Hvernig gengur innleiðing jafnlaunavottunar?

Dr. Katrín Ólafsdóttir, lektor við HR og meðlimur í peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands, skrifar um jafnlaunavottun.

Auglýsing

Jafn­launa­vottun var fest í lög á árinu 2017 og sam­kvæmt lög­unum eiga fyr­ir­tæki með 250 starfs­menn eða fleiri að vera komin með jafn­launa­vottun í lok árs 2019. Þá skulu fyr­ir­tæki með 150-249 starfs­menn öðl­ast jafn­launa­vottun fyrir árs­lok 2020 og fyr­ir­tæki með 90-149 starfs­menn skulu öðl­ast vottun fyrir árs­lok 2021. Fyr­ir­tæki með 25-89 starfs­menn hafa frest til árs­loka 2022. Opin­berar stofn­anir með fleiri en 25 starfs­menn skulu hafa fengið vottun fyrir árs­lok 2019. Jafn­framt ber öllum fyr­ir­tækjum og stofn­unum með 25 eða fleiri starfs­menn að setja sér jafn­rétt­is­á­ætlun eða sam­þætta jafn­rétt­is­sjón­ar­mið í starfs­manna­stefnu (Lög nr. 10/2008). 

Í rann­sókn sem gerð var meðal fyr­ir­tækja og stofn­ana hér á landi síðla árs 2018 var spurt um jafn­rétt­is­mál (Ar­ney Ein­ars­dóttir og félag­ar, 2019). Rann­sóknin er hluti af CRA­NET-­rann­sókn­inni sem er alþjóð­legt sam­starfs­verk­efni yfir 50 háskóla í jafn­mörgum lönd­um. Rann­sóknin er gerð meðal mannauðs­stjóra og ann­arra for­svars­manna mannauðs­mála í fyr­ir­tækjum og stofn­unum með 70 eða fleiri starfs­menn. Alls eru 359 fyr­ir­tæki og stofn­anir þeirrar stærðar á Íslandi og tóku 125 þeirra þátt í rann­sókn­inni.

Nið­ur­stöður rann­sókn­ar­innar leiða í ljós að 88% fyr­ir­tækja og stofn­ana hafa sett sér jafn­rétt­is­á­ætl­un. Það þýðir að 12% fyr­ir­tækja og stofn­ana hafi ekki sett sér jafn­rétt­is­stefnu, þrátt fyrir laga­skyldu þess efn­is. Í rann­sókn­inni voru þátt­tak­endur jafn­framt spurðir hver staðan væri hjá fyr­ir­tæk­inu eða stofn­un­inni varð­andi inn­leið­ingu jafn­launa­vott­unar sam­kvæmt jafn­launa­staðl­inum ÍST-85.

Auglýsing

Mynd 1: Hver er staðan hjá fyrirtækinu/stofnuninni varðandi launavottun með tilliti til jafnlaunavottunar (ÍST-85). Fjöldi svara: 118.

Mik­ill meiri­hluti fyr­ir­tækja og stofn­ana var ýmist byrj­aður í ferl­inu, langt kom­inn eða kom­inn með jafn­launa­vott­un. Meiri­hluti þeirra (61%) var kom­inn af stað í ferl­inu og áætl­aði vottun innan 6-12 mán­aða og 20% svar­enda höfðu þegar fengið vottun sam­kvæmt jafn­launa­staðl­in­um. Ein­ungis lít­ill hluti fyr­ir­tækja og stofn­ana (4%) sagð­ist ekki byrj­aður að skoða jafn­launa­vott­un, eins og mynd 1 sýn­ir.

Mynd 2: Hver er staðan hjá fyrirtækinu/stofnuninni varðandi launavottun með tilliti til jafnlaunavottunar (ÍST-85), eftir atvinnugrein. Fjöldi svara: 118 (31 í frumvinnslu, 51 í verslun og þjónustu, 36 í opinberri þjónustu).

Þegar jafn­launa­vottun er skoðuð út frá atvinnu­grein má sjá að fyr­ir­tæki í verslun og þjón­ustu eru komin hvað lengst í inn­leið­ingu jafn­launa­stað­als­ins, 29% þeirra voru komin með jafn­launa­vottun og 31% voru langt komin í ferl­inu og áætl­uðu vottun innan 6 mán­aða (sjá mynd 2). Í ljósi kvaða í reglu­gerð kemur ekki á óvart að stof­anir hjá hinu opin­bera hafi þegar hafið ferlið og var algeng­ast að áætluð vottun væri innan árs hjá opin­berum stofn­un­um, eða í 58% til­fella. 

Mynd 3: Hver er staðan hjá fyrirtækinu/stofnuninni varðandi launavottun með tilliti til jafnlaunavottunar (ÍST-85). Eftir stærð. Fjöldi svara: 118 (37 í litlum fyrirtækjum/stofnunum, 37 í meðalstórum, 44 í stórum).

Eins og áður segir fer gild­is­taka ákvæða um jafn­launa­vottun eftir stærð fyr­ir­tækja og má glöggt sjá á mynd 3 að stærri fyr­ir­tækin voru komin nær jafn­launa­vottun en þau sem minni eru. Þannig voru 25% fyr­ir­tækja og stofn­ana með fleiri en 300 starfs­menn þegar komin með jafn­launa­vottun og 46% áætl­uðu að þau myndu fá vottun innan 6 mán­aða. Önnur fyr­ir­tæki hafa lengri frest til að fá jafn­launa­vott­un.

Það er ákveð­inn ávinn­ingur fólg­inn í því að fyr­ir­tæki og stofn­anir taki jafn­rétt­is­málin föstum tök­um. Nið­ur­stöður nýlegrar rann­sóknar benda til þess að staða þeirra þegar kemur að jafn­rétti hafi áhrif á það hvernig starfs­fólk upp­lifir kynja­jafn­rétti á vinnu­staðnum (Ar­ney Ein­ars­dótt­ir, Katrín Ólafs­dóttir og Laura Nesaule, 2018). Séu fyr­ir­tæki virk í jafn­rétt­is­málum getur það haft jákvæð áhrif á upp­lifun starfs­fólks, m.a. á starfi og aðgerðum æðstu stjórn­enda og hvernig staðið er að ráðn­ing­ar­málum og fram­gangi í starfi með til­liti til jafn­rétt­is­mála (Ar­ney Ein­ars­dóttir o.fl., 2018). Það er því jákvæð þróun á vinnu­mark­aði að fyr­ir­tæki og stofn­anir séu almennt að vinna mark­visst að inn­leið­ingu jafn­launa­vott­un­ar.

Heim­ild­ir:

Arney Ein­ars­dótt­ir, Katrín Ólafs­dóttir og Ásta Bjarna­dóttir (2019). Mannauðs­stjórnun á Íslandi 2018: Cra­net rann­sóknin í 15 ár. Háskóli Íslands: Við­skipta­fræði­deild.

Arney Ein­ars­dótt­ir, Katrín Ólafs­dóttir og Laura Nesaule. (2018). The relations­hip between gender equ­ality act­i­vity in org­an­izations and employee percept­ions of equ­ality. Tíma­rit um við­skipti og efna­hags­mál, 15(1), 37–53. doi:10.24122/t­ve.a.2018.15.1.2

Lög um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla nr. 10/2008.

Greinin birt­ist fyrst í Vís­bend­ingu. Önnur grein Katrínar Ólafs­dótt­ur, sem birt­ist nýlega, fjall­aði um rann­sóknir á MeToo og hvernig fyr­ir­tæki og stofn­anir hafa brugð­ist við. Hægt er að ger­ast áskrif­andi að Vís­bend­ingu hér.

Vilt þú vera með?

Frjálsir, hugrakkir fjölmiðlar eru ómetanlegir en ekki ókeypis. Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda og með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og við ætlum að standa vaktina áfram og bjóða almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Fyrir þá lesendur sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Sjúklingur á gjörgæsludeild í Buenos Aires. Heilbrigðiskerfi Argentínu er komið að þolmörkum.
„Milljónamæringa-skattur“ lagður á
Nýr skattur á stóreignafólk hefur verið tekinn upp í Argentínu til að standa straum af kostnaði vegna kórónuveirufaraldursins. Skatttekjurnar verða m.a. notaðar til að kaupa lækningavörur.
Kjarninn 5. desember 2020
Plata sem undirstrikar tengsl hugleiðslu og bænar
Hugarró er fyrsta sólóplata Margrétar Árnadóttur söngkonu og söngkennara. Hún safnar fyrir útgáfu hennar á Karolina Fund.
Kjarninn 5. desember 2020
Stefan Löfven, forsætisráðherra Svíþjóðar
Svíar búast við að bólusetja fimmtung þjóðarinnar á næsta ársfjórðungi
Þrátt fyrir að íslenska ríkisstjórnin, sem fær bóluefni frá Svíþjóð, voni að hjarðónæmi gegn COVID-19 náist á fyrsta ársfjórðungi 2021, búast sænsk yfirvöld ekki við því að bólusetja nema fimmtung af þjóðinni gegn veirunni á sama tíma.
Kjarninn 5. desember 2020
Óðinn Jónsson
Níræða Ríkisútvarpið
Kjarninn 5. desember 2020
Af þeim 2.333 íbúðum sem byggingaraðilarnir hyggjast reisa eru 1.368 á höfuðborgarsvæðinu og 965 á landsbyggðinni.
78 aðilar vilja byggja 2.333 íbúðir
Húsnæðis- og mannvirkjastofnun segir áhyggjur af því að kröfur hlutdeildarlána kæmu í veg fyrir að sótt yrði um þau og hagkvæmt húsnæði byggt, virðast hafa verið óþarfar.
Kjarninn 5. desember 2020
Rannsókn á undanskotum vegna fjárfestingarleiðarinnar stutt á veg komin
Mál tengt einstaklingi sem grunaður er um að hafa skotið undan fjármagnstekjum með því að nýta sér fjárfestingarleið Seðlabanka Íslands fór frá skattrannsóknarstjóra til héraðssaksóknara í maí. Þar er rannsókn þess stutt á veg komin.
Kjarninn 5. desember 2020
Verksmiðjutogarinn Heinaste er búinn að fara í slipp og heitir nú Tutungeni.
Árs kyrrsetningu lokið og togari seldur en andvirðinu haldið eftir í Namibíu
Samherji sagði frá því í vikunni að togarinn Heinaste væri laus úr vörslu namibískra yfirvalda og hefði verið seldur í þokkabót. Ekki fylgdi þó fréttatilkynningu fyrirtækisins að söluandvirðinu yrði haldið sem tryggingu á bankareikningi í Namibíu.
Kjarninn 5. desember 2020
Magn kókaíns í frárennsli höfuðborgarinnar fjórfaldaðist milli áranna 2016 og 2018. Í sumar hafði verulega dregið úr því miðað við apríl í fyrra.
Mun minna kókaín í skólpinu í kórónuveirufaraldri
Kórónuveirufaraldurinn hefur breytt mynstri fíkniefnanotkunar í Reykjavík, segir doktorsnemi sem hefur í fimm ár rannsakað magn ólöglegra fíkniefna í frárennsli borgarinnar. Magn kókaíns í skólpinu var 60 prósent minna í júní en í apríl í fyrra.
Kjarninn 5. desember 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar