Eru Íslendingar hættir að nota hreina orku?

hellisheidi_0-1.jpg
Auglýsing

Margir hafa lík­lega rekið upp stór augu við lestur á orku­reikn­ingnum sínum und­an­farin miss­eri, hafi þeir á annað borð tekið eftir yfir­liti þar sem fram kemur að hluti þeirrar orku sem íslensk orku­fyr­ir­tæki afhenda við­skipta­vinum sínum sé fram­leiddur úr jarð­efna­elds­neyti og kjarn­orku, orku­gjöfum sem segja má að hafi farið fremur hljótt í raf­orku­fram­leiðslu hér á landi. Ástæðan er þó ekki sæstrengur sem lagður var í skjóli nætur eða leyni­leg gasorku- og kjarn­orku­ver í afdöl­um, heldur sala íslenskra orku­fyr­ir­tækja á svo­köll­uðum upp­runa­á­byrgðum til Evr­ópu. Sala upp­runa­á­byrgða hefur auk­ist hröðum skrefum und­an­farin ár og sam­kvæmt nýrri sam­an­tekt Orku­stofn­unar fyrir árið 2013 telst nú vel innan við helm­ing­ur, eða 39%, af seldri raf­orku á Íslandi, end­ur­nýj­an­leg orka. Stærsti hlut­inn, 61%, telst hins vegar eiga rætur að rekja til kjarn­orku og jarð­efna­elds­neyt­is.

Við­skipti með upp­runa­á­byrgðir



En hvað eru upp­runa­á­byrgðir og hvernig stendur á að vatns- og jarð­varma­orkan sem notuð er hér á landi breytir um nafn við að þessar ábyrgðir eru seldar úr landi? Segja má að upp­runa­á­byrgð sé nokk­urs konar gæða­vottun á raf­orku sem felur í sér stað­fest­ingu á að hún sé fram­leidd með orku­gjöfum sem skil­greindir hafa verið sem end­ur­nýj­an­leg­ir. Fram­leiðsla end­ur­nýj­an­legrar eða hreinnar orku er yfir­leitt dýr­ari en fram­leiðsla orku af öðrum upp­runa, svo sem kola- eða gasorku. Til að auka fram­leiðslu end­ur­nýj­an­legrar orku ákvað Evr­ópu­sam­bandið að bæta fram­leið­endum hennar upp erf­iða sam­keppn­is­stöðu með því koma á fót kerfi sem gerir þeim kleift að selja, óháð orkunni sjálfri, þá stað­reynd að orkan sé end­ur­nýj­an­leg. Með þeim hætti eru fram­leið­endur end­ur­nýj­an­legrar orku hvattir til auk­inna umsvifa, auk þess sem stuðlað er að nýfjár­fest­ingum sem ekki hefðu verið hag­kvæmar án kerf­is­ins.

Kaup­endur upp­runa­á­byrgða eru fyrst og fremst fyr­ir­tæki í Evr­ópu sem hafa ekki aðgang að end­ur­nýj­an­legri orku en vilja styðja við fram­leiðslu henn­ar. Með því að kaupa upp­runa­á­byrgðir öðl­ast fyr­ir­tækin rétt til að lýsa því yfir að orkan sem þau ýmist nota sjálf eða selja öðrum sé end­ur­nýj­an­leg. Í stað­inn skuld­binda selj­endur upp­runa­á­byrgða sig til að selja sam­svar­andi hluta af hreinu orkunni sinni undir þeim for­merkjum að hún sé fram­leidd úr jarð­efna­elds­neyti og kjarn­orku, sem er hin dæmi­gerða sam­setn­ing orku­gjafa í Evr­ópu. Með ein­föld­uðum hætti má líkja þessu við að tveir kaup­menn, sem selja sams konar vörur en af mis­mun­andi gæð­um, geri sam­komu­lag um að víxla inni­halds­lýs­ingum á vörum sínum áður en þær eru afhentar kaup­end­um. Þótt slíkar æfingar teld­ust í flestum til­vikum and­stæðar góðum við­skipta­venjum er rétt að benda á að við­skipti með upp­runa­á­byrgðir eru í fullu sam­ræmi við lög og reglu­gerðir sem settar hafa verið hér á landi í sam­ræmi við EES-­samn­ing­inn.

[em­bed]htt­p://issu­u.com/kjarn­inn/docs/2014_06_19/46[/em­bed]

Auglýsing

Er hægt að selja sama hlut­inn tvisvar?



Ein­stak­lingar og fyr­ir­tæki í Evr­ópu verða sífellt með­vit­aðri um upp­runa orkunnar og áhrif orku­notk­unar á losun gróð­ur­húsa­loft­teg­unda. Með því að kaupa upp­runa­á­byrgðir geta fyr­ir­tæki bætt ímynd sína, lokkað til sín við­skipta­vini og jafn­vel upp­fyllt laga­legar kröf­ur, enda heim­ila upp­runa­á­byrgð­irnar þeim að lýsa því yfir að starf­semi þeirra nýti hreina orku og valdi minni losun gróð­ur­húsa­loft­teg­unda og minni kjarn­orku­úr­gangi en ella.

En lítum á hina hlið­ina á pen­ingn­um. Meg­in­for­senda þess að kerfið virki sem skyldi er að hver upp­runa­á­byrgð sé aðeins notuð einu sinni, enda yrðu áhrif á orku­nýt­ingu og losun gróð­ur­húsa­loft­teg­unda lítil ef heim­ilt væri að marg­nýta þennan eft­ir­sókn­ar­verða eig­in­leika orkunn­ar. Þess vegna gera reglur um upp­runa­á­byrgðir ráð fyrir að selj­endur afsali sér rétti sínum til að aug­lýsa ork­una sem end­ur­nýj­an­­lega og lýsi því bein­línis yfir að hún telj­ist fram­leidd úr jarð­efna­elds­neyti og kjarn­orku, líkt og íslensk orku­fyr­ir­tæki gera nú á raf­magns­reikn­ingum við­skipta­vina sinna. Kaup­endum þess­arar orku, til dæmis stór­iðju­fyr­ir­tækjum og gagna­verum hér á landi, er því tæp­lega stætt á að segj­ast ein­göngu nota hreina orku í starf­semi sinni, nema þau kaupi upp­runa­á­byrgðir eða upp­runa­vott­aða orku.

Ávinn­ingur af sölu upp­runa­á­byrgða og áhrif á ímynd Íslands



Upp­runa­á­byrgðir eru ný tekju­öfl­un­ar­leið fyrir fram­leið­endur end­ur­nýj­an­legrar orku. Af hraðri sölu­aukn­ingu milli ára verður ekki dregin önnur ályktun en sú að íslensk orku­­fyr­ir­tæki ætli sér að nýta þessa tekju­öfl­un­ar­leið til hins ítrasta. Þrátt fyrir þetta hefur lítil opin­ber kynn­ing eða umræða farið fram um við­skiptin og því síður um hvað þessi gagn­gera breyt­ing á bók­halds­legri orku­sam­setn­ingu Íslands hefur í för með sér fyrir íslensk fyr­ir­tæki og ímynd lands­ins. Þá virð­ist gengið út frá því að fjár­hags­legur ávinn­ingur af sölu upp­runa­á­byrgða sé meira virði en að íslensk orka verði áfram end­ur­nýj­an­leg – á papp­ír­unum jafnt sem í reynd.

Það kemur því á óvart að mark­aðs­verð íslenskra upp­runa­á­byrgða er með því lægsta sem þekk­ist í Evr­ópu og að hagn­aður orku­fyr­ir­tækja af við­skipt­unum er að sama skapi lít­ill. Í því sam­bandi skiptir máli að kaup­endur upp­runa­á­byrgða eru í auknum mæli reiðu­búnir að greiða hærra verð ef þeir geta verið vissir um að fjár­stuðn­ingur þeirra stuðli að raun­veru­legum árangri í að auka fram­leiðslu end­ur­nýj­an­legrar orku, einkum ef sá árangur verður í þeirra nágrenni. Sem dæmi má nefna að hol­lenskir kaup­endur upp­runa­á­byrgða greiða marg­falt hærra verð ef ábyrgð­irnar eru gefnar út vegna vind­orku­fram­leiðslu í Hollandi en vegna vatns­aflsorku í Nor­egi. Til að bregð­ast við þessu hafa fjöl­mörg erlend orku­fyr­ir­tæki hlotið form­lega við­ur­kenn­ingu á að tekjur af sölu upp­runa­á­byrgða renni til nýfjár­fest­inga í end­ur­nýj­an­legri orku­fram­leiðslu. Íslensk fyr­ir­tæki hafa hins vegar ekki sóst eftir við­ur­kenn­ingu af þessu tagi og virð­ast ekki hafa mótað sér stefnu um hvernig ágóð­anum skuli var­ið.

Umhverf­is­leg áhrif við­skipt­anna



Mark­mið kerfis með upp­runa­á­byrgðir er að auka notkun end­ur­nýj­an­legrar orku og draga þannig úr losun gróð­ur­húsa­loft­teg­unda. Hafa verður í huga að hver upp­runa­á­byrgð sem seld er frá Íslandi hefur í för með sér að ein­hvers staðar í Evr­ópu er notuð óhrein orka undir þeim for­merkjum að um end­ur­nýj­an­lega orku sé að ræða. Mark­aðs­verð íslenskra upp­runa­á­byrgða er lágt og því má segja að með þessu fyr­ir­komu­lagi sé orku­not­endum í Evr­ópu gert kleift að rétt­læta áfram­hald­andi notkun óhreinnar orku með litlum til­kostn­aði, án þess að nokkur aukn­ing verði á fram­leiðslu end­ur­nýj­an­legrar orku hér á landi umfram það sem orðið hefði hvort sem er. Það er því við hæfi að enda þessar hug­leið­ingar á að spyrja hvort sala íslenskra orku­fyr­ir­tækja á upp­runa­á­byrgðum sé til þess fallin að stuðla að auk­inni notkun end­ur­nýj­an­legrar orku – eða hvort það sé hugs­an­legt að hún hafi öfug áhrif?

Höf­undar vinna hjá Environ­ice – Umhverf­is­ráð­gjöf Íslands

Greinin birt­ist fyrst í nýjasta Kjarn­an­um. Lestu hann í heild sinni hér.

Meira úr sama flokkiAðsendar greinar
None