Og allir komu þeir aftur og enginn ...

Þröstur Ólafsson skrifar um nýleg kaup kunnuglegra aðila frá fyrirhrunsárunum á hlut í Arion banka.

Auglýsing

Það var und­ar­leg til­finn­ing að lesa frá­sagnir fjöl­miðla af hluta­fjár­kaupum nokk­urra fjár­festa í Arion banka. Ekki það að þeir hafi borið afkára­leg nöfn eða rit­háttur þeirra verið óvenju­leg­ur. Eitt­hvað var það sem ýtti við hug­skoti mínu. Ég kann­að­ist við öll þessi nöfn. Hvað­an? Jú, úr aðdrag­anda og eft­ir­mála Hruns­ins. Nöfnin voru títt í opin­berri umræðu bæði fyrir og eftir 2008. Þetta voru kunn­ugir áburð­ar­jálkar útrás­ar­inn­ar, þess Hruna­dans sem setti efna­hag lands­ins á annan end­ann og leiddi miklar hörm­ungar yfir heim­il­in, þegar krónan snar­féll og fjár­mála­stofn­anir ásamt fyr­ir­tækjum urðu gjald­þrota.

Nú eru þeir aftur komnir á kreik. Hvernig mátti þetta ger­ast? Urðu þessir spor­göngu­menn hrun­inna spila­borga með almannafé ekki líka gjald­þrota? Þeir sátu þó undir stýri. Eða höfðu þeir tím­an­lega komið eigin fjár­munum í skjól? Þeir virð­ast a.m.k. nú, eiga fúlgur fjár. Það er ein að þeim ráð­gátum sem almenn­ingur hefur ekki fengi nægi­lega skýr­ingar á, hvernig tókst að koma öllum þessum fjár­munum undan án eðli­legrar vit­undar yfir­valda. Miklir fjár­munir hafa streymt inn í landið á vegum inn­lendra fjár­festa allt frá því Seðla­bank­inn íviln­aði með sér­stöku gengi þeim til handa.

Við­skipti í ein­hæfu sam­fé­lagi

Gleymum þeim miklu milli­færslum með erlent sparifé sem þöndu út og sprengdu að lokum mark­að­ina. Horfum fram­hjá nán­ast óend­an­legum leik­fléttum með fjár­muni sem búnir voru til af bönk­unum og af bíræf­inni spá­kaup­mennsku. Þetta hefði aldrei getað gerst nema íslensk lög hefðu haldið skatt­und­an­komu­leiðum opn­um. Þekkt eru til­vik þar sem íslensk fyr­ir­tæki og ein­stak­lingar sem störf­uðu einnig á erlendri grund, skil­uðu engum árs­reikn­ingum yfir félög sín erlend­is. Íslenska eig­and­anum bár­ust engar tekjur að utan.

Auglýsing

Grunnur íslensku skatta­lög­gjaf­ar­innar er lagður á þeim tímum þegar efna­hags­lífið hér var afar ein­hæft og ein­falt. Við­skiptin voru milli bænda og kaup­fé­lag­anna með mjólk og lambskrokka. Sjó­menn lögðu upp afl­ann á föstu verði og kaup­menn keyptu vöru sem þeir end­ur­seldu fljót­lega. Allt ein­faldar athafn­ir. Sölu­hagn­aður af eignum var lítt þekkt fyr­ir­bæri. Klunna­legir felu­leikir á milli­stríðs­ár­unum með salt­fisk til Ítalíu voru það bíræfn­asta sem þekkt­ist. Við­skipti með sprell­lif­andi pen­inga óþekkt. Félaga­formið ein­falt. Ann­að­hvort hluta­fé­lög eða sam­vinnu­fé­lög. Með til­komu kvóta­kerf­is­ins (1984/5) og síðan EES samn­ings­ins (1995) gjör­breytt­ist við­skiptaum­hverfi lands­ins. Á skömmum tíma urðu til miklir fjár­munir og sum kvóta­salan færði eig­anda sínum ofsa­gróða. Opnun við­skipta til 500 millj­óna manna mark­að­ar, umturn­aði ávöxt­un­ar­kröf­um, við­skipta­tæki­færum og skóp nýjar leiðir með flókn­ari fjár­mála­gjörn­ingum.

Hand­hæg hluta­fé­lög

Til að auð­velda við­skipti og draga úr áhættu voru sett lög um einka­hluta­fé­lög. Sem slík voru þau áþekk erlendum fyr­ir­mynd­um. Laga­legur og við­skipta­legur grunnur þeirra var hins vegar allt ann­ar. Hann hvíldi á fyrr­nefnda ein­hæfa við­skipta­sam­fé­lag­inu. Ekki voru gerðar strangar kröfur um upp­lýs­inga­skyldu, skil á árs­reikn­ingum eða eign­ar­haldi. Skatta­leg með­ferð mis­mun­andi forma sölu­hagn­aðar og fjár­mála­vafn­inga var óljóst, því einka­hluta­fé­lögin höfðu þá eig­in­leika að feta fjölgað sér sjálf eins og amöb­ur. Engin tak­mörk voru sett um stofnun nýrra einka­hluta­fé­laga sem hvert átti ann­að.

Þannig varð til nán­ast enda­laus röð félaga sem gerði fjar­lægum eig­endum mögu­legt að koma fjár­munum síum í skjól, sem yfir­völdum heima var óger­legt að finna. Ófram­tal­inn hagn­aður hvarf. Skatt­skyldir pen­ingar urðu ósýni­leg­ir. Þeir end­uðu í ráð­gátu­fyr­ir­tækjum í fram­andi lönd­um, þar sem engin skylda hvíldi á yfir­völdum að gera grein fyrir og íslensk skatta­lög­saga náði ekki til. Íslenskir bankar runnu á blóð­slóð­ina, stofn­uðu útibú í Lúx­em­borg til að aðstoða flótt­ann. Sumir eig­endur felu­fyr­ir­tækj­anna klifr­uðu síðan upp í æðstu stöður þjóð­fé­lags­ins, eins og helgir menn til himna.



Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Chanel Björk Sturludóttir, Elinóra Guðmundsdóttir og Elínborg Kolbeinsdóttir.
Markmiðið að auka skilning á veruleika kvenna af erlendum uppruna á Íslandi
Chanel Björk, Elinóra og Elínborg safna nú á Karolina Fund fyrir bókinni Hennar rödd: Sögur kvenna af erlendum uppruna á Íslandi.
Kjarninn 22. maí 2022
Kristín Ása Guðmundsdóttir
Illa fengin vatnsréttindi og ósvaraðar spurningar um Hvammsvirkjun í Þjórsá
Kjarninn 22. maí 2022
Einar kveðst þurfa að íhuga stöðuna sem upp er komin.
Einar ætlar að ræða við baklandið um eina möguleikann í stöðunni
Einar Þorsteinsson oddivit Framsóknarflokksins í Reykjavík segir aðeins einn meirihluta mögulegan í ljósi yfirlýsingar oddvita Viðreisnar um að ekki komi annað til greina en að virða bandalagið við Samfylkinguna og Pírata.
Kjarninn 22. maí 2022
Þórdís Lóa segir Viðreisn vilji láta á bandalagið reyna með því að hefja formlegar meirihlutaviræður með Framsóknarflokknum.
Vill hefja formlegar meirihlutaviðræður með Framsóknarflokknum
Oddviti Viðreisnar í Reykjavík segir flokkinn vera í bandalagi með Pírötum og Samfylkingu af heilum hug og vill láta á það reyna með því að hefja formlegar meirihlutaviðræður með Framsóknarflokknum.
Kjarninn 22. maí 2022
Silja Bára var gestur í Silfrinu á RÚV þar sem hún sagði óásættanlegt að senda eigi 300 flóttamenn frá Íslandi til Grikklands á næstu misserum.
Útlendingastefnan elti þá hörðustu í hinum Norðurlöndunum
Silja Bára Ómarsdóttir stjórnmálafræðingur og nýkjörinn formaður Rauða krossins á Íslandi segir óásættanlegt að flóttafólki sé mismunað eftir uppruna og að verið sé að taka upp á Íslandi útlendingastefnu sem elti hörðustu stefnur annarra Norðurlanda.
Kjarninn 22. maí 2022
Blikastaðalandið sem var í aðalhlutverki í ólögmætri einkavæðingu ríkisfyrirtækisins
Nýverið var tilkynnt um stórtæka uppbyggingu á jörðinni Blikastöðum, sem tilheyrir Mosfellsbæ. Þar á að byggja þúsundir íbúða og fjölga íbúum bæjarins um tugi prósenta. Þetta er ekki í fyrsta sinn sem áform hafa verið uppi um uppbyggingu þar.
Kjarninn 22. maí 2022
Liðsmenn úkraínsku þjóðlagarappsveitarinnar Kalush Orchestra, sem unnu Eurovision um síðasta helgi, voru mættir til úkraínsku borgarinnar Lviv þremur dögum eftir sigurinn.
Ógjörningur að hunsa pólitíkina í Eurovision
Sigur Úkraínu í Eurovision sýnir svart á hvítu að keppnin er pólitísk. Samstaðan sem Evrópuþjóðir sýndu með með orðum og gjörðum hefur þrýst á Samband evrópskra sjónvarpsstöðva að endurskoða reglur um pólitík í Eurovision.
Kjarninn 22. maí 2022
Mette Frederiksen, Ursula van der Leyen forseti framkvæmdastjórnar ESB, Olaf Scholz kanslari Þýskalands, Mark Rutte forsætisráðherra Hollands og Alexander De Croo forsætisráðherra Belgíu hittust í Esbjerg.
Tíu þúsund risastórar vindmyllur
Á næstu árum og áratugum verða reistar 10 þúsund vindmyllur, til raforkuframleiðslu, í Norðursjónum. Samkomulag um þessa risaframkvæmd, sem fjórar þjóðir standa að, var undirritað í Danmörku sl. miðvikudag.
Kjarninn 22. maí 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar