Þegar markaðurinn bregst

Gunnar Alexander Ólafsson heilsuhagfræðingur skrifar um lyfjaskortinn í landinu.

Auglýsing

Und­an­farna daga hafa birst fréttir af lyfja­skorti í land­inu. Nú um stundir virð­ist staðan vera sú að for­dæma­laus og alvar­legur lyfja­skortur er í land­inu, jafn­vel er skortur á lífs­nauð­syn­legum lyfj­um. Til að bjarga ein­stökum til­fellum þar sem fólk þarf nauð­syn­leg lyf er  bent á flókið ferli und­an­þágu­lyfja. Lyfja­mark­að­ur, stjórn­sýsla lyfja, inn­flutn­ingur og verð­lagn­ing lyfja lúta ákveðnum lög­mál­um, reglum og sjón­ar­mið­u­m. 

Margt af ákvörð­unum um lyfja­markað hefur verið tengt EES samn­ingn­um, en á það skal þó bent á að þó að lyfja­mark­aður sé frjáls hefur skipu­lag hans lítið með EES samn­ing­inn að gera. Á tíunda ára­tug síð­ustu aldar var lyfja­mark­að­ur­inn (þ.e. rekstur apó­teka) gef­inn frjáls. Áður ríkti skrýtið fyr­ir­komu­lag lyf­sölu­leyfa sem gerði marga apó­tek­ara að millj­óna­mær­ing­um. Sam­hliða því fyr­ir­komu­lagi, var hins vegar starf­andi Lyfja­verslun rík­is­ins. Það segja mér eldri og vitr­ari menn að þegar sú stofnun sá um fram­leiðslu og inn­flutn­ing lyfja, ríkti EKKI alvar­legur lyfja­skortur hér á land­i. 

Auglýsing
Í dag hafa heildsalar sem nú ráða ferð­inni dregið lapp­irnar í að bjóða fram lyf sem eru algeng og með litla álagn­ingu þrátt fyrir að þessi lyf séu í mörgum til­fellum lífs­nauð­syn­leg. Frá því að lyfja­lögin tóku gildi 1996 hefur lög­gjaf­inn gefið mark­aðnum tugi ára að koma á jafn­vægi í fram­boð á lyfjum en mark­að­ur­inn hefur brugð­ist algjör­lega. Ekki er hægt að kenna neinum örðum um þennan lyfja­skort en þeim lyfja­heild­sölum sem flytja inn lyf. Ríkið hefur ekki verið að setja stein í götu þeirra hvað varðar inn­flutn­ing á lyfjum og læknar hafa ekki verið að skrifa út færri lyf­seðla en gengur og ger­ist.  

Aftur á móti verður rík­is­valdið að sýna ábyrgð á mál­inu. Þegar þessi nauð­syn­legi þáttur heil­brigð­is­kerf­is­ins brestur verða heil­brigð­is­yf­ir­völd að grípa inn í. Ef mark­að­ur­inn bregst í að flytja inn lyf og halda uppi eðli­legu fram­boði á lyfjum á Íslandi, verður ríkið að grípa til aðgerða til að tryggja eðli­legt fram­boð. Það er ekki í boði fyrir rík­is­valdið að sitja hjá og vona að hlut­irnir lag­ist af sjálfu sér. Rík­is­valdið getur gripið til nokk­urra aðgerða til að sporna við lyfja­skort­i: 

  • Að við­halda öfl­ugri stjórn­sýslu lyfja á Íslandi til að tryggja að á Íslandi verði eðli­legt fram­boð af lyfj­u­m. 
  • Ríkið getur end­ur­vakið Lyfja­verslun Rík­is­ins og tryggt fram­boð á lyfjum sem mark­að­ur­inn vill ekki flytja inn eða sinna. 
  • Ríkið getur sektað lyfja­heild­sala um að sinna ekki sinni skyldu við að tryggja eðli­legt lyfja­fram­boð.
  • Síð­ast en ekki síst getur ríkið lagt á hill­una hug­myndir um að draga úr skil­virkri stjórn­sýslu og lyfja­ör­yggi í land­inu með því að veikja þá stjórn­sýslu sem fyrir er í land­inu, sem m.a. birt­ist í hug­myndum um að leggja niður emb­ætti lyfja­mála­stjóra.

Fram­boð lyfja á Íslandi er ekki einka­mál lyfja­heild­sala. Lyf er einn veiga­mesti þáttur íslenskrar heil­brigð­is­þjón­ustu. Það er óboð­legt að á Íslandi ríki við­var­andi lyfja­skort­ur. Þetta er áskorun sem er leys­an­leg ef vilji er fyrir hendi.

Höf­undur er heilsu­hag­fræð­ing­ur.

Í upphafi árs 2020

Við á Kjarnanum göngum bjartsýn og einbeitt inn í nýtt ár og þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Sjö prósent tekjuvöxtur hjá Marel í fyrra
Framlegð af rekstri Marels á síðustu þremur mánuðum ársins í fyrra, var lægri en vonir stóðu til. Bjartir tímar eru þó framundan, segir forstjórinn. Markaðsvirði félagsins fór yfir 500 milljarða í dag.
Kjarninn 17. janúar 2020
Mannréttindadómstóllinn hafnaði Sigríði Andersen
Fyrrverandi dómsmálaráðherra fær ekki að koma sjónarmiðum sínum beint á framfæri við yfirdeild Mannréttindadómstóls Evrópu.
Kjarninn 17. janúar 2020
Drífa Snædal, forseti ASÍ.
Hækkanir á fasteignagjöldum áhyggjuefni
Forseti ASÍ segir að hækkanir á fasteignagjöldum muni hafa áhrif á lífskjarasamningana ef ekkert annað verði gert á móti.
Kjarninn 17. janúar 2020
Heiða María Sigurðardóttir
Einlæg bón um að endurskoða skerðingu leikskóla
Kjarninn 17. janúar 2020
Skrokkölduvirkjun er fyrirhuguð á Sprengisandsleið milli Hofsjökuls og Vatnajökuls. Það svæði er innan marka fyrirhugaðs hálendisþjóðgarðs.
Telja stórframkvæmdir ekki rúmast innan þjóðgarða
Nýjar virkjanir falla illa eða alls ekki að markmiðum hálendisþjóðgarðs. Stórframkvæmdir þjóna ekki verndarmarkmiðum, yrðu „stórslys“ og myndu ganga að þjóðgarðshugtakinu dauðu.
Kjarninn 17. janúar 2020
Höfuðstöðvar Vísis í Grindavík.
Vísir og Þorbjörn hætta við sameiningu
Tvö stór sjávarútvegsfyrirtæki í Grindavík, sem saman halda á 8,4 prósent af öllum úthlutuðum fiskveiðikvóta, eru hætt við að sameinast. Þess í stað ætla þau að halda góðu samstarfi áfram.
Kjarninn 17. janúar 2020
Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir og Katrín Jakobsdóttir
Endurskoða lög um ráðherraábyrgð og Landsdóm
Forsætisráðherra mun í samráði við dómsmálaráðherra fela sérfræðingi að ráðast í endurskoðun á lögum um ráðherraábyrgð annars vegar og lögum um Landsdóm hins vegar. Vonir standa til þess að vinnunni verði lokið á haustmánuðum.
Kjarninn 17. janúar 2020
Seðlabankinn unir niðurstöðunni og er búinn að hafa samband við Gunnhildi Örnu
Seðlabanki Íslands segir að verkferlar hans í ráðningarmálum hafi verið styrktir í kjölfar þess að kærunefnd jafnréttismála komst að þeirri niðurstöðu að hann hefði brotið jafnréttislög með ráðningu upplýsingafulltrúa í fyrrasumar.
Kjarninn 17. janúar 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar