Birgir Þór Harðarson

Allar líkur á að fimm flokka viðræðum verði hætt á morgun

Tími Pírata til að mynda fimm flokka ríkisstjórn frá miðju til vinstri fer að renna út. Himinn og haf er á milli Vinstri grænna og Viðreisnar í mörgum lykilmálum. Vinstri græn vilja fjárfesta fyrir tugi milljarða króna í velferð og innviðum og Viðreisn vill uppboðsleið í sjávarútvegi.

Lítlar sem engar líkur eru taldar á því að Pírat­ar, Við­reisn, Björt fram­tíð, Sam­fylk­ing og Vinstri græn ákveði að hefja form­legar við­ræður um myndun rík­is­stjórn­ar. Mjög langt er á milli and­stæðra póla um hvernig eigi að haga tekju­öflun og hvernig eigi að taka á sjáv­ar­út­vegs­mál­um.

Krist­ján Gunn­ars­son, fjöl­miðla­full­trúi Pírata, sagði við Vísi í morgun að það muni ráð­ast á morg­un, föstu­dag, hvort af form­legum við­ræðum verði. Þá verði vika síðan að Píratar fengu stjórn­ar­mynd­un­ar­um­boðið frá Guðna Th. Jóhann­essyni, for­seta Íslands. Við­mæl­endur Kjarn­ans innan Vinstri grænna og miðju­banda­lags Við­reisnar og Bjartrar fram­tíðar telja afar ólík­legt, og nán­ast úti­lok­að, að form­legar við­ræður verði teknar upp. Það gæti þó farið svo að reynt yrði áfram fram yfir helgi.

Stór gjá varð­andi tekju­öflun

Líkt og við var að búast er mesta gjáin milli Vinstri grænna ann­ars vegar og Við­reisnar hins veg­ar. Vinstri græn vilja fara í fjár­fest­ingar í vel­ferð og innviðum sem gætu kostað allt að 50 millj­arða króna til við­bótar við það sem rekstur rík­is­sjóðs kostar í dag. Þær fjár­fest­ingar þarf að fjár­magna með nýjum sjálf­bærum tekj­um. Það þýðir að ráð­ast þyrfti í ýmiss konar skatta­hækk­anir til við­bótar við hækkun á gjöldum sem tekin yrðu vegna nýt­ingar á auð­lindum og nýrra gjalda sem hægt yrði að leggja á ferða­þjón­ust­una. Við­reisn hefur verið mjög andsnúin svo mik­illi aukn­ingu álagn­ing­ar.

Síð­ast þegar slitn­aði upp úr við­ræðum flokk­anna fimm, þegar Katrín Jak­obs­dóttir for­maður Vinstri grænna stýrði við­ræð­un­um, lá fyrir mik­ill munur á áherslum milli Vinstri grænna ann­ars vegar og Við­reisnar og Bjartrar fram­tíðar hins veg­ar. Sá munur sem fram var kom­inn var m.a. í land­bún­að­ar­mál­um, sjáv­ar­út­vegi og alþjóða­málum þar sem Vinstri græn töl­uðu m.a. fyrir breyt­ingum á sam­starf­inu við NATO. Bene­dikt Jóhann­es­son, for­maður Við­reisnar grein, skrif­aði grein eftir að þeim við­ræðum lauk þar sem hann sagði að til­lögum um tug millj­arða skatta­hækk­an­ir, meðal ann­ars með hátekju­skatti og stór­eigna­skatti, væru óábyrg­ar. Þessi afstaða Við­reisn­ar, hefur ekk­ert breyst. Og vilji Vinstri grænna til að fara í tug millj­arða króna aukn­ingu í fjár­fest­ingu í vel­ferð og innviðum hefur það ekki held­ur.

Yfir­lýs­ingar for­svars­manna Lands­spít­al­ans og Land­helg­is­gæsl­unnar vegna fjár­laga­frum­varps­ins, þar sem þeir lýsa í raun yfir að neyð­ar­á­stand skap­ist innan þeirra stofn­anna ef ekki verður bætt veru­lega í fjár­mögn­un, hafa virkað sem olía á þann eld sem drífur kröfur um gríð­ar­leg aukn­ingu á fjár­fest­ingum í vel­ferð og innvið­um. Mis­mun­andi skoð­anir um for­gangs­röðun í sam­göngu­á­ætl­un, sem var ekki hluti af fjár­laga­frum­varp­inu, hefur einnig ekki gert sam­ræður auð­veld­ar­i. 

Þá liggur fyrir að Við­reisn stendur fast á því að farin verði upp­boðs­leið í sjáv­ar­út­vegi. Í við­ræðum miðju­flokk­anna við Sjálf­stæð­is­flokk lá fyrir til­laga um að 3-4 pró­sent kvót­ans myndi fara á upp­boð og afrakstur þess myndi síðan skapa nýjar og hærri tekjur fyrir rík­is­sjóð. Vinstri græn eru andsnúin upp­boðs­leið og vilja frekar hækka veiði­gjöld á útgerð­ir. 

Mikil vinna framundan við fjár­laga­gerð

Í fyrra­dag var lagt fram fjár­laga­frum­varp við mjög óvenju­legar aðstæður og fram undan er nær for­dæma­laus fjár­laga­vinna. Hún fer fram á tímum þar sem starf­stjórnin sem lagði fram fjár­laga­frum­varpið er ekki með meiri­hluta og semja þarf um ansi mörg mál innan fjár­laga­nefndar til að frum­varpið fái braut­ar­gengi og verði sam­þykkt. Sú vinna mun krefj­ast mik­illar ein­beit­ingar og athygli, sér­stak­lega í ljósi þess að ansi margir þeirra sjö flokka sem sitja nú á Alþingi vilja gera umtals­verðar breyt­ingar á frum­varp­inu áður en það verður sam­þykkt. 

Benedikt Jóhannesson skrifaði grein síðast þegar slitnaði upp úr viðræðum flokkanna fimm. Þeir ásteytingarsteinar sem tilgreindir voru í henni eru enn til staðar.
Mynd: Birgir Þór Harðarson

Til við­bótar þarf að ljúka vinnu við sam­ein­ingu opin­bera og almenna líf­eyr­is­sjóðs­kerf­is­ins fyrir ára­mót, eigi hún að ganga eft­ir. Ritað var undir sam­komu­lag þess efnis í sept­em­ber þess efnis að sam­þætta kerf­in, jafna iðgjalda­greiðslur í þau og rétt­inda­á­vinnslu gegn því að ríkið myndi borga upp ófjár­magn­aðar áfallnar skuld­bind­ingar með stöð­ug­leika­fram­lögum og vinna að því að ­jafna laun milli þeirra sem starfa hjá hinu opin­bera og þeirra sem starfa á almennum mark­aði. Þeirri jöfnun á að ná innan ára­tug­­ar, en í dag eru laun á almennum mark­aði umtals­vert hærri. Ekki hefur hins vegar tek­ist að nást sátt um útfærslu þess­arar miklu kerf­is­breyt­ingar og hún er sem stendur í miklu upp­námi. 

Nýtt þing hefur því nóg að gera næstu dag­anna.

Hvað næst?

Verði fimm flokka við­ræð­unum slit­ið, líkt og allt lítur út fyrir að verði ofan á, eru fáir mögu­leikar eftir í stöð­unni varð­andi rík­is­stjórn­ar­mynd­un. Engin þíða er að skap­ast hjá flestum flokk­unum utan Sjálf­stæð­is­flokks gagn­vart því að mynda rík­is­stjórn með Fram­sókn­ar­flokknum og þeir úti­loka enn allir að mynda rík­is­stjórn með báðum sitj­andi rík­is­stjórn­ar­flokk­um. Krafa Vinstri grænna um tug millj­arða króna við­bót­ar­fjár­fest­ingu í vel­ferð­ar­málum og innviðum hefur gert það að verkum að flokk­ur­inn mun ekki ná saman við Sjálf­stæð­is­flokk­inn og frjáls­lynd­u miðju­flokk­anna tvo, Við­reisn og Bjarta fram­tíð.

Sá stjórn­ar­mynd­un­ar­mögu­leiki sem eftir stendur er þá þriggja flokka rík­is­stjórn Sjálf­stæð­is­flokks, Við­reisnar og Bjartrar fram­tíðar með minnsta mögu­lega þing­meiri­hluta, 32 þing­menn. Líkt og vel þekkt er hafa þessir flokkar tekið tvær umferðir í við­ræðum nú þegar en Bjarni Bene­dikts­son, for­maður Sjálf­stæð­is­flokks­ins, hefur hætt við í bæði skiptin þegar for­svars­menn hinna flokk­anna töldu að nær allt væri frá­geng­ið. Opin­bera ástæðan sem Bjarni hefur gefið er sú að hann teldi stjórn­ina ekki nægi­lega sterka með sinn litla meiri­hluta til að takast á við þau efna­hags­legu vanda­mál sem fram und­an­ eru, og lesa má um í frétta­skýr­ingu sem birt­ist á Kjarn­anum í morg­un. Innan Við­reisnar og Bjartrar fram­tíðar er sú skoðun hins vegar nær almenn að Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn hafi ekki með neinu móti getað sætt sig við upp­boðs­leið í sjáv­ar­út­vegi og að innan flokks­ins hafi einnig verið mjög sterk and­staða við sam­starf við Við­reisn, í ljósi þess að flokk­ur­inn er meðal ann­ars stofn­aður af fólki sem flúði Sjálf­stæð­is­flokk­inn vegna Evr­ópu­mála og skorts á fram­gangi frjáls­lyndra við­horfa. 

Hafi afstaða Bjarna, og flokks hans, ekki breyst og er ljóst að bolt­inn er þá kom­inn í fangið á Guðna Th. Jóhann­es­son­ar, for­seta Íslands um fram­hald­ið. Einn mögu­leik­inn sem æ oftar er nefndur hjá lyk­il­fólki innan flokka víðs veg­ar frá á hinu póli­tíska lit­rófi er sá að það þurfi bara að kjósa aft­ur. 

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Efnisflokkar:
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar