Hvernig gengur innleiðing jafnlaunavottunar?

Dr. Katrín Ólafsdóttir, lektor við HR og meðlimur í peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands, skrifar um jafnlaunavottun.

Auglýsing

Jafn­launa­vottun var fest í lög á árinu 2017 og sam­kvæmt lög­unum eiga fyr­ir­tæki með 250 starfs­menn eða fleiri að vera komin með jafn­launa­vottun í lok árs 2019. Þá skulu fyr­ir­tæki með 150-249 starfs­menn öðl­ast jafn­launa­vottun fyrir árs­lok 2020 og fyr­ir­tæki með 90-149 starfs­menn skulu öðl­ast vottun fyrir árs­lok 2021. Fyr­ir­tæki með 25-89 starfs­menn hafa frest til árs­loka 2022. Opin­berar stofn­anir með fleiri en 25 starfs­menn skulu hafa fengið vottun fyrir árs­lok 2019. Jafn­framt ber öllum fyr­ir­tækjum og stofn­unum með 25 eða fleiri starfs­menn að setja sér jafn­rétt­is­á­ætlun eða sam­þætta jafn­rétt­is­sjón­ar­mið í starfs­manna­stefnu (Lög nr. 10/2008). 

Í rann­sókn sem gerð var meðal fyr­ir­tækja og stofn­ana hér á landi síðla árs 2018 var spurt um jafn­rétt­is­mál (Ar­ney Ein­ars­dóttir og félag­ar, 2019). Rann­sóknin er hluti af CRA­NET-­rann­sókn­inni sem er alþjóð­legt sam­starfs­verk­efni yfir 50 háskóla í jafn­mörgum lönd­um. Rann­sóknin er gerð meðal mannauðs­stjóra og ann­arra for­svars­manna mannauðs­mála í fyr­ir­tækjum og stofn­unum með 70 eða fleiri starfs­menn. Alls eru 359 fyr­ir­tæki og stofn­anir þeirrar stærðar á Íslandi og tóku 125 þeirra þátt í rann­sókn­inni.

Nið­ur­stöður rann­sókn­ar­innar leiða í ljós að 88% fyr­ir­tækja og stofn­ana hafa sett sér jafn­rétt­is­á­ætl­un. Það þýðir að 12% fyr­ir­tækja og stofn­ana hafi ekki sett sér jafn­rétt­is­stefnu, þrátt fyrir laga­skyldu þess efn­is. Í rann­sókn­inni voru þátt­tak­endur jafn­framt spurðir hver staðan væri hjá fyr­ir­tæk­inu eða stofn­un­inni varð­andi inn­leið­ingu jafn­launa­vott­unar sam­kvæmt jafn­launa­staðl­inum ÍST-85.

Auglýsing

Mynd 1: Hver er staðan hjá fyrirtækinu/stofnuninni varðandi launavottun með tilliti til jafnlaunavottunar (ÍST-85). Fjöldi svara: 118.

Mik­ill meiri­hluti fyr­ir­tækja og stofn­ana var ýmist byrj­aður í ferl­inu, langt kom­inn eða kom­inn með jafn­launa­vott­un. Meiri­hluti þeirra (61%) var kom­inn af stað í ferl­inu og áætl­aði vottun innan 6-12 mán­aða og 20% svar­enda höfðu þegar fengið vottun sam­kvæmt jafn­launa­staðl­in­um. Ein­ungis lít­ill hluti fyr­ir­tækja og stofn­ana (4%) sagð­ist ekki byrj­aður að skoða jafn­launa­vott­un, eins og mynd 1 sýn­ir.

Mynd 2: Hver er staðan hjá fyrirtækinu/stofnuninni varðandi launavottun með tilliti til jafnlaunavottunar (ÍST-85), eftir atvinnugrein. Fjöldi svara: 118 (31 í frumvinnslu, 51 í verslun og þjónustu, 36 í opinberri þjónustu).

Þegar jafn­launa­vottun er skoðuð út frá atvinnu­grein má sjá að fyr­ir­tæki í verslun og þjón­ustu eru komin hvað lengst í inn­leið­ingu jafn­launa­stað­als­ins, 29% þeirra voru komin með jafn­launa­vottun og 31% voru langt komin í ferl­inu og áætl­uðu vottun innan 6 mán­aða (sjá mynd 2). Í ljósi kvaða í reglu­gerð kemur ekki á óvart að stof­anir hjá hinu opin­bera hafi þegar hafið ferlið og var algeng­ast að áætluð vottun væri innan árs hjá opin­berum stofn­un­um, eða í 58% til­fella. 

Mynd 3: Hver er staðan hjá fyrirtækinu/stofnuninni varðandi launavottun með tilliti til jafnlaunavottunar (ÍST-85). Eftir stærð. Fjöldi svara: 118 (37 í litlum fyrirtækjum/stofnunum, 37 í meðalstórum, 44 í stórum).

Eins og áður segir fer gild­is­taka ákvæða um jafn­launa­vottun eftir stærð fyr­ir­tækja og má glöggt sjá á mynd 3 að stærri fyr­ir­tækin voru komin nær jafn­launa­vottun en þau sem minni eru. Þannig voru 25% fyr­ir­tækja og stofn­ana með fleiri en 300 starfs­menn þegar komin með jafn­launa­vottun og 46% áætl­uðu að þau myndu fá vottun innan 6 mán­aða. Önnur fyr­ir­tæki hafa lengri frest til að fá jafn­launa­vott­un.

Það er ákveð­inn ávinn­ingur fólg­inn í því að fyr­ir­tæki og stofn­anir taki jafn­rétt­is­málin föstum tök­um. Nið­ur­stöður nýlegrar rann­sóknar benda til þess að staða þeirra þegar kemur að jafn­rétti hafi áhrif á það hvernig starfs­fólk upp­lifir kynja­jafn­rétti á vinnu­staðnum (Ar­ney Ein­ars­dótt­ir, Katrín Ólafs­dóttir og Laura Nesaule, 2018). Séu fyr­ir­tæki virk í jafn­rétt­is­málum getur það haft jákvæð áhrif á upp­lifun starfs­fólks, m.a. á starfi og aðgerðum æðstu stjórn­enda og hvernig staðið er að ráðn­ing­ar­málum og fram­gangi í starfi með til­liti til jafn­rétt­is­mála (Ar­ney Ein­ars­dóttir o.fl., 2018). Það er því jákvæð þróun á vinnu­mark­aði að fyr­ir­tæki og stofn­anir séu almennt að vinna mark­visst að inn­leið­ingu jafn­launa­vott­un­ar.

Heim­ild­ir:

Arney Ein­ars­dótt­ir, Katrín Ólafs­dóttir og Ásta Bjarna­dóttir (2019). Mannauðs­stjórnun á Íslandi 2018: Cra­net rann­sóknin í 15 ár. Háskóli Íslands: Við­skipta­fræði­deild.

Arney Ein­ars­dótt­ir, Katrín Ólafs­dóttir og Laura Nesaule. (2018). The relations­hip between gender equ­ality act­i­vity in org­an­izations and employee percept­ions of equ­ality. Tíma­rit um við­skipti og efna­hags­mál, 15(1), 37–53. doi:10.24122/t­ve.a.2018.15.1.2

Lög um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla nr. 10/2008.

Greinin birt­ist fyrst í Vís­bend­ingu. Önnur grein Katrínar Ólafs­dótt­ur, sem birt­ist nýlega, fjall­aði um rann­sóknir á MeToo og hvernig fyr­ir­tæki og stofn­anir hafa brugð­ist við. Hægt er að ger­ast áskrif­andi að Vís­bend­ingu hér.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Ungmenni mótmæla aðgerðum stjórnvalda í loftslagsmálum.
„Loftslagsváin fer ekki í sumarfrí“
Ungmenni á Íslandi halda áfram að fara í verkfall fyrir loftslagið þrátt fyrir COVID-19 faraldur og sumarfrí. Greta Thunberg hvetur jafnframt áfram til mótmæla.
Kjarninn 9. júlí 2020
Afkoma ríkissjóðs jákvæð um 42 milljarða í fyrra
Tekjur ríkissjóðs námu samtals 830 milljörðum króna í fyrra en rekstrargjöld voru 809 milljarðar. Fjármagnsgjöld voru neikvæð um 57 milljarða en hlutdeild í afkomu félaga í eigu ríkisins jákvæð um 78 milljarða.
Kjarninn 9. júlí 2020
Guðmundur Hörður Guðmundsson
Menntamálaráðherra gleymdi meðalhófsreglunni
Kjarninn 9. júlí 2020
Kári Stefánsson, forstjóri ÍE.
„Þetta verður í fínu lagi“
Forstjóri Íslenskrar erfðagreiningar segir að starfsfólk fyrirtækisins muni rjúka til og hjálpa við skimun ef Landspítalinn þurfi á því að halda. Spítalinn sé þó „ágætlega í stakk búinn“ til þess að takast á við verkefnið.
Kjarninn 9. júlí 2020
Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir.
Þórólfur: Erum að beita öllum ráðum í bókinni
Sóttvarnalæknir segist ekki áforma að mæla með rýmkuðum reglum um fjöldatakmörk á samkomum á næstunni. Líklega muni núverandi takmarkanir, sem miða við 500 manns, gilda út ágúst.
Kjarninn 9. júlí 2020
Opnað fyrir umsóknir um stuðningslán
Stuðningslán til smærri og meðalstórra fyrirtækja geta að hámarki numið 40 milljónum króna. Þó geta þau ekki orðið hærri en sem nemur tíu prósentum af tekjum fyrirtækis á síðasta rekstrarári.
Kjarninn 9. júlí 2020
Icelandair mun flytja á annað þúsund manns á milli Kaliforníu og Armeníu
Íslenska utanríkisþjónustan aðstoðaði við sérstakt verkefni á vegum Loftleiða Icelandic.
Kjarninn 9. júlí 2020
Tilraunir með Oxford-bóluefnið í mönnum eru hafnar í þremur löndum, m.a. Suður-Afríku.
Oxford-bóluefnið þykir líklegast til árangurs
Ef tilraunir með bóluefni sem nú er í þróun við Oxford-háskóla skila jákvæðum niðurstöðum á næstu vikum verður hugsanlega hægt að byrja að nota það í haust.
Kjarninn 9. júlí 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar