Lækkun bankaskatts rýrir tekjur ríkissjóðs um tæpa sex milljarða

Þegar bankaskattur verður lækkaður munu tekjur ríkissjóðs af honum dragast saman um 5,7 milljarða. Þar sem ríkið á tvo banka fær það líka óbeint hluta af þeim ávinningi í sinn hlut. Arion banki ætti að hagnast um tvo milljarða á breytingunni. Áhugavert verður að sjá hvort að skattalækkuninni verði skilað til almennings.

Ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur ætlar að lækka sérstakan bankaskatt sem leggst á hluta innlánsstofnana á Íslandi á næstu árum. Skatturinn verður lækkaður úr 0,376 prósent af öllum skuldum fjármálafyrirtækja umfram 50 milljarða króna í 0,145 prósent.

Sem stendur leggst bankaskatturinn aðallega á þrjá banka: Landsbankann, Íslandsbanka og Arion banka. Alls er áætlað að hann skili ríkinu 9,2 milljörðum króna í tekjur á árinu 2018.

Miðað við áætlaðar tekjur ríkisins af skattinum í ár mun breytingin gera það að verkum að skatturinn mun árlega verða rúmlega 3,5 milljarðar króna eftir breytingu. Því mun ríkið verða af um 5,7 milljörðum króna í tekjum vegna breytingarinnar, miðað við óbreytta skuldastöðu bankanna. Auki þeir skuldir sínar myndi upphæðin hækka.

Í tilfelli Landsbankans og Íslandsbanka skiptir þessi breyting í raun litlu. Íslenska ríkið á þá banka nánast að öllu leyti og ávinningur þeirra af lækkun bankaskatts leggst einfaldlega við eigið fé þeirra kjósi bankarnir ekki að skila ávinningnum til viðskiptavina sinna. Ríkið fær því á endanum alltaf þann ávinning.

Arion banki er hins vegar að öllu leyti í einkaeigu. Hann greiddi um 3,2 milljarða króna í bankaskatt í fyrra. Ef búið væri að lækka skattinn þá hefði sú greiðsla verið um tveimur milljörðum krónum lægri.

Tekjuöflun og til að draga úr áhættusækni

Banka­skatt­ur­inn var fyrst lagður á af rík­is­stjórn­ ­Sam­fylk­ingar og Vinstri grænna í árs­lok 2010. Í frum­varp­inu stóð að mark­mið lag­anna væri tví­þætt: „ann­ars vega að afla rík­inu tekna til að mæta þeim mikla ­kostn­aði sem fallið hefur á rík­is­sjóðs vegna hruns íslenska fjár­mála­kerf­is­ins, hins vegar að draga úr áhættu­sækni fjár­mála­fyr­ir­tækja með því að leggja sér­stakan skatt á skuld­ir þeirra vegna þeirrar kerf­is­á­hættu með til­heyr­andi kostn­aði sem áhættu­söm ­starf­semi þeirra getur haft í för með sér fyrir þjóð­ar­bú­ið.“ Skatt­pró­sentan var ákveðin 0,041 pró­sent. Þegar þessi skattur var lagður á vor­u slitabú föllnu bank­anna und­an­skilin greiðslu hans.

Auglýsing

Þegar rík­is­stjórn­ Fram­sókn­ar­flokks og Sjálf­stæð­is­flokks kynnti áform sín um skulda­leið­rétt­ingu á völdum verð­tryggðum hús­næð­is­lánum í nóv­em­ber 2013 kom í ljós að rík­is­sjóður myndi fjár­magna þær.

Til að auka tekjur sínar svo hægt yrði að standa undir þessum aukna kostn­aði átti að hækka hinn sér­staka banka­skatt enn meira og láta hann auk þess ná til fjár­mála­fyr­ir­tækja í slita­ferli. Á end­anum var hann hækk­aður úr 0,041 pró­sent skulda fjár­mála­fyr­ir­tækja í 0,376 ­pró­sent.

Þessi hækk­un, sem var afgreidd á Alþingi í des­em­ber 2013, skil­aði því að skatt­ur­inn skilaði 36,5 millj­arðar króna á árinu 2014. Ári síðar skilaði hann 31,9 milljörðum króna.

Samið við kröfuhafa en samt rukkað áfram

Á því ári, 2015, var samið við kröfuhafa föllnu bankanna um uppgjör á slitabúum þeirra. Niðurstaðan var að mestu sú að þeir gáfu eftir eignir sínar í íslenskum krónum til íslenska ríkisins en fengu í staðinn að klára nauðasamninga sína og greiða út erlendar eignir. Um leið hættu slitabúin að greiða bankaskattinn og hann lækkaði því umtalsvert.

Þessi leið hafði raunar blasað við lengi sem eina lausnin enda myndi allt útflæði á íslenskum krónum út úr hagkerfinu ógna greiðslustöðugleika. Því má segja að bankaskatturinn hafi í raun verið lítið annað en fyrirframgreiðsla á peningum út úr bönkunum og slitabúunum sem myndu hvort eð er enda í ríkissjóði með einum eða öðrum hætti. Í dag er gert ráð fyrir því að virði þeirra stöðugleikaframlaga sem verða innheimt utan þeirrar fyrirframgreiðslu verði um 458 milljarðar króna.

Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og Bjarni Benediktsson leiddu ríkisstjórnina sem samdi við kröfuhafa föllnu bankanna um stöðugleikaframlögin. Þeir samningar gerðu kleift að klára nauðasamninga slitabúanna.
Mynd: Birgir Þór Harðarson

Þrátt fyrir að búið væri að semja við kröfuhafanna, og að tveir bankar af þremur væru komnir nær alveg í eigu ríkisins, hélt það áfram að rukka inn bankaskatt.  Árið 2016 var hann tæplega níu milljarðar króna og 8,8 milljörðum króna árið 2017. Í ár er áætlað að hann skili 9,2 milljörðum króna í ríkiskassann. Gangi það eftir hefur ríkið haft rúmlega 95 milljarða króna í tekjur af skattinum frá því að hann var hækkaður árið 2013.

Mun lækkun bankaskatts skila betri kjörum?

Bankaskatturinn hefur líka verið risastórt neytendamál, að minnsta kosti ef útskýringar viðskiptabankanna sem greiða hann eru teknar trúanlegar. Þegar Líf­eyr­is­sjóð­ir lands­ins hófu að bjóða miklu betri kjör á íbúða­lánum en við­skipta­bank­arnir haustið 2015 bentu þeir m.a. á að líf­eyr­is­sjóðir þyrftu ekki að borga ­banka­skatt.

Í einka­sam­tölum hafa stjórn­endur bank­anna sagt að þeir geti boðið almenn­ingi betri kjör ef þeir væru ekki að borga bankakattinn. Hann sé bein­línis álag ofan á útlán.

Með­ öðrum orðum sé almenn­ingur að borga banka­skatt­inn, að minnsta kosti að hluta. Katrín Júlíusdóttir, fyrr­ver­andi þing­maður og ráð­herra og núver­andi fram­kvæmda­stjóri Sam­taka fjár­mála­fyr­ir­tækja, sagði í sjónvarpsþætti Kjarnans fyrir tæpu ári síðan að bankarnir stæðu ekki jafnfætis lífeyrissjóðum þar sem banka­skatt­ur­inn sé bara lagður á banka.

Það sama eigi við gagn­vart erlendum lán­veit­end­um, sem séu aftur orðnir mjög sterkir hjá stóru fyr­ir­tækj­unum á Íslandi. „Þannig að sam­keppn­is­staða bank­anna hefur skekkst mjög mikið og þetta getur til lengri tíma haft mjög alvar­leg áhrif á eigna­söfn þess­ara banka og við skulum þá ekki gleyma því að bank­arnir eru í eigu rík­is­ins og skatt­borgar­anna að tveimur þriðju hluta til. Þannig að virði eigna skatt­borgar­anna í þessu til­viki eru og geta rýrnað þegar til lengri tíma lætur ef þessi skattur heldur áfram vegna þess að sam­keppn­is­staðan er ekki sú sama,“ sagði Katrín.

Það verður því áhugavert að fylgjast með hvort að lækkun á bankaskatti muni skila íslenskum heimilum og fyrirtækjum betri kjörum hjá bönkunum, líkt og þeir hafa sagt að aðgerðin muni gera.

Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar