Og allir komu þeir aftur og enginn ...

Þröstur Ólafsson skrifar um nýleg kaup kunnuglegra aðila frá fyrirhrunsárunum á hlut í Arion banka.

Auglýsing

Það var und­ar­leg til­finn­ing að lesa frá­sagnir fjöl­miðla af hluta­fjár­kaupum nokk­urra fjár­festa í Arion banka. Ekki það að þeir hafi borið afkára­leg nöfn eða rit­háttur þeirra verið óvenju­leg­ur. Eitt­hvað var það sem ýtti við hug­skoti mínu. Ég kann­að­ist við öll þessi nöfn. Hvað­an? Jú, úr aðdrag­anda og eft­ir­mála Hruns­ins. Nöfnin voru títt í opin­berri umræðu bæði fyrir og eftir 2008. Þetta voru kunn­ugir áburð­ar­jálkar útrás­ar­inn­ar, þess Hruna­dans sem setti efna­hag lands­ins á annan end­ann og leiddi miklar hörm­ungar yfir heim­il­in, þegar krónan snar­féll og fjár­mála­stofn­anir ásamt fyr­ir­tækjum urðu gjald­þrota.

Nú eru þeir aftur komnir á kreik. Hvernig mátti þetta ger­ast? Urðu þessir spor­göngu­menn hrun­inna spila­borga með almannafé ekki líka gjald­þrota? Þeir sátu þó undir stýri. Eða höfðu þeir tím­an­lega komið eigin fjár­munum í skjól? Þeir virð­ast a.m.k. nú, eiga fúlgur fjár. Það er ein að þeim ráð­gátum sem almenn­ingur hefur ekki fengi nægi­lega skýr­ingar á, hvernig tókst að koma öllum þessum fjár­munum undan án eðli­legrar vit­undar yfir­valda. Miklir fjár­munir hafa streymt inn í landið á vegum inn­lendra fjár­festa allt frá því Seðla­bank­inn íviln­aði með sér­stöku gengi þeim til handa.

Við­skipti í ein­hæfu sam­fé­lagi

Gleymum þeim miklu milli­færslum með erlent sparifé sem þöndu út og sprengdu að lokum mark­að­ina. Horfum fram­hjá nán­ast óend­an­legum leik­fléttum með fjár­muni sem búnir voru til af bönk­unum og af bíræf­inni spá­kaup­mennsku. Þetta hefði aldrei getað gerst nema íslensk lög hefðu haldið skatt­und­an­komu­leiðum opn­um. Þekkt eru til­vik þar sem íslensk fyr­ir­tæki og ein­stak­lingar sem störf­uðu einnig á erlendri grund, skil­uðu engum árs­reikn­ingum yfir félög sín erlend­is. Íslenska eig­and­anum bár­ust engar tekjur að utan.

Auglýsing

Grunnur íslensku skatta­lög­gjaf­ar­innar er lagður á þeim tímum þegar efna­hags­lífið hér var afar ein­hæft og ein­falt. Við­skiptin voru milli bænda og kaup­fé­lag­anna með mjólk og lambskrokka. Sjó­menn lögðu upp afl­ann á föstu verði og kaup­menn keyptu vöru sem þeir end­ur­seldu fljót­lega. Allt ein­faldar athafn­ir. Sölu­hagn­aður af eignum var lítt þekkt fyr­ir­bæri. Klunna­legir felu­leikir á milli­stríðs­ár­unum með salt­fisk til Ítalíu voru það bíræfn­asta sem þekkt­ist. Við­skipti með sprell­lif­andi pen­inga óþekkt. Félaga­formið ein­falt. Ann­að­hvort hluta­fé­lög eða sam­vinnu­fé­lög. Með til­komu kvóta­kerf­is­ins (1984/5) og síðan EES samn­ings­ins (1995) gjör­breytt­ist við­skiptaum­hverfi lands­ins. Á skömmum tíma urðu til miklir fjár­munir og sum kvóta­salan færði eig­anda sínum ofsa­gróða. Opnun við­skipta til 500 millj­óna manna mark­að­ar, umturn­aði ávöxt­un­ar­kröf­um, við­skipta­tæki­færum og skóp nýjar leiðir með flókn­ari fjár­mála­gjörn­ingum.

Hand­hæg hluta­fé­lög

Til að auð­velda við­skipti og draga úr áhættu voru sett lög um einka­hluta­fé­lög. Sem slík voru þau áþekk erlendum fyr­ir­mynd­um. Laga­legur og við­skipta­legur grunnur þeirra var hins vegar allt ann­ar. Hann hvíldi á fyrr­nefnda ein­hæfa við­skipta­sam­fé­lag­inu. Ekki voru gerðar strangar kröfur um upp­lýs­inga­skyldu, skil á árs­reikn­ingum eða eign­ar­haldi. Skatta­leg með­ferð mis­mun­andi forma sölu­hagn­aðar og fjár­mála­vafn­inga var óljóst, því einka­hluta­fé­lögin höfðu þá eig­in­leika að feta fjölgað sér sjálf eins og amöb­ur. Engin tak­mörk voru sett um stofnun nýrra einka­hluta­fé­laga sem hvert átti ann­að.

Þannig varð til nán­ast enda­laus röð félaga sem gerði fjar­lægum eig­endum mögu­legt að koma fjár­munum síum í skjól, sem yfir­völdum heima var óger­legt að finna. Ófram­tal­inn hagn­aður hvarf. Skatt­skyldir pen­ingar urðu ósýni­leg­ir. Þeir end­uðu í ráð­gátu­fyr­ir­tækjum í fram­andi lönd­um, þar sem engin skylda hvíldi á yfir­völdum að gera grein fyrir og íslensk skatta­lög­saga náði ekki til. Íslenskir bankar runnu á blóð­slóð­ina, stofn­uðu útibú í Lúx­em­borg til að aðstoða flótt­ann. Sumir eig­endur felu­fyr­ir­tækj­anna klifr­uðu síðan upp í æðstu stöður þjóð­fé­lags­ins, eins og helgir menn til himna.



Brim-flétta KS fagnaðarefni fyrir Skagfirðinga
Eftir að hafa keypt hlutabréf í Brimi, og selt nokkrum vikum síðar, hefur Kaupfélag Skagfirðinga styrkt stöðu sína.
Kjarninn 21. september 2019
„Ljótur leikur hjá stjórnvöldum“
Formaður Viðreisnar gagnrýnir stjórnvöld harðlega fyrir viðbrögð við beiðni um skaðabætur.
Kjarninn 20. september 2019
Margrét Tryggvadóttir
Á sporbaug sem aldrei snertir jörðu
Leslistinn 20. september 2019
Icelandair gerir bráðabirgðasamning við Boeing um bætur
Kyrrsetningin á 737 Max vélunum frá Boeing hefur verið þung í skauti fyrir Icelandair.
Kjarninn 20. september 2019
Sigurður Ingi Jóhannsson, samgöngu- og sveitastjórnarráðherra.
Telur lágbrú fýsilegri kost fyrir nýja Sundabraut
Tveir val­kost­ir eru einkum tald­ir koma til greina vegna lagn­ing­ar Sunda­braut­ar, ann­ars veg­ar jarðgöng í Gufu­nes og hins veg­ar lág­brú yfir Klepps­vík. Samgöngu- og sveitastjórnarráðherra seg­ir að sér hugn­ist frek­ar lág­brú yfir Klepps­vík.
Kjarninn 20. september 2019
Höfuðstöðvar Vísis í Grindavík.
Vísir og Þorbjörn ræða sameiningu
Tvö sjávarútvegsfyrirtæki í Grindavík vilja sameinast. Gangi áformin eftir mun hið sameinaða fyrirtæki vera með um 16 milljarða króna í veltu á ári.
Kjarninn 20. september 2019
Ferðamenn eyddu minna en áður var haldið fram í ágúst síðastliðnum.
Hagstofan leiðréttir tölur í þriðja sinn á nokkrum vikum
Eyðsla útlendinga á greiðslukortum í ágúst 2019 var minni en í ágúst 2018, ekki meiri líkt og Hagstofa Íslands hélt fram fyrir viku síðan. Þetta er í þriðja sinn á örfáum vikum sem Hagstofan reiknar vitlaust.
Kjarninn 20. september 2019
Guðrún Svava, nemandi í bifvélavirkjun.
Enn eykst kynjabilið í starfsnámi á framhaldsskólastigi
Aðeins þrír af hverjum tíu nemendum á framhaldsskólastigi er í starfsnámi hér á landi. Guðrún Hafsteinsdóttir, formaður Samtaka iðnaðarins, segir að það þurfi samstillt þjóðarátak til að fjölga starfsnámsnemum.
Kjarninn 20. september 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar