Flokksskírteini leið til frama

Katrín Baldursdóttir, stjórnmálafræðingur, skrifar um spillingu á Íslandi en hún segir að þó að umræðan um spillingu sé orðin háværari þá séu engin teikn um það að þetta spillingarástand sé á undanhaldi.

Auglýsing

Spill­ing hefur verið land­læg á Íslandi síðan elstu menn muna. Þannig hafa sjálf­stæð­is­menn frá önd­verðu stundað það kerfi að koma sínum mönnum að í æðstu stöður og emb­ætti. Iðu­lega hefur kveðið svo rammt að þessu að fólk með flokks­skír­teini hefur gengið fyrir í allar teg­undir starfa á vinnu­mark­aði. Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn hefur notað svip­aðar aðferðir og t.d. Maf­ían á Ítalíu eftir að hún breytti um taktík, um og uppúr 1992. Í stað þess að múta mönnum yfir borðið eins og áður hafði verið gert byrj­aði Maf­ían að troða sínum mönnum inn í stöður og emb­ætti stjórn­kerf­is­ins og stjórna sam­fé­lag­inu leyni­legar en áður hafði tíðkast.

En af hverju breytti Maf­ían á Ítalíu um aðferðir eftir 1992? Það var vegna þess að hátt í 500 hund­ruð mafíósar höfðu þá verið hand­tekn­ir, um 360 dæmdir og sumir fengu mjög harða dóma. Til dæmis fékk for­ingi Cosa Nostra á Siki­ley, Sal­va­ore „Toto“ Riina, lífs­tíð­ar­fang­elsi en stjórn­aði samt starf­sem­inni úr fang­els­inu. Hann var kall­aður slátr­ar­inn eða skepnan því honum mun­aði ekki um að láta drepa menn með köldu blóði eins og ekk­ert væri sjálf­sagð­ara. Það voru dóm­ar­arnir Giovanni Falcone og Paolo Borsell­ino sem voru í far­ar­broddi í skipu­lagðri her­ferð gegn Mafí­unni.

Maf­ían lét síðan drepa þá 1992. Bif­reið Falcone var sprengd í loft upp þegar hann og fjöl­skyldan hans og líf­verðir voru á leið til síns heima eða til Pal­ermo á Sikiley. Mán­uði seinna var Borsell­ino drep­inn á svip­aðan hátt fyrir utan heim­ili móður sinnar í Pal­ermo ásamt 5 líf­vörð­um.

Auglýsing

Það var eftir þetta sem Maf­ían á Ítalíu dró úr dráp­um, hætti að vera eins sýni­leg en hóf að styrkja völd sín með því að koma bak­dyra­megin inn eða koma sínum mönnum í emb­ætti hér og þar með virk­ari hætti en áður. Útvega þeim vinnu á sem flestum stöð­um. Þetta hefur virkað vel.

Auð­vitað virkar þetta. Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn hefur styrkt stöðu sína veru­lega á flestum sviðum með spill­ingu af þessu tagi. Fram­sókn­ar­menn hafa í áranna rás notað sömu aðferð­ir, en vegna þess hversu dregið hefur úr ítökum fram­sókn­ar­manna vegna minnk­andi fylgis hafa þeir ekki verið í sömu stöðu und­an­gengin ár til að við­hafa svona spill­ingu. Frægt er hvernig fram­sókn­ar­menn og sjálf­stæð­is­menn hafa í gegnum árin skipt með sér valda­póstum sam­kvæmt því sem kallað er helm­inga­skipta­regl­an. Eitt fræg­asta dæmið er einka­væð­ing bank­anna árið 2002. Mér er minni­stæð hin fræga ljós­mynd af fram­sókn­ar­mönn­unum Finni Ing­ólfs­syni og Ólafi Ólafs­syni hjá Sam­skip­um, þar sem þeir voru sestir saman inn í bif­reið, sigri hrós­andi eftir að hafa fengið Bún­að­ar­bank­ann á spott­prís og með blekk­ing­um. Þessi ljós­mynd er áhrifa­mikil heim­ild um spill­ingu. Finnur Ing­ólfs­son var þá for­stjóri VÍS en hafði áður verið ráð­herra og seðlabanka­stjóri. Hann var kenndur við Panama­skjöl­in. Ólafur Ólafs­son fékk nokk­urra ára fang­els­is­dóm fyrir ólög­lega fjár­mála­gjörn­inga í Al Than­i-­mál­inu.

Ótt­inn

Frá því að ég man eftir mér gerði fólk bara ráð fyrir að flokks­skír­teini tryggði mönnum frama, stöður og vinnu. Svo ekki sé talað um fyr­ir­greiðslu í bönkum og öðrum stofn­unum sam­fé­lags­ins. Fólk kvart­aði auð­vitað yfir þess­ari spill­ingu en þó hljóð­lega af hættu við að missa vinn­una. Afi minn sál­ugi vann stærsta hluta ævi sinnar hjá bænum eins og það var kall­að, eða Reykja­vík­ur­borg. Hann var verka­maður í hreins­un­ar­deild­inni og síðan á sópar­an­um, stórum bíl sem sýgur upp ruslið á göt­un­um. Í vinnu­skúrum þorðu menn ekki að segj­ast vera annað en sjálf­stæð­is­menn og þeir þurftu helst að hafa flokks­skír­teini til taks. Afi fór með það eins og manns­morð að hann væri vinstri mað­ur. Þorði varla að minn­ast á það heima hjá sér. Svo römm var skoð­ana­kúg­un­in. Hann sá sig meira að segja knú­inn til að sækja fund hjá flokkn­um. Hann gat ekki átt á hættu að missa vinn­una enda fyrir mörgum munnum að sjá.

Ég sjálf hef stærstan hlut­ann af minni starfsævi unnið sem blaða-og frétta­maður við allar teg­undir fjöl­miðla. Og ég hef ekki farið var­hluta af ítökum Sjálf­stæð­is­flokks­ins á þeim vett­vangi. Davíð Odds­son var frægur meðal fjöl­miðla­manna fyrir að nota völd sín til að hafa áhrif á umræð­una. Hann setti blaða-og frétta­menn í straff ef honum lík­aði ekki það sem þeir miðl­uðu til almenn­ings. Hann vissi alveg hvað það er erfitt að vera blaða­maður og hafa ekki aðgang að for­sæt­is­ráð­herra. Það er nánas ógern­ingur því svo mörg mál tengj­ast því emb­ætti. Ég lenti í þessu sjálf og það var mjög erfitt. Eftir að ljóst varð að Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn missti meiri­hlut­ann í borg­inni til Reykj­ar­vík­ur­list­ans (banda­lag miðju-og vinstri flokka) í kosn­ing­unum árið 1994 þá hringdi Davíð meðal ann­ars í mig per­sónu­lega og vildi beint og óbeint kenna mér um kosn­ingatapið því ég hafði í útvarpi sagt frá frétt­næmum atburðum á kjör­dag sem komu ekki vel út fyrir Sjálf­stæð­is­flokk­inn. Seinna frétti ég að fleiri fjöl­miðla­menn hefðu fengið slíkar upp­hring­ing­ar.

Ég man líka að full­trúar Alþýðu­banda­lags­ins sál­uga (vinstri flokk­ur) voru skamm­aðir fyrir að vera ekki nógu öfl­ugir við að koma sínum mönnum að í emb­ætti þegar þeir höfðu aðstöðu til þess og það væri þess vegna sem flokk­ur­inn næði ekki almenni­legu flugi og áhrif­um. Menn höfðu bara van­ist því að þeim aðferðum væri beitt í íslenskum stjórn­mál­um. Reykja­vík­ur­list­inn boð­aði nýjar aðferðir en eftir að list­inn stofn­ana­vædd­ist með langri stjórn­ar­setu þá var skjald­borg mynduð um Ingi­björgu Sól­rúnu Gísla­dóttur borg­ar­stjóra. Maður fann það sem blaða­maður að ekki mátti­blása á hana eða hennar gjörðir öðru­vísi en að hlið­verðir hennar réð­ust til varnar með kjafti og klóm.

Skítt með opna umræðu

Það er reyndar með ólík­indum hvað hægt gengur að útrýma þeirri hugsun úr hugum stjórn­mála­manna að óeðli­legt sé að spill­ing sé við­höfð í þeim anda sem hér er lýst. Þrátt fyrir mjög opna umræðu og gagn­rýni kom­ast menn upp með við­líka fyr­ir­greiðslu af öllu tagi. Fyrir opnum tjöldum og bak­sviðs. Skítt með opna umræð­u. 

Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn hefur svo gríð­ar­leg ítök í öllum geirum sam­fé­lags­ins. Miklu meiri en núver­andi fylgi hans segir til um. Það er auð­vitað vegna þess að hags­muna­að­ilar í sjáv­ar­út­vegi (kvóta­kóng­arn­ir), í fjár­mála­geir­an­um, stórir hags­muna­að­ilar í hvers konar rekstri, í land­bún­að­i-og iðn­aði, í verslun og ferða­þjón­ustu vilja hafa Sjálf­stæð­is­flokk­inn við völd. Og það eru þessir fjár­sterku aðilar sem stjórna land­inu leynt og ljóst. Útgerð­ar­auð­valdið hefur svo mikil ítök að hægt er að segja að sam­tök þess hafi ráðu­neytisí­gildi. Semji nán­ast frum­vörpin sem síðan eru sam­þykkt á Alþingi.

Þrátt fyrir að umræðan um spill­ingu sé orðin hávær­ari eru engin teikn um það að þetta spill­ing­ar­á­stand sé á und­an­haldi, jafn­vel þó fylgi Sjálf­stæð­is­flokks­ins dali ennþá meira. Áhrif fjár­mála­afl­anna er svo sterk í íslenskum stjórn­mál­um. Lýð­ræðið nær svo skammt. Alveg sama þó rödd fólks­ins sé könnuð í hverskyns kosn­ing­um, þjóð­ar­at­kvæða­greiðslum og könn­unum þá er alltof sjaldan farið eftir vilja almenn­ings. Flokks­skír­teini og fjár­magn hefur meira vægi en lýð­ræði.

Höf­undur er stjórn­mála­fræð­ingur og MA í atvinnu­lífs­fræðum frá Háskóla Íslands

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Þriðjungsfjölgun í Siðmennt á rúmu einu og hálfu ári
Af trúfélögum bætti Stofnun múslima á Íslandi við sig hlutfallslega flestum meðlimum á síðustu mánuðum. Meðlimum þjóðkirkjunnar heldur áfram að fækka en hlutfallslega var mesta fækkunin hjá Zúistum.
Kjarninn 11. júlí 2020
Aldís Hafsteinsdóttir, formaður Sambands íslenskra sveitarfélaga og bæjarstjóri Hveragerðis.
„Við þurfum fleiri ferðamenn“
Formaður Sambands íslenskra sveitarfélaga telur nauðsynlegt að fleiri ferðamenn komi til Íslands sem fyrst og vill breytingar á fyrirkomulagi skimana á Keflavíkurflugvelli.
Kjarninn 11. júlí 2020
Gunnar Hólmsteinn Ársælsson
Frekju og yfirgangi Ísraels engin takmörk sett
Kjarninn 11. júlí 2020
Sjávarútvegurinn hefur bætt við sig störfum á meðan hart hefur verið í ári hjá ferðaþjónustunni.
Ferðaþjónustan skreppur saman en sjávarútvegurinn er í sókn
Rúmlega helmingi færri störfuðu í ferðaþjónustu á síðasta ársfjórðungi miðað við árið á undan. Störfum í sjávarútvegi hefur hins vegar fjölgað um helming.
Kjarninn 11. júlí 2020
„Þegar dætrum mínum var ógnað, náðu þeir mér“
Þegar Guðrún Jónsdóttir gekk inn í Kvennaathvarfið árið 1988 til að taka sína fyrstu vakt mætti henni kasólétt kona með glóðarauga. Hún hafði gengið inn í heim sem hafði fram til þessa verið henni gjörsamlega hulinn. „Ég grét í heilan sólarhring.“
Kjarninn 11. júlí 2020
Eldishús með Aviary Pro 10 varpkerfi frá Hellmann sambærilegt kerfum sem verða í notkun að Vallá.
Stjörnuegg vill fjölga fuglum í allt að 95 þúsund að Vallá
Fyrirtækið Stjörnuegg hf. áformar breytingar á eldishúsum sínum að Vallá á Kjalarnesi sem yrðu til þess að hægt væri að koma þar fyrir 95 þúsund fuglum í stað 50 þúsund nú. Slíkum fjölda fylgja um 3.500 tonn af hænsnaskít á ári.
Kjarninn 11. júlí 2020
Kristján Þór Júlíusson, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra.
Kvótaþak óbreytt í tillögum – sem og hvað aðilar þurfi að eiga hvor í öðrum til að teljast tengdir
Lokaskýrsla verkefnastjórnar um bætt eftirlit með fiskveiðiauðlindinni hefur litið dagsins ljós og hefur hún verið afhent Kristjáni Þór Júlíussyni, sjávarútvegsráðherra. Einn stjórnarmeðlimur setur sérstakan fyrirvara við skýrsluna.
Kjarninn 10. júlí 2020
Pottersen
Pottersen
Pottersen – 39. þáttur: Naumlega sloppið!
Kjarninn 10. júlí 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar