afdrif neyðarláns Seðlabanka Íslands til Kaupþings, og hvernig unnið var úr veðinu sem tekið var vegna lánsins, hefur enn og aftur verið frestað. Lánið kostaði íslenska skattgreiðendur 35 milljarða en skýrslan hefur verið í vinnslu frá 2015.
Kjarninn 24. maí 2019
Mun síðasta flugvélin lenda í Vatnsmýrinni á næsta áratug?
Telur flugvöllinn verða farinn úr Vatnsmýrinni fyrir 2030
Borgarfulltrúi telur engan vafa á því að flugvöllurinn fari úr Vatnsmýrinni. Borgarstjóri segir Hvassahraun besta kostinn en ekki þann eina sem sé raunhæfur.
Kjarninn 24. maí 2019
Olíuverð lækkar og Bandaríkjaþing samþykkir aðstoð til bænda
Tollastríð Bandaríkjanna og Kína er farið að valda fjárfestum miklum áhyggjum, og bændur í Bandaríkjunum hafa víða farið illa út úr því.
Kjarninn 23. maí 2019
Icelandair gerir ráð fyrir að kyrrsetningin á Max-vélunum vari lengur
Óvíst er hvenær 737 Max vélin frá Boeing fer í loftið. Nú er gert ráð fyrir kyrrsetningu, til að minnsta kosti 15. september, segir í tilkynningu Icelandair.
Kjarninn 23. maí 2019
Kyrrsetningu Max-véla verður aflétt en spurningin er hvenær
Mikilvægur fundur fer fram í Texas í dag, þar sem fulltrúar flugmálayfirvalda í heiminum fá upplýsingar frá Boeing um uppfærslu á hugbúnaði í 737 Max vélum félagsins. Þær hrannast upp á framleiðslusvæði félagsins í Renton vegna alþjóðlegrar kyrrsetningar.
Kjarninn 23. maí 2019
Rósa Björk Brynjólfsdóttir og Þórhildur Sunna Ævarsdóttir.
Framkvæmdastjórn Evrópuráðsþingsins hafnar öfga-hægri flokki
Rósa Björk Brynjólfsdóttir og Þórhildur Sunna Ævarsdóttir leiddu andstöðu við að viðurkenna stjórnmálahóp sem gefur sig út fyrir að vera á móti innflytjendum og hælisleitendum.
Kjarninn 23. maí 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar