Ekki kúl, Kolbrún

Auglýsing

Þú ert ekki nærri nóg’r

nú orð­ið, svarti skór,

þar sem ég hef búið í 30 ár

Auglýsing

og þorað vart, eins og fótur sár

og hvít­ur, að hnerra eða anda.

Svo hefst eitt þekktasta ljóð banda­rísku skáld­kon­unnar Syl­viu Plath, „Pabb­i.“ Í ljóð­inu má lesa innri bar­áttu ljóð­mæl­anda við föður sinn, sem er jafn­framt nas­isti. Innri bar­áttan snýst ekki síst um bar­átt­una við að kom­ast úr skugga föð­urs­ins, jafn­vel löngu eftir að hann er horf­inn á braut í lík­am­legum skiln­ingi. Til­finn­inga­flækjan er enn meiri, vegna móður ljóð­mæl­anda

Með sígauna­for­móð­ur, far­sæld völu

og fullan pakka af tarok spilum

gæti ég verið af gyð­inga­ætt.

 

Ljóð­mæl­andi er því gyð­ing­ur, sem lifir undir hæl nas­ista, en þráir það þó heit­ast að þókn­ast hon­um. Falla undir heim­sýn nas­ist­ans, því

 

Allar konur elska fas­ista:

spark í and­lit­ið, illsku­hjarta

illsku­fanta sem þín.

Íslensk þýð­ing Hall­berg Hall­munds­son

Kol­brún Berg­þórs­dóttir og Eva Hauks­dóttir virð­ast vera á þeirri skoð­un, að engin þörf sé á kven­rétt­inda­bar­áttu eða femín­isma. Konur hafi enda frjálsan vilja til að taka sjálf­stæðar ákvarð­an­ir, meðal ann­ars um að sitja fyrir fáklæddar í aug­lýs­ing­um. Gagn­rýni ein­hver slík upp­á­tæki benda þær á „rétt­trún­að­ar­femín­is­ma“ - stefnu sem snú­ist um inn­ræt­ingu og kröfu um að allir hugsi í takt.

Þetta þykir mér mjög mið­ur. Hér er rætt um hug­mynda­fræði­lega stefnu, sem er gagn­rýni á ríkj­andi félags­lega þjóð­skip­an. Stefnan er  til kom­in, vegna þess að sam­fé­lagið er karllægt. Það ríkir ekki jafn­rétti. Það ríkir ekki jafn­vægi. Femín­ismi snýst um að gagn­rýna ójafn­væg­ið. Hann snýst alls ekki um að allir hugsi í takt, þvert á móti um að allir fái jöfn tæki­færi í félags­legu umhverfi sínu til að taka sjálf­stæðar ákvarð­anir með frjálsan vilja að vopni. Það er ekki sjálf­stæð ákvörðun ungrar konu, jafn­vel barns (skoðið ald­ur­inn á fyr­ir­sætum Elite-keppn­inn­ar), að fækka fötum fyrir framan mynda­vél. Ákvörð­unin er afleið­ing fjötra karllægs sam­fé­lags, félags­legs taum­halds, sem er ríkj­andi félags­skip­an. Þetta er grunn­at­riði í Frelsi Johns Stu­arts Mills, sem ætti í raun að hljóma vel fyrir frjáls­hyggju­kon­una Evu Hauks­dótt­ur. Þess má auð­vitað geta, að Mill var einnig femínisti.

Inn­ræt­ingin er til stað­ar, femín­ism­inn er gagn­rýnin - og sýnir okkur að við þurfum ekki að taka félags­legri inn­ræt­ingu sem fastri breytu. Segi þær Kol­brún og Eva, að ekki séu til rann­sóknir um félags­lega inn­ræt­ingu kynja­kerfa í vest­rænu sam­fé­lagi, ættu þær ef til vill að kynna sér höf­uð­rit Íslands­vin­ar­ins Betty Fried­an, The Fem­inine Myst­ique. Þar er á ferð­inni nákvæm grein­ing á hlut­verkum kynj­anna og hlut­gerv­ingu kvenna eins og hún birt­ist í aug­lýs­ingum og annarri fjöl­miðlun í Banda­ríkj­unum í byrjun 7. ára­tug­ar­ins.

Athygl­is­verð­ast við The Fem­inine Myst­ique í dag er, að mati und­ir­rit­aðs, hve lítið hefur í raun og veru breyst. Þeir sem þekkja heim­ilda­mynd­ina Miss Repres­enta­tion geta vottað um það. Þar er mark­miðið að benda á þann skort sem virð­ist vera á kven­kyns fyr­ir­mynd­um. Um þessar mundir eru til verk­efni, sem miða að því að benda  á kven­fyr­ir­mynd­ir, með því ein­ungis að gera konur sýni­legri. Má þar sér­stak­lega minn­ast á frá­bært verk­efni ungra femínista í Reconesse Data­base - sem vinna að því að útrýma sögu­legu ójafn­vægi og benda á jákvæðar kven­fyr­ir­mynd­ir. Af nógu er að taka, en skortur á konum í sögu­bókum er ein af mörgum birt­ing­ar­myndum karllæga sam­fé­lags­ins sem hefur umvafið okkur öldum og árþús­undum sam­an.

Femín­ismi er ekki öfga­kennd­ur, í eðli sínu getur hann ekki verið það. Femín­ismi er ekki her­ská stefna. Í nafni hans hafa aldrei verið rekin stríð, femín­ismi hefur eng­ann drepið - nema þá súf­fra­gett­urnar sem fórn­uðu eigin lífi til að berj­ast fyrir rétt­indum kvenna. Femín­ismi gengur út á að við­ur­kenna að konur eru und­ir­skip­að­ar. Þess vegna er furðu­legt, þegar svo háværri, til­finn­inga­ríkri og jafn­vel ofbeld­is­fullri gagn­rýni gegn honum er haldið á lofti. Fjöl­mörgum femínistum var hótað lík­ams­meið­ingum og kyn­ferð­is­legu ofbeldi, fyrir það eitt að benda á ungan mann, sem stund­aði einmitt félags­lega inn­ræt­ingu meðal ungra karl­manna - um að ofbeldi gegn konum væri í góðu lagi. Það er absúrd. Það er ekki kúl. Hugsi allir í þannig takt, þá vil ég gjarnan vera takt­laus.

Ég vil þó benda á að ég er vissu­lega sam­mála Kol­brúnu - um að það er ekk­ert hafið yfir gagn­rýni. En hún þarf að muna, að femín­ismi er gagn­rýni á ríkj­andi skipu­lag sem hallar á kon­ur. Það er ekki til­viljun að laun kenn­ara sem hlut­fall af með­al­laun­um, fóru hríð­lækk­andi alla 20. öld­ina eftir því sem körlum fækk­aði í stétt­inni. Einu sinni var drjúgt að vera ungur læknir á Íslandi en nú flytja unglæknar erlendis í hrönn­um. Gæti það verið að tekjur lækna hafa dreg­ist sam­an, einmitt því það hafa aldrei verið fleiri konur sem eru unglækn­ar?

Téður John Stu­art Mill gekk svo langt að líkja mætti kúgun kvenna við kúgun þeldökkra þræla. Það var árið 1833.  Þau hjón­in, John og Yoko Ono Lennon, gerðu slíkt hið sama í lagi Plastic Ono Band, „Wom­an, is the Nig­ger of the World.“ Eins og segir í text­an­um, þá þarftu bara að hugsa um það.

Við gerum lítið úr henni í sjón­varp­inu á hverjum degi

Og veltum fyrir okk­ur, hvers vegna hún hafi ekki dug og þor

Á unga aldri eyðum við frels­is­vilja hennar

og á meðan við segjum henni að vera ekki svona klár, gerum við lítið úr henni fyrir að vera heimsk

Kon­an, er nigg­ari heims­ins.

 

Við látum hana mála á sér and­litið og dansa!

Að lokum má einmitt velta fyrir sér hvernig er Íslands­vin­ur­inn Yoko Ono er alltaf kynnt í fréttum hér á landi? . „Yoko Ono, ekkja Bít­ils­ins Johns Lennons, er stödd hér á landi til að kveikja á frið­ar­súl­unn­i.“ Hljómar kunn­ug­lega? Það hljóta allir að vera sam­mála að und­ir­skipun þrælsins end­ur­spegl­ast í því að vera skil­greindur út frá meist­ara sínum - eig­in­mann­in­um. Annað kyn­ið, hitt kyn­ið. Enn í dag, árið 2014, 65 árum eftir að Simone de Beauvoir benti okkur á þetta ójafn­vægi.

Tökum okkur til og brjót­umst undan hæl föður okk­ar. Hættum að gera honum til geðs.

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Flensusprautan gagnast vel gegn alvarlegum veikindum af inflúensu.
Mikill veikindavetur framundan
COVID-19, inflúensa og RS-veiran. Margir smitsjúkdómar á kreiki á sama tíma kalla á aukna varúð. Alþjóða heilbrigðismálastofnunin hvetur yfirvöld til að vera vel á verði og almenning til að gæta að persónulegum sóttvörnum sínum.
Kjarninn 6. desember 2022
Kristrún Frostadóttir formaður Samfylkingarinnar á blaðamannafundinum í dag.
Vilja færa 13 milljarða í kjarabætur til almennings með sértækum skattahækkunum
Samfylkingin kynnti í dag breytingatillögur við fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar. Flokkurinn leggur til að um 17 milljarðar króna verði sóttir með sértækum skattahækkunum til þess að fjármagna almennar kjarabótaaðgerðir fyrir launafólk.
Kjarninn 6. desember 2022
Jóhannes Hraunfjörð Karlsson
Ponzi-leikur eða fjárfesting til framtíðar?
Kjarninn 6. desember 2022
Lenya Rún Taha Karim, varaþingmaður Pírata.
„Þau hefðu bara átt góðan séns á því að fá hæli á Íslandi“
Hælisleitendur, sem vísað var úr landi í lok október, eru í hópi þeirra sem eiga rétt á að mál þeirra verði tekin til efnislegrar meðferðar samkvæmt nýjum úrskurði kærunefndar útlendingamála.
Kjarninn 6. desember 2022
Dagur B. Eggertsson borgarstjóri.
Borgarstjóri lagði til að nær allar breytingatillögur minnihlutans yrðu felldar
Dagur B. Eggertsson borgarstjóri lagði til að nær allar breytingatillögur minnihluta borgarstjórnar við fjárhagsáætlun borgarinnar yrðu felldar. Búast má við því að umræðan um hagræðingu í Reykjavíkurborg standi fram á kvöld.
Kjarninn 6. desember 2022
Sérstaklega á að styrkja landsbyggðarmiðla sem framleiða sjónvarpsefni.
100 milljóna framlag vegna reksturs fjölmiðla á landsbyggðinni sem framleiða fyrir sjónvarp
Ein breyting var gerð á framlögum til fjölmiðla milli fyrstu og annarrar umræðu fjárlaga. Meirihluti stjórnarflokkanna ætlar að setja 100 milljónir króna í styrki vegna „reksturs fjölmiðla á landsbyggðinni sem framleiða eigið efni fyrir sjónvarpsstöð.“
Kjarninn 6. desember 2022
„Atvinnulífið hefur ekki sýnt vott af samfélagsábyrgð á miklum óvissutímum“
Formaður VR segir atvinnulífið hafa nýtt sér viðkvæma stöðu í samfélaginu, Þar sem verðbólga er há og vextir í hæstu hæðum, til að skapa sér „fordæmalaust góðæri á kostnað almennings.“
Kjarninn 6. desember 2022
Gæti verið að ein hæð úr SAS-hótelinu í Kaupmannahöfn leynist á hafsbotni?
Hótelið á hafsbotni
Í áratugi hafa gengið sögur um að á hafsbotni norðan við Helsingjaborg í Svíþjóð liggi stærðar steypuhlunkur sem átti að vera hluti eins þekktasta hótels á Norðurlöndum. En skyldi þetta nú vera rétt?
Kjarninn 6. desember 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar