Og allir komu þeir aftur og enginn ...

Þröstur Ólafsson skrifar um nýleg kaup kunnuglegra aðila frá fyrirhrunsárunum á hlut í Arion banka.

Auglýsing

Það var und­ar­leg til­finn­ing að lesa frá­sagnir fjöl­miðla af hluta­fjár­kaupum nokk­urra fjár­festa í Arion banka. Ekki það að þeir hafi borið afkára­leg nöfn eða rit­háttur þeirra verið óvenju­leg­ur. Eitt­hvað var það sem ýtti við hug­skoti mínu. Ég kann­að­ist við öll þessi nöfn. Hvað­an? Jú, úr aðdrag­anda og eft­ir­mála Hruns­ins. Nöfnin voru títt í opin­berri umræðu bæði fyrir og eftir 2008. Þetta voru kunn­ugir áburð­ar­jálkar útrás­ar­inn­ar, þess Hruna­dans sem setti efna­hag lands­ins á annan end­ann og leiddi miklar hörm­ungar yfir heim­il­in, þegar krónan snar­féll og fjár­mála­stofn­anir ásamt fyr­ir­tækjum urðu gjald­þrota.

Nú eru þeir aftur komnir á kreik. Hvernig mátti þetta ger­ast? Urðu þessir spor­göngu­menn hrun­inna spila­borga með almannafé ekki líka gjald­þrota? Þeir sátu þó undir stýri. Eða höfðu þeir tím­an­lega komið eigin fjár­munum í skjól? Þeir virð­ast a.m.k. nú, eiga fúlgur fjár. Það er ein að þeim ráð­gátum sem almenn­ingur hefur ekki fengi nægi­lega skýr­ingar á, hvernig tókst að koma öllum þessum fjár­munum undan án eðli­legrar vit­undar yfir­valda. Miklir fjár­munir hafa streymt inn í landið á vegum inn­lendra fjár­festa allt frá því Seðla­bank­inn íviln­aði með sér­stöku gengi þeim til handa.

Við­skipti í ein­hæfu sam­fé­lagi

Gleymum þeim miklu milli­færslum með erlent sparifé sem þöndu út og sprengdu að lokum mark­að­ina. Horfum fram­hjá nán­ast óend­an­legum leik­fléttum með fjár­muni sem búnir voru til af bönk­unum og af bíræf­inni spá­kaup­mennsku. Þetta hefði aldrei getað gerst nema íslensk lög hefðu haldið skatt­und­an­komu­leiðum opn­um. Þekkt eru til­vik þar sem íslensk fyr­ir­tæki og ein­stak­lingar sem störf­uðu einnig á erlendri grund, skil­uðu engum árs­reikn­ingum yfir félög sín erlend­is. Íslenska eig­and­anum bár­ust engar tekjur að utan.

Auglýsing

Grunnur íslensku skatta­lög­gjaf­ar­innar er lagður á þeim tímum þegar efna­hags­lífið hér var afar ein­hæft og ein­falt. Við­skiptin voru milli bænda og kaup­fé­lag­anna með mjólk og lambskrokka. Sjó­menn lögðu upp afl­ann á föstu verði og kaup­menn keyptu vöru sem þeir end­ur­seldu fljót­lega. Allt ein­faldar athafn­ir. Sölu­hagn­aður af eignum var lítt þekkt fyr­ir­bæri. Klunna­legir felu­leikir á milli­stríðs­ár­unum með salt­fisk til Ítalíu voru það bíræfn­asta sem þekkt­ist. Við­skipti með sprell­lif­andi pen­inga óþekkt. Félaga­formið ein­falt. Ann­að­hvort hluta­fé­lög eða sam­vinnu­fé­lög. Með til­komu kvóta­kerf­is­ins (1984/5) og síðan EES samn­ings­ins (1995) gjör­breytt­ist við­skiptaum­hverfi lands­ins. Á skömmum tíma urðu til miklir fjár­munir og sum kvóta­salan færði eig­anda sínum ofsa­gróða. Opnun við­skipta til 500 millj­óna manna mark­að­ar, umturn­aði ávöxt­un­ar­kröf­um, við­skipta­tæki­færum og skóp nýjar leiðir með flókn­ari fjár­mála­gjörn­ingum.

Hand­hæg hluta­fé­lög

Til að auð­velda við­skipti og draga úr áhættu voru sett lög um einka­hluta­fé­lög. Sem slík voru þau áþekk erlendum fyr­ir­mynd­um. Laga­legur og við­skipta­legur grunnur þeirra var hins vegar allt ann­ar. Hann hvíldi á fyrr­nefnda ein­hæfa við­skipta­sam­fé­lag­inu. Ekki voru gerðar strangar kröfur um upp­lýs­inga­skyldu, skil á árs­reikn­ingum eða eign­ar­haldi. Skatta­leg með­ferð mis­mun­andi forma sölu­hagn­aðar og fjár­mála­vafn­inga var óljóst, því einka­hluta­fé­lögin höfðu þá eig­in­leika að feta fjölgað sér sjálf eins og amöb­ur. Engin tak­mörk voru sett um stofnun nýrra einka­hluta­fé­laga sem hvert átti ann­að.

Þannig varð til nán­ast enda­laus röð félaga sem gerði fjar­lægum eig­endum mögu­legt að koma fjár­munum síum í skjól, sem yfir­völdum heima var óger­legt að finna. Ófram­tal­inn hagn­aður hvarf. Skatt­skyldir pen­ingar urðu ósýni­leg­ir. Þeir end­uðu í ráð­gátu­fyr­ir­tækjum í fram­andi lönd­um, þar sem engin skylda hvíldi á yfir­völdum að gera grein fyrir og íslensk skatta­lög­saga náði ekki til. Íslenskir bankar runnu á blóð­slóð­ina, stofn­uðu útibú í Lúx­em­borg til að aðstoða flótt­ann. Sumir eig­endur felu­fyr­ir­tækj­anna klifr­uðu síðan upp í æðstu stöður þjóð­fé­lags­ins, eins og helgir menn til himna.



Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Skýringarmynd af brú á Bárðardalsvegi eystri yfir frárennslisskurð við Kálfborgará miðað við virkjunartilhögun B.
Ekki hafi verið sýnt fram á brýna nauðsyn röskunar eldhrauns við Skjálfandafljót
Ljóst er að með tilkomu fyrirhugaðrar Einbúavirkjunar verður um að ræða inngrip í vatnafar Skjálfandafljóts sem hefur í för með sér neikvæð áhrif á fljótið á tilteknum kafla. Þetta kemur fram í áliti Skipulagsstofnunar á matsskýrslu um virkjunina.
Kjarninn 12. ágúst 2020
Icelandair búið að ná samkomulagi við Boeing, og alla hina kröfuhafana
Icelandair Group er búið að ná samkomulagi við alla kröfuhafa sína. Félagið fær að falla frá kaupum á fjórum Boeing vélum sem það hafði skuldbundið sig til að kaupa.
Kjarninn 11. ágúst 2020
Biden velur Harris sem varaforsetaefni
Demókrataflokkurinn hefur valið varaforsetaefni sitt fyrir komandi forsetakosningar. Hún er svört kona sem er líka af asísku bergi brotin og heitir Kamala Harris.
Kjarninn 11. ágúst 2020
Þórður Snær Júlíusson
Stríðsrekstur fyrirtækis gegn nafngreindu fólki og gagnrýnum fjölmiðlum
Kjarninn 11. ágúst 2020
Höfuðstöðvar Ríkisútvarpsins í Efstaleiti.
Félag fréttamanna gagnrýnir myndband Samherja harðlega
Stjórn Félags fréttamanna, stéttarfélag fréttafólks á Ríkisútvarpinu, segir ómaklega veist að Helga Seljan fréttamanni í myndbandi sem Samherji birti í dag. Áhyggjuefni sé að reynt sé að gera fréttamann tortryggilegan í stað þess að svara spurningum.
Kjarninn 11. ágúst 2020
Víðir Reynisson á upplýsingafundi almannavarna í dag.
Víðir: Getum ekki sest í hægindastólinn og slakað á
Þrátt fyrir að útlit sé fyrir að árangur sé að nást af hertum sóttvarnaaðgerðum innanlands og tilslakanir séu framundan er ekki kominn til að hætta að huga að smitvörnum. Sá tími kemur ekki á meðan að veiran er til staðar, segir Víðir Reynisson.
Kjarninn 11. ágúst 2020
Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir á fundinum í dag.
Þórólfur segir útlit fyrir að við séum að ná tökum á stöðunni
Sóttvarnalæknir segir að lítill fjöldi nýsmita allra síðustu daga bendi til þess að faraldurinn hér innanlands sé að verða viðráðanlegur. Hann lagði til tilslakanir innanlands og reifaði valkosti um aðgerðir á landamærum í minnisblaði til ráðherra.
Kjarninn 11. ágúst 2020
Helgi Seljan var borin þungum sökum í myndbandi Samherja
RÚV og Helgi Seljan hafna ásökunum Samherja
„Ný viðmið í árásum stórfyrirtækis á fjölmiðla og einstaka fréttamenn,“ segir í yfirlýsingu frá Helga Seljan og Þóru Arnórsdóttur sem þau sendu frá sér vegna myndbands Samherja. Myndbandið var birt á YouTube rás Samherja fyrr í dag.
Kjarninn 11. ágúst 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar