Þegar kæliskápurinn bilar

Hvað gerist þegar kæliskápurinn bilar? Þá er voðinn vís. Ný skýrsla staðfesta alvarlega þróun vegna hlýnunar jarðar.

hlýnun
Auglýsing

Allir vita hvað ger­ist þegar kæli­skáp­ur­inn bil­ar: það sem í honum er eyði­leggst. Fyrst mjólkin og svo allt hitt smátt og smátt. Eig­andi skáps­ins hefur tvo kosti: láta gera við eða kaupa nýj­an. Nú er stærsti kæli­skápur ver­aldar far­inn að hökta og honum er ekki hægt að skipta út. Sjálft Norð­ur­skaut­ið.

Fyrir nokkrum dögum var birt ný skýrsla, unnin af níu­tíu vís­inda­mönn­um, í sam­vinnu við Norð­ur­skauts­ráð­ið. Nið­ur­stöður skýrsl­unnar eru, að mati margra sér­fræð­inga, ugg­væn­leg­ar. Kalla hana svarta. Skýrslan stað­festir þær miklu breyt­ingar sem í dag­legu tali  eru kenndar við hlýnun jarð­ar. Allir þekkja umræð­una um síaukna losun gróð­ur­húsa­loft­teg­unda af manna­völd­um. Íbúum jarð­ar­innar fjölgar stöðugt, bílum fjölgar, flug­um­ferð eykst ár frá ári, jarð­ar­búar borða sífellt meira  nauta­kjöt (melt­ing jórt­ur­dýra leysir út mikið magn met­ans), hægt gengur að draga úr notkun jarð­efna­elds­neytis en ófull­kom­inn bruni þess veldur mik­illi losun met­ans. Margt fleira mætti nefna sem ýtir undir hlýn­un­ina.

Sér­fræð­ing­arnir vör­uðu við

Mörg ár eru síðan sér­fræð­ingar vöktu athygli á að ef mann­skepnan brygð­ist ekki við „gerði ekki eitt­hvað í mál­inu“ myndi allt enda með ósköp­um. Mörgum fannst sér­fræð­ing­arnir draga upp dökka og kannski óraun­sæja mynd af fram­tíð­inni og sumir köll­uðu jafn­vel við­var­an­irnar hræðslu­á­róð­ur. Nú eru flest­ir, ekki þó all­ir, á einu máli um að mik­ill vandi blasi við og hann sé af manna­völd­um. Danskur sér­fræð­ingur um lofts­lags­mál sagði í við­tali, eftir að skýrslan var birt, að við­vör­un­ar­ljósin væru hætt að blikka, nú logi þau stöðugt.

Auglýsing

Par­ís­ar­ráð­stefnan

Á und­an­förnum árum hafa verið haldnar fjöl­margar ráð­stefnur um lofts­lags­mál og leiðir til að bregð­ast við hlýnun jarð­ar. Ráð­stefn­urnar hafa ekki allar skilað miklum árangri. Í stuttu máli má segja að oft­ast hafi verið sam­komu­lag um að aðgerða væri þörf en hins­vegar ekki í hverju þær aðgerðir skyldu fel­ast. Allir vildu fá að halda sínu óbreyttu en æski­legt væri að „hin­ir“ gerðu eitt­hvað.

Í des­em­ber 2015 var haldin fjöl­menn ráð­stefna í Par­ís, um lofts­lags­mál. Oft­ast kölluð Par­ís­ar­ráð­stefn­an. Þegar hún var hald­in, eftir marg­hátt­aðan og vand­aðan und­ir­bún­ing, var það ein­róma (eða nær ein­róma) álit sér­fræð­inga að komið væri að ögur­stund. Það sýnir kannski alvöru máls­ins að margir sögðu þetta mik­il­væg­ustu ráð­stefnu í sögu mann­kyns. Þarna voru sett mark­mið sem full­trúar 196 ríkja skrif­uðu undir og skuld­bundu sig til að hlíta. Mark­mið­in, og aðferðir og aðgerðir til að ná þeim, eru bæði mörg og flókin en það sem mestu skiptir er mark­miðið um að halda hlýnun loft­hjúps­ins innan við 2 gráður fram til árs­ins 2100 en reynt skuli að halda hlýnun innan við 1,5 gráðu. Íslend­ingar þekkja vel afleið­ingar hækk­andi hita­stigs, jökl­arnir minnka með ógn­ar­hraða og Ok, sem var talið minnsti jök­ull lands­ins er orðið að skafli.

Skýrslan

Í áður­nefndri skýrslu um breyt­ing­arnar á Norð­ur­skauts­svæð­inu kemur fram að haf­ís­inn á svæð­inu er nú aðeins 35% þess sem hann var árið 1975. Og ef svo fer fram sem horfir verður hann nær algjör­lega horf­inn eftir 13 ár. Fast­landsís­inn á Græn­landi og ísbreiðan á Norð­ur­skaut­inu minnkar og þynn­ist ár frá ári og vís­inda­menn telja að yfir­borð sjávar muni hækka um að minnsta kosti fimm­tíu senti­metra, jafn­vel allt að einum metra, fram til árs­ins 2100. Það hefði gríð­ar­legar breyt­ingar í för með sér. Með­al­hita­stig á Norð­ur­skaut­inu hefur hækkað um 3,5 gráður á fimmtán árum. Afleið­ingar þess­ara breyt­inga eru þegar farnar að koma í ljós, dýra­líf á Norð­ur­slóðum er í hættu, fisk­göngur verða með öðrum hætti en áður og fleira mætti nefna.

Miklar sveiflur í veðr­inu

Stormar og úrhellis­rign­ingar eru mun algeng­ari en áður var og þegar hærra sjáv­ar­yf­ir­borð bæt­ist ger­ist það að stór land­svæði, ekki síst í borg­um, fara undir vatn. Veðr­áttan er „ofsa­fengn­ari“ eins og danskur vís­inda­maður komst að orði. Í Dan­mörku, þar sem pistla­höf­undur er búsett­ur, hefur nokkrum sinnum á und­an­förnum árum orðið mikið tjón af völdum veð­urs. Í júlí­byrjun árið 2011 opn­uð­ust himn­arn­ir, ef svo má segja, og úrkoman mæld­ist 150 milli­metrar á tveimur klukku­stund­um. Tjónið af völdum úrhell­is­ins varð mest í Kaup­manna­höfn, þar sem margir kjall­arar í mið­borg­inni fyllt­ust af vatni og í öðrum hverfum borg­ar­innar varð víða umtals­vert tjón. Sagan end­ur­tók sig árið 2014 og sömu­leiðis 2016 þótt það jafn­að­ist ekki á við júlíúr­kom­una 2011. Í byrjun þessa árs gekk mikið óveður yfir landið og þá hækk­aði yfir­borð sjávar á Suð­ur­-Jót­landi um 1,77 metra. 

Danir köll­uðu þetta 100 ára flóð, með vísan í að slíkt sem þetta ger­ist einu sinni á hverri öld. Danskir sér­fræð­ingar segja að þetta heiti, 100 ára flóð, verði brátt úrelt því búast megi við að atburðir sem þessir verði nú mun tíð­ari. Fyrir tveimur árum þrýsti mikið hvass­viðri sjó úr Eyr­ar­sundi inn í sundið sem skilur eyj­una Ama­ger frá Kaup­manna­höfn (Ama­ger til­heyrir Kaup­manna­höfn) og Sjá­landi. Þá flæddi um hluta Nýhafn­ar­innar og ef „venju­legt“ sjáv­ar­borð hefði verið hálfum metra hærra (eins og spáð er að ger­ist) hefði tjónið orðið gríð­ar­legt. Svipað hefur gerst við Hró­arskeldu­fjörð­inn, Danska vík­inga­safnið sem stendur fyrir botni fjarð­ar­ins, og geymir þjóð­ar­ger­semar, hefur hvað eftir annað verið í stór­hættu og nú er talað um að flytja það á annað svæði. Þetta eru aðeins örfá dæmi um afleið­ingar breytts veð­ur­fars og þótt hér sé sagt frá Dan­mörku er svip­aða sögu að segja frá fjöl­mörgum lönd­um.

Rástaf­anir kosta pen­inga

Mik­il­vægt er að þjóðum heims auðn­ist að standa við sam­komu­lag Par­ís­ar­ráð­stefn­unnar um að draga úr losun gróð­ur­húsa­loft­teg­unda og sjá til þess að hita­stig hækki ekki umfram mark­miðin sem að er stefnt. Um þetta eru flestir sam­mála. En hlut­irnir breyt­ast ekki á einum degi og þótt yfir­borð sjávar hækki kannski ekki jafn mikið og spár gera ráð fyrir er nauð­syn­legt að gera ráð­staf­anir til að vernda land­svæði, borgir og bæi. 

Slíkar ráð­staf­anir kosta pen­inga, mikla pen­inga. Mörg lönd hafa sett í gang (sum fyrir all­mörgum árum) áætl­anir til að koma í veg fyrir að sjór geti óhindrað flætt yfir stór svæði og úrhelli valdið stór­tjóni eins og mörg dæmi eru um á síð­ustu árum. Þekk­ingu á ofurafli nátt­úr­unnar hefur fleygt mjög fram á und­an­förnum ára­tugum og tækn­inni til að bregð­ast við sömu­leið­is.

Máls­hátt­inn „orð eru til alls fyrst“ þekkja flest­ir, en vita líka að þau duga sjaldn­ast ein og sér. Það má með sanni segja um Par­ís­ar­ráð­stefn­una marg­nefndu, þar hafa orðin verið sögð og sett á blað en von­andi verður ekki látið þar við sitja. Til þess er of mikið í húfi.

Bás hjá frambjóðanda Danska þjóðarflokksins
10 staðreyndir um Dansk Folkeparti
Danski þingflokksforsetinn Pia Kjærsgaard hefur verið áberandi í umræðunni í síðustu viku vegna hlutverks hennar á fullveldishátíðinni. Pia er þekktust fyrir tengingu sína við flokkinn Dansk Folkeparti, en Kjarninn tók saman tíu staðreyndir um hann.
Kjarninn 22. júlí 2018
Sá mikli uppgangur sem á sér stað á Íslandi útheimtir mikið af nýju vinnuafli. Það vinnuafl þarf að sækja erlendis.
Erlendir ríkisborgarar orðnir 23 prósent íbúa í Reykjanesbæ
Erlendum ríkisborgurum heldur áfram að fjölga á Íslandi. Án komu þeirra myndi íbúum landsins fækka. Mjög mismunandi hvar þeir setjast að. Í Reykjanesbæ voru erlendir ríkisborgarar 8,6 prósent íbúa í lok árs 2011. Nú eru þeir 23 prósent þeirra.
Kjarninn 22. júlí 2018
Klámið í kjallarageymslunum
Í geymslum danska útvarpsins, DR, leynast margar útvarps- og sjónvarpsperlur. Danir þekkja margar þeirra en í geymslunum er einnig að finna efni sem fæstir hafa nokkurn tíma heyrt minnst á, hvað þá heyrt eða séð.
Kjarninn 22. júlí 2018
Ljósmæðrafélagið hefur aflýst yfirvinnubanninu sínu.
Verkfalli ljósmæðra aflýst
Ljósmæðrafélag Íslands hefur samþykkt að aflýsa yfirstandandi yfirvinnubanni í ljósi þess að ríkissáttarsemjari hefur lagt fram miðlunartillögu.
Kjarninn 21. júlí 2018
Björn Leví Gunnarsson
Réttar skoðanir?
Kjarninn 21. júlí 2018
Guðmundur Andri Thorsson
Um kurteisi
Kjarninn 21. júlí 2018
Guðni Th. Jóhannesson, forseti Íslands
Skrifstofa forseta útskýrir fálkaorðuveitingu Piu
Samkvæmt fréttatilkynningu frá skrifstofu forseta Íslands er fálkaorðuveiting Piu útskýrð í ljósi reglna, samninga og hefða sem gilda hér á landi um slíkar orðuveitingar, líkt og annars staðar í Evrópu.
Kjarninn 21. júlí 2018
Donald Trump Bandaríkjaforseti
Vill auka tolla á kínverskar vörur en aflétta banni á rússneskt fyrirtæki
Bandaríkjastjórn viðraði í gær hugsanleg áform um að leggja tolla á allan kvínverskan innflutning annars vegar og aflétta viðskiptabanni við rússneskt álfyrirtæki hins vegar.
Kjarninn 21. júlí 2018
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None