Og allir komu þeir aftur og enginn ...

Þröstur Ólafsson skrifar um nýleg kaup kunnuglegra aðila frá fyrirhrunsárunum á hlut í Arion banka.

Auglýsing

Það var und­ar­leg til­finn­ing að lesa frá­sagnir fjöl­miðla af hluta­fjár­kaupum nokk­urra fjár­festa í Arion banka. Ekki það að þeir hafi borið afkára­leg nöfn eða rit­háttur þeirra verið óvenju­leg­ur. Eitt­hvað var það sem ýtti við hug­skoti mínu. Ég kann­að­ist við öll þessi nöfn. Hvað­an? Jú, úr aðdrag­anda og eft­ir­mála Hruns­ins. Nöfnin voru títt í opin­berri umræðu bæði fyrir og eftir 2008. Þetta voru kunn­ugir áburð­ar­jálkar útrás­ar­inn­ar, þess Hruna­dans sem setti efna­hag lands­ins á annan end­ann og leiddi miklar hörm­ungar yfir heim­il­in, þegar krónan snar­féll og fjár­mála­stofn­anir ásamt fyr­ir­tækjum urðu gjald­þrota.

Nú eru þeir aftur komnir á kreik. Hvernig mátti þetta ger­ast? Urðu þessir spor­göngu­menn hrun­inna spila­borga með almannafé ekki líka gjald­þrota? Þeir sátu þó undir stýri. Eða höfðu þeir tím­an­lega komið eigin fjár­munum í skjól? Þeir virð­ast a.m.k. nú, eiga fúlgur fjár. Það er ein að þeim ráð­gátum sem almenn­ingur hefur ekki fengi nægi­lega skýr­ingar á, hvernig tókst að koma öllum þessum fjár­munum undan án eðli­legrar vit­undar yfir­valda. Miklir fjár­munir hafa streymt inn í landið á vegum inn­lendra fjár­festa allt frá því Seðla­bank­inn íviln­aði með sér­stöku gengi þeim til handa.

Við­skipti í ein­hæfu sam­fé­lagi

Gleymum þeim miklu milli­færslum með erlent sparifé sem þöndu út og sprengdu að lokum mark­að­ina. Horfum fram­hjá nán­ast óend­an­legum leik­fléttum með fjár­muni sem búnir voru til af bönk­unum og af bíræf­inni spá­kaup­mennsku. Þetta hefði aldrei getað gerst nema íslensk lög hefðu haldið skatt­und­an­komu­leiðum opn­um. Þekkt eru til­vik þar sem íslensk fyr­ir­tæki og ein­stak­lingar sem störf­uðu einnig á erlendri grund, skil­uðu engum árs­reikn­ingum yfir félög sín erlend­is. Íslenska eig­and­anum bár­ust engar tekjur að utan.

Auglýsing

Grunnur íslensku skatta­lög­gjaf­ar­innar er lagður á þeim tímum þegar efna­hags­lífið hér var afar ein­hæft og ein­falt. Við­skiptin voru milli bænda og kaup­fé­lag­anna með mjólk og lambskrokka. Sjó­menn lögðu upp afl­ann á föstu verði og kaup­menn keyptu vöru sem þeir end­ur­seldu fljót­lega. Allt ein­faldar athafn­ir. Sölu­hagn­aður af eignum var lítt þekkt fyr­ir­bæri. Klunna­legir felu­leikir á milli­stríðs­ár­unum með salt­fisk til Ítalíu voru það bíræfn­asta sem þekkt­ist. Við­skipti með sprell­lif­andi pen­inga óþekkt. Félaga­formið ein­falt. Ann­að­hvort hluta­fé­lög eða sam­vinnu­fé­lög. Með til­komu kvóta­kerf­is­ins (1984/5) og síðan EES samn­ings­ins (1995) gjör­breytt­ist við­skiptaum­hverfi lands­ins. Á skömmum tíma urðu til miklir fjár­munir og sum kvóta­salan færði eig­anda sínum ofsa­gróða. Opnun við­skipta til 500 millj­óna manna mark­að­ar, umturn­aði ávöxt­un­ar­kröf­um, við­skipta­tæki­færum og skóp nýjar leiðir með flókn­ari fjár­mála­gjörn­ingum.

Hand­hæg hluta­fé­lög

Til að auð­velda við­skipti og draga úr áhættu voru sett lög um einka­hluta­fé­lög. Sem slík voru þau áþekk erlendum fyr­ir­mynd­um. Laga­legur og við­skipta­legur grunnur þeirra var hins vegar allt ann­ar. Hann hvíldi á fyrr­nefnda ein­hæfa við­skipta­sam­fé­lag­inu. Ekki voru gerðar strangar kröfur um upp­lýs­inga­skyldu, skil á árs­reikn­ingum eða eign­ar­haldi. Skatta­leg með­ferð mis­mun­andi forma sölu­hagn­aðar og fjár­mála­vafn­inga var óljóst, því einka­hluta­fé­lögin höfðu þá eig­in­leika að feta fjölgað sér sjálf eins og amöb­ur. Engin tak­mörk voru sett um stofnun nýrra einka­hluta­fé­laga sem hvert átti ann­að.

Þannig varð til nán­ast enda­laus röð félaga sem gerði fjar­lægum eig­endum mögu­legt að koma fjár­munum síum í skjól, sem yfir­völdum heima var óger­legt að finna. Ófram­tal­inn hagn­aður hvarf. Skatt­skyldir pen­ingar urðu ósýni­leg­ir. Þeir end­uðu í ráð­gátu­fyr­ir­tækjum í fram­andi lönd­um, þar sem engin skylda hvíldi á yfir­völdum að gera grein fyrir og íslensk skatta­lög­saga náði ekki til. Íslenskir bankar runnu á blóð­slóð­ina, stofn­uðu útibú í Lúx­em­borg til að aðstoða flótt­ann. Sumir eig­endur felu­fyr­ir­tækj­anna klifr­uðu síðan upp í æðstu stöður þjóð­fé­lags­ins, eins og helgir menn til himna.



Isavia mátti kyrrsetja vél ALC úr flota WOW air
Landsréttur staðfesti þá niðurstöðu úr héraði, að Isavia hafi verið í fullum rétti að kyrrsetja vél úr flota WOW air.
Kjarninn 24. maí 2019
Magnús Halldórsson
Aðkallandi að hagræða í bankakerfinu
Kjarninn 24. maí 2019
Helga Dögg Sverrisdóttir
Nemendur hafa áskað grunnskólakennara með slæmum afleiðingum
Kjarninn 24. maí 2019
Skýrsla um neyðarlánið kemur á mánudag klukkan 16
Skýrsla um afdrif neyðarláns Seðlabanka Íslands til Kaupþings, og hvernig unnið var úr veðinu sem tekið var vegna lánsins, verður birt á mánudaginn klukkan 16.
Kjarninn 24. maí 2019
Bann við notkun svartolíu innan íslenskrar landhelgi
Umhverfis- og auðlindaráðuneytið óskar eftir umsögnum um drög að reglugerðarbreytingu sem bannar notkun svartolíu innan íslenskrar landhelgi.
Kjarninn 24. maí 2019
Pottersen
Pottersen
Pottersen 16. þáttur: Harry fer í bað
Kjarninn 24. maí 2019
Skattakóngar eða -drottningar verða ekki opinberaðar af skattinum
Ríkisskattstjóri mun ekki senda út upplýsingar til fjölmiðla um þá 40 einstaklinga sem greiða hæstu skattana, líkt og hann hefur gert árum saman. Ástæðan er ákvörðun Persónuverndar í máli gegn Tekjur.is.
Kjarninn 24. maí 2019
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið – Huawei missir Android og ARM leyfi, nýjar Macbook Pro tölvur komnar á markað og Game of Thrones Galaxy Fold á leiðinni
Kjarninn 24. maí 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar