Hvernig gengur innleiðing jafnlaunavottunar?

Dr. Katrín Ólafsdóttir, lektor við HR og meðlimur í peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands, skrifar um jafnlaunavottun.

Auglýsing

Jafn­launa­vottun var fest í lög á árinu 2017 og sam­kvæmt lög­unum eiga fyr­ir­tæki með 250 starfs­menn eða fleiri að vera komin með jafn­launa­vottun í lok árs 2019. Þá skulu fyr­ir­tæki með 150-249 starfs­menn öðl­ast jafn­launa­vottun fyrir árs­lok 2020 og fyr­ir­tæki með 90-149 starfs­menn skulu öðl­ast vottun fyrir árs­lok 2021. Fyr­ir­tæki með 25-89 starfs­menn hafa frest til árs­loka 2022. Opin­berar stofn­anir með fleiri en 25 starfs­menn skulu hafa fengið vottun fyrir árs­lok 2019. Jafn­framt ber öllum fyr­ir­tækjum og stofn­unum með 25 eða fleiri starfs­menn að setja sér jafn­rétt­is­á­ætlun eða sam­þætta jafn­rétt­is­sjón­ar­mið í starfs­manna­stefnu (Lög nr. 10/2008). 

Í rann­sókn sem gerð var meðal fyr­ir­tækja og stofn­ana hér á landi síðla árs 2018 var spurt um jafn­rétt­is­mál (Ar­ney Ein­ars­dóttir og félag­ar, 2019). Rann­sóknin er hluti af CRA­NET-­rann­sókn­inni sem er alþjóð­legt sam­starfs­verk­efni yfir 50 háskóla í jafn­mörgum lönd­um. Rann­sóknin er gerð meðal mannauðs­stjóra og ann­arra for­svars­manna mannauðs­mála í fyr­ir­tækjum og stofn­unum með 70 eða fleiri starfs­menn. Alls eru 359 fyr­ir­tæki og stofn­anir þeirrar stærðar á Íslandi og tóku 125 þeirra þátt í rann­sókn­inni.

Nið­ur­stöður rann­sókn­ar­innar leiða í ljós að 88% fyr­ir­tækja og stofn­ana hafa sett sér jafn­rétt­is­á­ætl­un. Það þýðir að 12% fyr­ir­tækja og stofn­ana hafi ekki sett sér jafn­rétt­is­stefnu, þrátt fyrir laga­skyldu þess efn­is. Í rann­sókn­inni voru þátt­tak­endur jafn­framt spurðir hver staðan væri hjá fyr­ir­tæk­inu eða stofn­un­inni varð­andi inn­leið­ingu jafn­launa­vott­unar sam­kvæmt jafn­launa­staðl­inum ÍST-85.

Auglýsing

Mynd 1: Hver er staðan hjá fyrirtækinu/stofnuninni varðandi launavottun með tilliti til jafnlaunavottunar (ÍST-85). Fjöldi svara: 118.

Mik­ill meiri­hluti fyr­ir­tækja og stofn­ana var ýmist byrj­aður í ferl­inu, langt kom­inn eða kom­inn með jafn­launa­vott­un. Meiri­hluti þeirra (61%) var kom­inn af stað í ferl­inu og áætl­aði vottun innan 6-12 mán­aða og 20% svar­enda höfðu þegar fengið vottun sam­kvæmt jafn­launa­staðl­in­um. Ein­ungis lít­ill hluti fyr­ir­tækja og stofn­ana (4%) sagð­ist ekki byrj­aður að skoða jafn­launa­vott­un, eins og mynd 1 sýn­ir.

Mynd 2: Hver er staðan hjá fyrirtækinu/stofnuninni varðandi launavottun með tilliti til jafnlaunavottunar (ÍST-85), eftir atvinnugrein. Fjöldi svara: 118 (31 í frumvinnslu, 51 í verslun og þjónustu, 36 í opinberri þjónustu).

Þegar jafn­launa­vottun er skoðuð út frá atvinnu­grein má sjá að fyr­ir­tæki í verslun og þjón­ustu eru komin hvað lengst í inn­leið­ingu jafn­launa­stað­als­ins, 29% þeirra voru komin með jafn­launa­vottun og 31% voru langt komin í ferl­inu og áætl­uðu vottun innan 6 mán­aða (sjá mynd 2). Í ljósi kvaða í reglu­gerð kemur ekki á óvart að stof­anir hjá hinu opin­bera hafi þegar hafið ferlið og var algeng­ast að áætluð vottun væri innan árs hjá opin­berum stofn­un­um, eða í 58% til­fella. 

Mynd 3: Hver er staðan hjá fyrirtækinu/stofnuninni varðandi launavottun með tilliti til jafnlaunavottunar (ÍST-85). Eftir stærð. Fjöldi svara: 118 (37 í litlum fyrirtækjum/stofnunum, 37 í meðalstórum, 44 í stórum).

Eins og áður segir fer gild­is­taka ákvæða um jafn­launa­vottun eftir stærð fyr­ir­tækja og má glöggt sjá á mynd 3 að stærri fyr­ir­tækin voru komin nær jafn­launa­vottun en þau sem minni eru. Þannig voru 25% fyr­ir­tækja og stofn­ana með fleiri en 300 starfs­menn þegar komin með jafn­launa­vottun og 46% áætl­uðu að þau myndu fá vottun innan 6 mán­aða. Önnur fyr­ir­tæki hafa lengri frest til að fá jafn­launa­vott­un.

Það er ákveð­inn ávinn­ingur fólg­inn í því að fyr­ir­tæki og stofn­anir taki jafn­rétt­is­málin föstum tök­um. Nið­ur­stöður nýlegrar rann­sóknar benda til þess að staða þeirra þegar kemur að jafn­rétti hafi áhrif á það hvernig starfs­fólk upp­lifir kynja­jafn­rétti á vinnu­staðnum (Ar­ney Ein­ars­dótt­ir, Katrín Ólafs­dóttir og Laura Nesaule, 2018). Séu fyr­ir­tæki virk í jafn­rétt­is­málum getur það haft jákvæð áhrif á upp­lifun starfs­fólks, m.a. á starfi og aðgerðum æðstu stjórn­enda og hvernig staðið er að ráðn­ing­ar­málum og fram­gangi í starfi með til­liti til jafn­rétt­is­mála (Ar­ney Ein­ars­dóttir o.fl., 2018). Það er því jákvæð þróun á vinnu­mark­aði að fyr­ir­tæki og stofn­anir séu almennt að vinna mark­visst að inn­leið­ingu jafn­launa­vott­un­ar.

Heim­ild­ir:

Arney Ein­ars­dótt­ir, Katrín Ólafs­dóttir og Ásta Bjarna­dóttir (2019). Mannauðs­stjórnun á Íslandi 2018: Cra­net rann­sóknin í 15 ár. Háskóli Íslands: Við­skipta­fræði­deild.

Arney Ein­ars­dótt­ir, Katrín Ólafs­dóttir og Laura Nesaule. (2018). The relations­hip between gender equ­ality act­i­vity in org­an­izations and employee percept­ions of equ­ality. Tíma­rit um við­skipti og efna­hags­mál, 15(1), 37–53. doi:10.24122/t­ve.a.2018.15.1.2

Lög um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla nr. 10/2008.

Greinin birt­ist fyrst í Vís­bend­ingu. Önnur grein Katrínar Ólafs­dótt­ur, sem birt­ist nýlega, fjall­aði um rann­sóknir á MeToo og hvernig fyr­ir­tæki og stofn­anir hafa brugð­ist við. Hægt er að ger­ast áskrif­andi að Vís­bend­ingu hér.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Bjarni Benediktsson er fjármála- og efnahagsráðherra.
Bjarni segir kökumyndband Öryrkjabandalagsins vera misheppnað
Fjármála- og efnahagsráðherra segir það rangt að öryrkjar fái sífellt minni sneið af efnahagskökunni sem íslenskt samfélag baki. ÖBÍ segir ríkisstjórnina hafa ákveðið að auka fátækt sinna skjólstæðinga.
Kjarninn 28. október 2020
Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir.
Útlit fyrir að sóttvarnalæknir leggi til hertar aðgerðir
Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir er ekki ánægður með stöðu faraldursins og ætlar að skila minnisblaði með tillögum að breyttum sóttvarnaraðgerðum til Svandísar Svavarsdóttur heilbrigðisráðherra fljótlega.
Kjarninn 28. október 2020
Alls segjast um 40 prósent kjósenda að þeir myndu kjósa stjórnarflokkanna þrjá.
Samfylking stækkar, Sjálfstæðisflokkur tapar og Vinstri græn ekki verið minni frá 2016
Fylgi Vinstri grænna heldur áfram að dala og mælist nú tæplega helmingur af því sem flokkurinn fékk í síðustu kosningum. Flokkur forsætisráðherra yrði minnsti flokkurinn á þingi ef kosið yrði í dag.
Kjarninn 28. október 2020
Neytendastofa er með aðsetur í Borgartúni.
Unnið að því að leggja niður Neytendastofu
Stjórnvöld sjá fyrir sér að hugsanlega verði hægt að færa öll verkefni frá Neytendastofu á næsta ári og leggja stofnunina niður, með mögulegum sparnaði fyrir ríkissjóð. Stofnunin tók til starfa árið 2005 og fær tæpar 240 milljónir úr ríkissjóði í ár.
Kjarninn 28. október 2020
Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir er ráðherra ferðamála.
Tekjufallsstyrkir til ferðaþjónustunnar áætlaðir 3,5 milljarðar króna
Leiðsögumenn og aðrir litlir rekstraraðilar eiga rétt á að fá allt að 400 þúsund krónur á mánuði í tekjufallsstyrki fyrir hvert stöðugildi í allt að 18 mánuði. Kostnaður vegna styrka til ferðaþjónustu hefur nú verið áætlaður.
Kjarninn 28. október 2020
Ráðhús Reykjavíkur
„Hagstjórnarmistök“ að styðja ekki betur við sveitarfélög
Reykjavíkurborg varar ríkisstjórnina við að veita sveitarfélögunum ekki meiri stuðning í nýju fjárlagafrumvarpi og segir niðurskurð í fjárfestingum vinna gegn viðbótarfjárfestingu ríkisins.
Kjarninn 28. október 2020
Óskað eftir því að Vilji Björns Inga verði tekinn til gjaldþrotaskipta
Sýslumaðurinn á Vesturlandi hefur lagð fram beiðni um að Útgáfufélag Viljans verði tekið til gjaldþrotaskipta. Björn Ingi Hrafnsson segist fyrst hafa heyrt um málið í gærkvöldi. Hann missti stjórn á umsvifamiklu fjölmiðlaveldi árið 2017.
Kjarninn 28. október 2020
Fjölmargir erlendir ríkisborgarar starfa  við mannvirkjagerð á Íslandi.
Erlendum ríkisborgurum heldur áfram að fjölga þrátt fyrir samdrátt og atvinnuleysi
Á málþingi fyrir ári sagði ráðuneytisstjóri í félagsmálaráðuneytinu að það væri einfalt fyrir Ísland að „losa sig“ erlent vinnuafl þegar samdráttur yrði í efnahagslífinu. Erlendum ríkisborgurum hefur fjölgað það sem af er ári þrátt fyrir metsamdrátt.
Kjarninn 27. október 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar