Er kvótakerfið að gagnast landsbyggðinni?

Landsbyggðin hefur litlu að tapa en til mikils að vinna við það að breyta fyrirkomulagi fiskveiða. Hún getur sótt eitthvað af þeim tugmilljörðum sem nú er að renna til fjármálastofnana og hluthafa stórfyrirtækja.

Auglýsing

Í dag greiða mörg lítil og með­al­stór sjáv­ar­út­vegs­fyr­ir­tæki árlega fullt mark­aðs­verð fyrir veiði­heim­ild­ir! Þessi full­yrð­ing hljómar kannski ein­kenni­lega í eyrum fólks. Það mark­aðs­verð er ekki nema að litlum hluta í formi veiði­gjalda til rík­is­ins, sem var 13,8 kr. en verður 10,62 kr. á þessu ári. Stærsti hlut­inn er fjár­magns­kostn­aður vegna kaupa á veiði­heim­ild­um. Fyr­ir­tæki sem voru stofnuð eftir að fram­sal­inu var komið á, 1991, og hafa þurft að kaupa allan sinn kvóta, eru mörg hver mjög skuld­sett. Ef ég tek lán til að kaupa tonn af veiði­heim­ildum á þorski, þá kostar það mig að lág­marki tvær millj­ón­ir, með vaxta­byrði upp á 90.000 kr. miðað við 4,5% árs­vexti, en mörg fyr­ir­tæki greiða mun hærri vexti en það.

Ein­hver gæti spurt: Er þá ekki rétt­læt­an­legt að lækka veiði­gjöldin á þessi fyr­ir­tæki, miðað við þessa stöðu? Að lækka veiði­gjöld á afla­heim­ildum sem eru á virkum mark­aði eins og þessum, með nokkuð hund­ruð þátt­tak­end­um, er eins og að pissa í skó­inn, það veitir smá yl en aðeins í skamma stund. Ef mark­að­ur­inn virkar, þá mun lækkun á veiði­gjöldum verða til þess að verð á afla­heim­ildum hækk­ar, sem með tím­anum eykur skuld­setn­ingu þessa hóps, þar sem nýir aðilar þurfa að borga meiri fjár­magns­kostnað vegna kaupa á afla­heim­ild­um.

Þessi skuld­setn­ing er inn­byggð í kerfi sem stuðlar bein­línis að því að beina umfram­rent­unni, svig­rúm­inu sem er til staðar í kerf­inu umfram rekstr­ar­kostn­að, til banka og fjár­mála­stofn­ana. Þessi litlu og með­al­stóru fyr­ir­tæki eru því að greiða fullt mark­aðs­verð á veiði­heim­ildum og það rennur allt á höf­uð­borg­ar­svæð­ið, að litlum hluta beint í rík­is­sjóð í gegnum veiði­leyfagjald, en að mestum hluta til banka. 

Auglýsing
Þessi þróun til auk­innar skuld­setn­ingar hófst í ein­hverjum mæli upp úr miðjum tíunda ára­tugnum og hefur staðið síð­an, þar sem fjöldi fólks hefur yfir­gefið grein­ina með gríð­ar­legar fjár­hæð­ir, fé sem var ekki til­komið af hagn­aði eða fram­legð úr grein­inni, heldur var greitt með lán­töku nýrra aðila eða aðila sem voru að stækka við sig. Að kynna til sög­unnar afkomu­tengt veiði­leyfa­gjald inn í þetta umhverfi sem hefur þró­ast til hámarks­skuld­setn­ingar og ná út úr því ein­hverri sann­gjarnri auð­lind­arentu er eins og ætla að gera eins og Munchausen bar­ón, að toga sjálfan sig á hár­inu upp úr for­arpytti.

Þessi fyr­ir­tæki standa því ekk­ert sér­stak­lega vel og eru svo notuð sem brjóst­vörn fyrir allt kerf­ið, sem rétt­læt­ing fyrir að lækka veiði­gjöld, einnig fyrir hinn hluta kerf­is­ins, sem býr í allt öðrum veru­leika. Hinn hluti kerf­is­ins, stóru fyr­ir­tæk­in, eiga flest kvóta sem þau hafa átt frá upp­hafi og hafa því ekki þurft að skuld­setja sig mikið vegna kvóta­kaupa, fyrir utan það að hafa aðgang að mun ódýr­ari lánum frá erlendum bönk­um. Hér er ég að tala um afla­heim­ildir á botn­fiski. Það eru líka þessi stóru fyr­ir­tæki sem eiga megnið af afla­heim­ildum í upp­sjáv­ar­fiski, eins og loðnu, síld og mak­ríl, og í þessum veiðum eru aðal­lega fáir og stórir aðilar og kvót­inn hefur lítið skipt um hend­ur. 

Hinn mikli hagn­aður sem verið hefur í grein­inni und­an­far­inn ára­tug hefur að mestu leyti verið hjá þessum fyr­ir­tækj­um. Rentan þar hefur runnið í bætta eig­in­fjár­stöðu þess­ara fyr­ir­tækja og í arð­greiðslur til eig­enda og hlut­hafa. Auð­vitað detta ein­hverjir brauð­molar til byggð­anna, til íþrótta­fé­laga og sam­fé­lags­verk­efna, en það er sára­lítið brot af þessum hagn­aði. Til sam­an­burðar má nefna að stuðn­ingur Sam­herja við fiski­daga á Dal­vík er aðeins um 20% af því sem útgerðin greiðir árlega í tap­rekstur Morg­un­blaðs­ins.

Lands­byggðin hefur því litlu að tapa en til mik­ils að vinna, kannski meira en nokkur ann­ar, að breyta þessu fyr­ir­komu­lagi, að sækja eitt­hvað af þessum tug­millj­örðum sem nú er að renna til fjár­mála­stofn­ana og hlut­hafa stór­fyr­ir­tækja. Til eru útfærslur á upp­boðs­kerfi á afla­heim­ildum sem tryggja aðgengi og nýliðun og krefj­ast ekki mik­illar skuld­setn­ingar vegna kaupa á veiði­heim­ild­um. Má ekki hugsa sér þjóð­ar­sátt þar sem megnið af því sem kemur inn af slíku upp­boði renni til sveit­ar­fé­lag­anna, í þró­un­ar- og nýsköp­un­ar­sjóð fyrir lands­byggð­ina og til að reka Haf­rann­sókn­ar­stofn­un, Fiski­stofu og Land­helg­is­gæsl­una?

Höf­undur er fram­kvæmda­stjóri, heim­spek­ingur og einn af stofn­endum „Auð­linda í almann­þágu".

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Samkeppniseftirlitinu falið að kortleggja stjórnunar- og eignatengsl í sjávarútvegi
Matvælaráðuneytið mun fá skýrslu um stjórnunar- og eignatengsl í sjávarútvegi afhenta fyrir lok næsta árs. Þar verða eignatengsl sjávarútvegsfyrirtækja sem hafa fengið ákveðið umfang aflaheimilda úthlutað, og áhrifavald eigenda þeirra, kortlögð.
Kjarninn 5. október 2022
Mette Frederiksen forsætisráðherra Danmerkur og formaður Sósíaldemókrataflokksins.
Kosið til þings í Danmörku 1. nóvember – Frederiksen vill mynda breiða ríkisstjórn
Mette Frederiksen forsætisráðherra Danmerkur tilkynnti á blaðamannafundi í morgun að þingkosningar yrðu haldnar í landinu 1. nóvember, eða eftir tæpar fjórar vikur.
Kjarninn 5. október 2022
Heiðrún Jónsdóttir.
Heiðrún ráðin framkvæmdastjóri Samtaka fjármálafyrirtækja
Katrín Júlíusdóttir hætti skyndilega sem framkvæmdastjóri SFF um síðustu mánaðamót. Nú hefur nýr framkvæmdastjóri verið ráðinn og hún hefur þegar hafið störf.
Kjarninn 5. október 2022
Raddir margbreytileikans
Raddir margbreytileikans
Raddir margbreytileikans – 30. þáttur: „Hnattræni þróunariðnaðurinn er mjög yfirgrípandi hugtak yfir mjög fjölbreytilegan geira“
Kjarninn 5. október 2022
Ásgeir Jónsson seðlabankastjóri er formaður peningastefnunefndar.
Stýrivextir hækka í níunda skiptið í röð – Nú upp í 5,75 prósent
Stýrivextir hafa verið hækkaðir upp í 5,75 prósent. Greiðslubyrði margra heimila mun fyrir vikið þyngjast. Ákvarðanir í atvinnulífi, á vinnumarkaði og í ríkisfjármálum munu skipta miklu um þróun vaxta á næstu misserum, að sögn peningastefnunefndar.
Kjarninn 5. október 2022
Bjarni Benediktsson, Katrín Jakobsdóttir og Sigurður Ingi Jóhannsson, formenn ríkissjórnarflokkanna, sendu frá sér yfirlýsingu í apríl þar sem segir að ekki verði ráðist í frekari sölu á hlutum ríkissin í Íslandsbanka að sinni. Sú yfirlýsing stendur enn.
Standa enn við að ekki verði ráðist í frekari sölu á hlutum í Íslandsbanka
Fjármálaráðherra sagði mikilvægt að halda áfram að selja hlut ríkisins í Íslandsbanka við kynningu fjárlagafrumvarpsins. Í yfirlýsingu stjórnarflokkanna frá því í vor segir að ekki verði ráðist í sölu á frekari hlutum bankans að sinni. Hún gildir enn.
Kjarninn 5. október 2022
Eyþór Arnalds var oddviti Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík.
Félag Eyþórs hagnaðist um 388,4 milljónir vegna afskriftar á láni frá Samherja
Eigið fé félags Eyþórs Arnalds fór úr því að vera neikvætt um 305 milljónir í að vera jákvætt um 83,9 milljónir í fyrra. Félag í eigu Samherja afskrifaði seljendalán sem veitt var vegna kaupa í útgáfufélagi Morgunblaðsins.
Kjarninn 4. október 2022
Neyðarúrræði en ekki neyðarástand
Fjöldahjálparstöð fyrir umsækjendur um alþjóðlega vernd hefur verið opnuð í skrifstofuhúsnæði í Borgartúni þar sem Vegagerðin var áður til húsa. Hægt verður að taka á móti 150 manns að hámarki og miðað er við að fólk dvelji ekki lengur en þrjár nætur.
Kjarninn 4. október 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar