Hvernig gengur innleiðing jafnlaunavottunar?

Dr. Katrín Ólafsdóttir, lektor við HR og meðlimur í peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands, skrifar um jafnlaunavottun.

Auglýsing

Jafn­launa­vottun var fest í lög á árinu 2017 og sam­kvæmt lög­unum eiga fyr­ir­tæki með 250 starfs­menn eða fleiri að vera komin með jafn­launa­vottun í lok árs 2019. Þá skulu fyr­ir­tæki með 150-249 starfs­menn öðl­ast jafn­launa­vottun fyrir árs­lok 2020 og fyr­ir­tæki með 90-149 starfs­menn skulu öðl­ast vottun fyrir árs­lok 2021. Fyr­ir­tæki með 25-89 starfs­menn hafa frest til árs­loka 2022. Opin­berar stofn­anir með fleiri en 25 starfs­menn skulu hafa fengið vottun fyrir árs­lok 2019. Jafn­framt ber öllum fyr­ir­tækjum og stofn­unum með 25 eða fleiri starfs­menn að setja sér jafn­rétt­is­á­ætlun eða sam­þætta jafn­rétt­is­sjón­ar­mið í starfs­manna­stefnu (Lög nr. 10/2008). 

Í rann­sókn sem gerð var meðal fyr­ir­tækja og stofn­ana hér á landi síðla árs 2018 var spurt um jafn­rétt­is­mál (Ar­ney Ein­ars­dóttir og félag­ar, 2019). Rann­sóknin er hluti af CRA­NET-­rann­sókn­inni sem er alþjóð­legt sam­starfs­verk­efni yfir 50 háskóla í jafn­mörgum lönd­um. Rann­sóknin er gerð meðal mannauðs­stjóra og ann­arra for­svars­manna mannauðs­mála í fyr­ir­tækjum og stofn­unum með 70 eða fleiri starfs­menn. Alls eru 359 fyr­ir­tæki og stofn­anir þeirrar stærðar á Íslandi og tóku 125 þeirra þátt í rann­sókn­inni.

Nið­ur­stöður rann­sókn­ar­innar leiða í ljós að 88% fyr­ir­tækja og stofn­ana hafa sett sér jafn­rétt­is­á­ætl­un. Það þýðir að 12% fyr­ir­tækja og stofn­ana hafi ekki sett sér jafn­rétt­is­stefnu, þrátt fyrir laga­skyldu þess efn­is. Í rann­sókn­inni voru þátt­tak­endur jafn­framt spurðir hver staðan væri hjá fyr­ir­tæk­inu eða stofn­un­inni varð­andi inn­leið­ingu jafn­launa­vott­unar sam­kvæmt jafn­launa­staðl­inum ÍST-85.

Auglýsing

Mynd 1: Hver er staðan hjá fyrirtækinu/stofnuninni varðandi launavottun með tilliti til jafnlaunavottunar (ÍST-85). Fjöldi svara: 118.

Mik­ill meiri­hluti fyr­ir­tækja og stofn­ana var ýmist byrj­aður í ferl­inu, langt kom­inn eða kom­inn með jafn­launa­vott­un. Meiri­hluti þeirra (61%) var kom­inn af stað í ferl­inu og áætl­aði vottun innan 6-12 mán­aða og 20% svar­enda höfðu þegar fengið vottun sam­kvæmt jafn­launa­staðl­in­um. Ein­ungis lít­ill hluti fyr­ir­tækja og stofn­ana (4%) sagð­ist ekki byrj­aður að skoða jafn­launa­vott­un, eins og mynd 1 sýn­ir.

Mynd 2: Hver er staðan hjá fyrirtækinu/stofnuninni varðandi launavottun með tilliti til jafnlaunavottunar (ÍST-85), eftir atvinnugrein. Fjöldi svara: 118 (31 í frumvinnslu, 51 í verslun og þjónustu, 36 í opinberri þjónustu).

Þegar jafn­launa­vottun er skoðuð út frá atvinnu­grein má sjá að fyr­ir­tæki í verslun og þjón­ustu eru komin hvað lengst í inn­leið­ingu jafn­launa­stað­als­ins, 29% þeirra voru komin með jafn­launa­vottun og 31% voru langt komin í ferl­inu og áætl­uðu vottun innan 6 mán­aða (sjá mynd 2). Í ljósi kvaða í reglu­gerð kemur ekki á óvart að stof­anir hjá hinu opin­bera hafi þegar hafið ferlið og var algeng­ast að áætluð vottun væri innan árs hjá opin­berum stofn­un­um, eða í 58% til­fella. 

Mynd 3: Hver er staðan hjá fyrirtækinu/stofnuninni varðandi launavottun með tilliti til jafnlaunavottunar (ÍST-85). Eftir stærð. Fjöldi svara: 118 (37 í litlum fyrirtækjum/stofnunum, 37 í meðalstórum, 44 í stórum).

Eins og áður segir fer gild­is­taka ákvæða um jafn­launa­vottun eftir stærð fyr­ir­tækja og má glöggt sjá á mynd 3 að stærri fyr­ir­tækin voru komin nær jafn­launa­vottun en þau sem minni eru. Þannig voru 25% fyr­ir­tækja og stofn­ana með fleiri en 300 starfs­menn þegar komin með jafn­launa­vottun og 46% áætl­uðu að þau myndu fá vottun innan 6 mán­aða. Önnur fyr­ir­tæki hafa lengri frest til að fá jafn­launa­vott­un.

Það er ákveð­inn ávinn­ingur fólg­inn í því að fyr­ir­tæki og stofn­anir taki jafn­rétt­is­málin föstum tök­um. Nið­ur­stöður nýlegrar rann­sóknar benda til þess að staða þeirra þegar kemur að jafn­rétti hafi áhrif á það hvernig starfs­fólk upp­lifir kynja­jafn­rétti á vinnu­staðnum (Ar­ney Ein­ars­dótt­ir, Katrín Ólafs­dóttir og Laura Nesaule, 2018). Séu fyr­ir­tæki virk í jafn­rétt­is­málum getur það haft jákvæð áhrif á upp­lifun starfs­fólks, m.a. á starfi og aðgerðum æðstu stjórn­enda og hvernig staðið er að ráðn­ing­ar­málum og fram­gangi í starfi með til­liti til jafn­rétt­is­mála (Ar­ney Ein­ars­dóttir o.fl., 2018). Það er því jákvæð þróun á vinnu­mark­aði að fyr­ir­tæki og stofn­anir séu almennt að vinna mark­visst að inn­leið­ingu jafn­launa­vott­un­ar.

Heim­ild­ir:

Arney Ein­ars­dótt­ir, Katrín Ólafs­dóttir og Ásta Bjarna­dóttir (2019). Mannauðs­stjórnun á Íslandi 2018: Cra­net rann­sóknin í 15 ár. Háskóli Íslands: Við­skipta­fræði­deild.

Arney Ein­ars­dótt­ir, Katrín Ólafs­dóttir og Laura Nesaule. (2018). The relations­hip between gender equ­ality act­i­vity in org­an­izations and employee percept­ions of equ­ality. Tíma­rit um við­skipti og efna­hags­mál, 15(1), 37–53. doi:10.24122/t­ve.a.2018.15.1.2

Lög um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla nr. 10/2008.

Greinin birt­ist fyrst í Vís­bend­ingu. Önnur grein Katrínar Ólafs­dótt­ur, sem birt­ist nýlega, fjall­aði um rann­sóknir á MeToo og hvernig fyr­ir­tæki og stofn­anir hafa brugð­ist við. Hægt er að ger­ast áskrif­andi að Vís­bend­ingu hér.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Curio hlaut Nýsköpunarverðlaunin
Elliði Hreinsson er framkvæmdastjóri og stofnandi Curio.
Kjarninn 21. október 2019
Ef ég væri VG þá myndi ég láta mig hverfa
Björn Leví Gunnarsson, þingmaður Pírata, gagnrýndi stjórnvöld fyrir stefnuleysi í málefnum fjármálakerfisins og mögulega sölu á eignarhlutum í ríkisbönkunum.
Kjarninn 21. október 2019
Samkvæmisleikur að geta til um stefnu stjórnvalda í bankamálum
Oddný Harðardóttir, þingmaður Samfylkingarinnar, var málshefjandi umræðu um sölu á ríkisbönkunum. Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsráðherra, minnti hana á að hún hefði mælt fyrir frumvarpi sem ráðherra um sölu á bönkum.
Kjarninn 21. október 2019
Jón Grétar Guðjónsson
Ekki láta góða kreppu fara til spillis – nýttu hana sem tækifæri
Kjarninn 21. október 2019
Þórður Snær Júlíusson
Það er ekki ósmekklegt að segja satt
Kjarninn 21. október 2019
Sigurður Ingi Jóhannsson
„Sárt og óþolandi að vera bendlaður við þessi spillingarmál“
Samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra sést bregða fyrir í nýrri kvikmynd um Panamaskjölin og lögfræðistofuna Mossack Fonseca. Hann segir að eins og honum þyki það sárt og óþolandi að vera bendlaður við þessi spillingarmál þá verði myndinni vart breytt.
Kjarninn 21. október 2019
Birgir Hermannsson
Vinstri græn og kjötið
Kjarninn 21. október 2019
Gylfi Magnússon
Gylfi Magnússon: Láta blauta drauma fákeppnismógúla rætast
Gylfi Magnússon, dós­ent í við­skipta­fræði og fyrr­ver­andi efna­hags- og við­skipta­ráð­herra, hefur gagnrýnt harðlega nýtt frumvarp iðnaðar- og nýsköpunarráðherra þar sem boðaðar eru miklar breytingar á samkeppnislöggjöfinni.
Kjarninn 21. október 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar