Mynd: Birgir Þór

Lögbrot að veita rannsóknarnefnd rangar eða villandi upplýsingar

Allt að tveggja ára fangelsi er við því að segja rannsóknarnefnd Alþingis ósatt. Þeir sem hönnuðu „Lundafléttuna“ í kringum aðkomu Hauck & Aufhäuser að kaupunum á Búnaðarbankanum könnuðust ekki við hana þegar spurt var út í málið við skýrslutöku.

Samkvæmt lögum um rannsóknarnefndir Alþingis er refsivert að láta rannsóknarnefndum í té rangar eða villandi upplýsingar. Ákæruvald getur saksótt þá sem það gera og við slíkum brotum liggja allt að tveggja ára fangelsisrefsing. Í nýlegri skýrslu rannsóknarnefndar um aðkomu þýska einkabankans Hauck & Aufhäuser að kaup­unum á 45,8 prósent hlut í Bún­að­ar­bank­an­um í janúar 2003 var birt gríð­ar­legt magn gagna – meðal ann­ars skjöl og tölvupóstar – sem sýndu að Hauck & Aufhäuser var aldrei raun­veru­legur eig­andi í Bún­að­ar­bank­anum heldur lepp­ur. Allir þeir sem komu með beinum hætti að þeirri blekk­ingu sem sett var á fót í kringum meinta þátt­töku bankans að kaupunum sögðu ósatt um vit­neskju sína við skýrslu­töku fyrir rann­sókn­ar­nefnd Alþing­is.

Sá sem var lykilleikandi í þeirri fléttu sem sett var upp í kringum kaupin var Ólafur Ólafsson. Hann hefur óskað eftir því að koma fyrir stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd til að skýra frá sinni hlið málsins. Formaður nefndarinnar hefur sagt opinberlega að hann vilji ekki að fundur hennar með Ólafi verði opinn fjölmiðlum. Verði það niðurstaðan munu almenningur og fjölmiðlar ekki fá upplýsingar um það sem Ólafur hefur að segja um málið, enda ólöglegt fyrir nefndarmenn að greina frá því sem gestir hennar segja á lokuðum nefndarfundum.

Sannreynt að stjórnvöld, fjölmiðlar og almenningur var blekktur

Nefndin sem rannsakaði aðkomu Hauck & Aufhäuser að kaupunum á stórum hlut í Búnaðarbankanum árið 2003 skilaði skýrslu sinni 29. mars síðastliðinn. Í niðurstöðum hennar segir að sannreynt hafi verið með ítarlegum skriflegum gögnum að Ólafur Ólafs­son, sam­starfs­menn hans, stjórn­endur hjá Kaup­þingi og nokkrir erlendir sam­starfs­menn, meðal ann­ars innan Hauck & Aufhäuser, hefðu hannað fléttu sem sett var á svið í kringum kaup­in. Í henni fólst að Kaup­þing fjár­magn­aði meint kaup Hauck & Aufhäuser á hlut í Bún­að­ar­bank­an­um, end­an­legur eig­andi þess hlutar var aflands­fé­lagið Welling & Partners á Bresku Jóm­frú­areyj­unum og bak­samn­ingar tryggðu Hauck & Aufhäuser algjört skað­leysi af aðkomu sinni. Slíkir samn­ingar tryggðu einnig að allur ávinn­ingur af flétt­unni, sem varð á end­anum yfir 100 millj­ónir dala, skipt­ist á milli aflands­fé­lags Ólafs Ólafs­sonar og aðila sem tengd­ust Kaup­þingi. Á gengi árs­ins 2005 nam sú upp­hæð 6,8 millj­örðum króna. Í dag er hún um 11 millj­arðar króna. Ekki var greint frá neinu ofangreindu opinberlega heldur því haldið fram að þýski bankinn væri raunverulega að kaupa hlutinn og hefði fjármagnað kaupin sjálfur. Með fléttunni voru stjórnvöld, fjölmiðlar og almenningur blekktir.

Auglýsing

Fjórir lyk­il­menn í mál­inu voru boð­aðir til skýrslu­töku fyrir nefndina á meðan að vinnu hennar stóð, en neit­uðu að mæta. Um er að ræða Ólaf Ólafs­son, Guð­mund Hjalta­son, Hreiðar Már Sig­urðs­son og Sig­urð Ein­ars­son. Þegar rann­sókn­ar­nefndin beindi því til Hér­aðs­dóms Reykja­víkur að boða þá kröfð­ust þrír þeirra þess að dóm­ari viki sæti í mál­inu. Þeirri beiðni var hafn­að.

Þegar beiðni rann­sókn­ar­nefnd­ar­innar var tekin aftur fyrir í byrjun des­em­ber 2016 báru bæði Ólafur og Guð­mundur brigður á að þeim væri skylt að svara spurn­ingum nefnd­ar­inn­ar. Þessu var hafnað af Hæsta­rétti 17. jan­úar 2017.

Sögðu ósatt

Skýrslur voru loks teknar af mönnunum í lok jan­úar og byrjun febr­ú­ar. Allir fjórir ofan­greindir svör­uðu þar spurn­ingum rann­sókn­ar­nefnd­ar­innar með þeim hætti að fram­burður þeirra stang­ast með öllu á við gögn – bæði samn­inga og tölvupósta – sem nefndin hefur undir höndum og sýnir bæði beina aðkomu þeirra og fulla vit­neskju um þá bak­samn­inga sem gerðir voru þegar látið var líta út fyrir að Hauck & Aufhäuser hefði keypt stóran hlut í Bún­að­ar­banka Íslands í jan­úar 2003.

Ólafur og Guð­mundur sögðu að þær upp­lýs­ingar sem stjórn­völd, almenn­ingur og fjöl­miðlar hefðu fengið um kaupin hafi verið réttar og nákvæm­ar. Bæði Hreiðar Már og Sig­urður könn­uð­ust ekk­ert við að Kaup­þing, sem þeir stýrðu, hefði komið að eða fjár­magnað kaup Hauck & Aufhäuser í Bún­að­ar­bank­an­um. Þá höfn­uðu þeir því báðir að hafa ein­hver annar en Hauck & Aufhäuser hefði verið raun­veru­legur eig­andi að hlutnum sem keyptur var í Bún­að­ar­bank­an­um.

Gögn máls­ins sýna, líkt og áður sagði, að allir fjórir menn­irnir höfðu fulla vit­neskju um, og tóku fullan þátt í, þeirri fléttu sem opin­beruð er í skýrslu rann­sókn­ar­nefndar Alþing­is. Þess utan liggur fyrir að Ólafur hagn­að­ist með beinum hætti um marga millj­arða króna af flétt­unni og að rann­sókn­ar­nefndin dregur þá ályktun að aðilar tengdir Kaup­þingi hafi gert slíkt hið sama.

Kjartan Bjarni Björgvinsson var formaður rannsóknarnefndarinnar sem kynnti skýrsluna. Niðurstaða hennar var afdráttarlaus: stjórnvöld, fjölmiðlar og almenningur voru blekkt.
Mynd: Birgir Þór

Rann­sókn­ar­nefndin tók líka skýrslur af Ármanni Þor­valds­syni, fyrr­ver­andi for­stöðu­manni fyr­ir­tækja­ráð­gjafar Kaup­þings, Bjarka Diego, þá starfs­manni fyr­ir­tækja­ráð­gjaf­ar­inn­ar, Krist­ínu Pét­urs­dótt­ur, þá for­stöðu­manni fjárstýringar Kaup­þings, og Stein­grími Kára­syni, þá yfir­manni áhættu­stýr­ing­ar. Auk þess tók nefndin skýrslu af Magn­úsi Guð­munds­syni, sem stýrði Kaup­þingi í Lúxemborg.

Eng­inn þess­ara aðila „kann­að­ist við eða rak minni til þess að Kaup­þing eða dótt­ur­fé­lag þess í Lúxemborg hefðu komið að við­skiptum Hauck & Aufhäuser með hluti í Eglu hf. [fé­lag­inu sem keypti hlut­inn í Bún­að­ar­bank­an­um]“.

Gögn máls­ins, sem rakin eru í skýrsl­unni, sýna þó ótví­rætt að allir ofan­greind­ir, utan Ármanns, tóku beinan þátt í þeirri fléttu sem fram­kvæmd var í kringum kaupin á Bún­að­ar­bank­an­um. Það sýna skjöl og tölvupóstar ótví­rætt.

Þau sögðu því einnig ósatt við skýrslu­töku.

Sigurður veitti annarri nefnd rangar og villandi upplýsingar

Þetta er ekki eina rannsóknarnefndin sem einn mannanna hefur veitt rangar eða villandi upplýsingar um kaupin á ráðandi hlut í Búnaðarbankanum. Einkavæðing bankanna var líka á meðal þeirra atburða sem fjallað var um í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis um aðdraganda og orsök bankahrunsins, sem kom út í apríl 2010.

Rannsóknarnefndin tók meðal annars skýrslu af Sigurði Einarssyni. Þar sagði Sigurður m.a.: „Það er nefnilega þannig að þegar þetta einkavæðingarferli fer í gang þá komum við þar hvergi nálægt. Það er hins vegar þannig að bæði þeir sem keyptu Landsbankann og þeir sem keyptu Búnaðarbankann komu að máli við okkur – báðir þessir aðilar komu að máli við okkur áður en þeir keyptu – og spurðu hvort við, þegar þeir væru búnir að kaupa, ef þeir fengju að kaupa, ég man nú ekki nákvæmlega hvernig það var orðað, værum tilbúnir til að sameinast þeirra fyrirtæki. Ég man ég átti ítrekað fundi bæði með Björgólfi Thor og Björgólfi Guðmundssyni um þetta og þeir voru mjög áfram um það að Kaupþing og Landsbanki sameinuðust. Síðan koma Ólafur Ólafsson og Hjörleifur Jakobsson að máli við mig með nákvæmlega sama erindi. Við hins vegar komum hvergi nálægt kaupunum.“

Samkvæmt niðurstöðu rannsóknarnefndar um aðkomu Hauck & Aufhäuser að kaup­unum á Bún­að­ar­bank­an­um er það ósatt að Kaupþing – og Sigurður – hafi hvergi komið nálægt kaupunum. Því er ljóst að Sigurður sagði einnig ósatt við skýrslutöku hjá rannsóknarnefndinni um bankahrunið, þegar hann gaf skýrslu fyrir henni 14. júlí 2009.

Allt að tveggja ára fangelsi

Í 10. grein laga um rannsóknarnefndir Alþingis segir: „Ef maður lætur af ásetningi rannsóknarnefnd í té rangar eða villandi upplýsingar samkvæmt fyrirmælum laga þessara fer um refsingu fyrir slík brot skv. 145. og 146. gr. almennra hegningarlaga[...]Um slík mál skal fara samkvæmt lögum um meðferð sakamála.“

Það þýðir að ákæruvald getur ákært þá sem segja nefndinni ósatt. Samkvæmt almennum hegningarlögum varðar það allt að tveggja ára fangelsi að gefa opinberu stjórnvaldi „ranga yfirlýsingu að viðlögðum drengskap eða á annan samsvarandi hátt, þar sem slík aðferð er boðin eða heimiluð“ ef sök er stórfelld.

Þögn um það sem fer fram á lokuðum fundum

Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd er nú með málið til meðferðar og hún gæti mælst til þess að viðeigandi ákæruvald myndi rannsaka hvort að vitnisburður þeirra sem sögðu ósatt fyrir rannsóknarnefndinni hafi gerst brotlegir við lög um rannsóknarnefndir með því athæfi sínu.

Ólafur Ólafsson var höfuðpaurinn í „Lundafléttunni“ samkvæmt skýrslu rannsóknarnefndarinnar. Hann hefur beðið um að koma fyrir stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd til að skýra mál sitt. Ekki liggur fyrir hvort sá fundur verði lokaður eða opinn.

Meðferð nefndarinnar á málinu vekur reyndar nokkra furðu. Brynjar Níelsson, formaður nefndarinnar, var um tíma verjandi Bjarka Diego, sem gegndi lykilhlutverki í „Lundafléttunni“, vegna hrunmáls. Brynjar taldi fyrst ekkert athugavert við að hann myndi stýra umfjöllun nefndarinnar um skýrslu rannsóknarnefndarinnar en snerist svo hugur þegar töluverð andstaða kom fram gegn því innan nefndarinnar. Í fjölmiðlum var greint frá því að Jón Steindór Valdimarsson, varaformaður nefndarinnar, yrði framsögumaður hennar í málinu og myndi stýra umfjöllun hennar um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis um einkavæðingu Búnaðarbankans.

Þrátt fyrir þetta hefur Brynjar verið sá fulltrúi nefndarinnar sem hefur verið í sambandi við Ólaf Ólafsson vegna áhuga hans á að koma fyrir stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd vegna málsins. Í Fréttablaðinu í síðustu viku greindi Brynjar frá því að hann hefði rætt við Ólaf síðastliðinn miðvikudag um komu hans fyrir nefndina. Í þeirri frétt sagði Brynjar einnig að hann teldi ekki að fundur nefndarinnar með Ólafi ætti að vera opinn fjölmiðlum og almenningi. Það væri óskynsamlegt og óþægilegt fyrir nefndarmenn. Brynjar reiknaði þó með að Ólafur myndi koma fyrir nefndina í maímánuði.

Verði það niðurstaðan munu hvorki almenningur né fjölmiðlar fá neinar upplýsingar um það sem Ólafur hefur að segja fyrir nefndinni. Í 19. grein þingskaparlaga segir nefnilega að óheimilt sé fyrir nefndarmenn að vitna til orða gesta sem falli á lokuðum nefndarfundi nema með leyfi viðkomandi.

Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar