Einungis á annað hundrað manns hafa nýtt sér „Fyrstu fasteign“

Fyrsta fasteign átti að hjálpa ungu fólki inn á húsnæðismarkaðinn. Í kynningu var sagt að á annan tug þúsund manns myndu nýta sér úrræðið. Eftir níu mánuði hafa á annað hundrað manns ráðstafað 55 milljónum króna undir hatti úrræðisins.

Bjarni Benediktsson og Sigurður Ingi Jóhannsson kynntu „Fyrstu fasteign“ um miðjan ágúst 2016.
Bjarni Benediktsson og Sigurður Ingi Jóhannsson kynntu „Fyrstu fasteign“ um miðjan ágúst 2016.
Auglýsing

Á annað hund­rað manns hafa nýtt sér úrræðið „Fyrsta fast­eign“ frá því að það kom til fram­kvæmda um mitt ár í fyrra. Sá hópur hefur ráð­stafað um 55 millj­ónum króna til íbúða­kaupa á tíma­bil­inu. „Fyrsta fast­eign“ stendur þeim til boða sem  eru að kaupa sína fyrstu íbúð. Sam­kvæmt úrræð­inu geta þeir nýtt sér­eign­ar­líf­eyr­is­sparnað till að safna fyrir inn­borgun á fyrstu íbúð­ar­kaup eða greitt inn á höf­uð­stól hús­næð­is­láns. Alls er heim­ilt að ráð­stafa að hámarki 500 þús­und krónum á ári í mest tíu ár með ofan­greindum hætti sam­kvæmt skil­málum „Fyrstu fast­eign­ar“.

Þegar úrræðið var kynnt í Hörpu um miðjan ágúst 2016 af þáver­andi ráða­mönnum þjóð­ar­innar kom fram í glæru­kynn­ingu að um 50 millj­arðar króna myndu rata í inn­greiðslur á hús­næð­is­lánum vegna „Fyrstu fast­eign­ar“ á tíu árum eftir að úrræðið tæki gildi. Þegar níu mán­uðir af tíma­bil­inu eru liðnir þá hefur 0,1 pró­sent af þeirri upp­hæð sem ráða­menn sögðu að myndu fara í að greiða niður hús­næð­is­lán undir hatti úrræð­is­ins farið í það.

Sam­kvæmt upp­lýs­ingum frá fjár­mála- og efna­hags­ráðu­neyt­inu hafa um fimm þús­und umsóknir til við­bótar borist um þátt­töku í úrræð­inu sem enn á eftir að vinna úr. Ekki hafa feng­ist skýr­ingar á því af hverju slíkt magn af umsóknum hefur safn­ast upp.

Ein­blíndu á efri mörk grein­ingar

Þeir sem nýta sér sér­eign­ar­líf­eyr­is­sparnað til að greiða niður hús­næð­is­lán sitt sam­kvæmt úrræðum sem stjórn­völd hafa inn­leitt á und­an­förnum árum fá tvö­faldan ávinn­ing. 

Auglýsing
Í fyrsta lagi fæst mót­fram­lag frá vinnu­veit­enda sem er ígildi launa­hækk­un­ar. Í öðru lagi fæst skatta­af­sláttur frá rík­inu sem ein­ungis býðst þeim sem nota sér­eigna­sparnað sinn til að greiða niður hús­næð­is­lán.

Þegar frum­varpið um „Fyrstu fast­eign“ var lagt fram sagði í grein­ar­gerð þess að umfangið gæti náð til 4.300 til 15.200 laun­þega, sam­kvæmt grein­ingu Ana­lyt­ica, sem gætu „sparað í sér­eign árlega 1,3–5,2 millj­arða kr. eða um 13–52 millj­arða kr. á tíu ára tíma­bil­i.“ Sú tala sem Sig­urður Ingi Jóhanns­son, þáver­andi for­sæt­is­ráð­herra, og Bjarni Bene­dikts­son, þáver­andi fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra, ákváðu að ein­blína á við kynn­ingu sína á úrræð­inu var 50 millj­arðar króna ávinn­ingur á tíu ára tíma­bili, sem er mjög nálægt efri mörkum grein­ing­ar­inn­ar.

Raunveruleikinn sýnir að nýt­ingin hingað til hefur verið langt frá neðri mörkum hennar og enn lengra fá efri mörk­un­um. Í stað þess að 1,3-5,2 millj­örðum króna hafi verið ráð­stafað inn á hús­næð­is­lán með sér­eign­ar­sparn­aði fyrstu íbúða­kaup­enda þá hefur um 55 millj­ónum króna verið ráð­stafað inn á þau.

15 millj­arða skatta­af­sláttur kynntur

Í kynn­ing­unni sem haldin var í ágúst 2016 kom fram að ef 50 millj­arðar króna myndu fara í að greiða niður hús­næð­is­lán myndi íslenska ríkið gefa fyrstu fast­eigna­kaup­endum 15 millj­arða króna í skatt­afslátt á tíu ára tíma­bili, myndu þeir kjósa að nota sér­eign­ar­líf­eyr­is­sparnað sinn til að kaupa hús­næði.

Sam­kvæmt kynn­ing­unni áttu um 14 þús­und manns að nýta sér úrræðið á fyrstu árum þess. Þá var lagt upp með að árlega myndu um tvö þús­und manns mæt­ast í hóp þeirra sem eiga kost á því að nýta sér úrræð­ið.

Ljóst er að hóp­ur­inn sem hefur valið að nýta sér leið­ina er mun fámenn­ari en stefnt var að og því verður skatt­afslátt­ur­inn vænt­an­legra mun minni en fram kom í kynn­ingu þáver­andi ráða­manna.



70 milljarðar urðu 44 milljarðar

Fyrsta fast­eign“ var ekki fyrsta úrræðið þar sem lands­mönnum bauðst að greiða sér­eign­ar­líf­eyr­is­sparnað sinn inn á hús­næð­is­lán skatt­frjálst. Hluti „Leið­rétt­ing­ar­inn­ar“, sem snérist að stórum hluta um að greiða hluta þeirra sem voru með verð­tryggð lán á árunum 2008 og 2009 72,2 millj­arða króna úr rík­is­sjóði til að lækka höf­uð­stól lána þeirra, snérist einnig um slíkt úrræði.

Sam­kvæmt því máttu hver sem vildi nýta sér­eign­ar­sparnað sinn til að greiða niður hús­næð­is­lán í þrjú ár, frá miðju ári 2015 og fram til 30. júní 2017. Til stóð, sam­kvæmt kynn­ingu ráða­manna, að hús­næð­is­lán myndu lækka um 70 millj­arða króna á þessu tíma­bili vegna sér­eign­ar­líf­eyr­is­sparn­að­ar­úr­ræð­is­ins.

Heim­ildin til að nota sér­eign­ar­sparnað til að greiða niður hús­næð­is­lán var fram­lengd í októ­ber 2016, í aðdrag­anda kosn­inga þess árs, fram á mitt sumar 2019. Kjarn­inn greindi frá því í vik­unni að þrátt fyrir það standi ráð­stöfun þeirra sem nýtt hafa sér leið­ina í 44 millj­örðum króna. Þrátt fyrir að upp­runa­lega tíma­bilið sé liðið og að næstum helm­ingur fram­leng­ing­ar­tíma­bils­ins sé lið­inn hefur ein­ungis 62 pró­sent þeirrar upp­hæðar sem þáver­andi ráða­menn þjóð­ar­innar sögðu að yrði ráð­stafað inn á hús­næð­is­lán með sér­eign­ar­sparn­aði ratað þang­að.

Katrín Baldursdóttir
Flokksskírteini leið til frama
Kjarninn 16. júlí 2019
Lífeyrisjóður verzlunarmanna lækkar óverðtryggða vexti
Lífeyrissjóður verzlunarmanna hefur lækkað fasta vexti á óverðtryggðum lánum úr 6,12 prósentum í 5,14 prósent. Í kjölfar breytingarinnar eru þetta lægstu föstu vextir óverðtryggðra lána sem í boði eru.
Kjarninn 16. júlí 2019
Íslenska ríkið braut gegn Styrmi og Júlíusi
Mannréttindadómstóll Evrópu telur íslenska ríkið hafa brotið gegn Styrmi Þór Bragasyni, fyrrum forstjóra MP banka, og Júlíusi Sigurþórssyni, fyrrum framkvæmdastjóra vörustýringasviðs Húsasmiðjunnar.
Kjarninn 16. júlí 2019
Duterte íhugar að slíta stjórnmálasambandi við Ísland
Rodrigo Duterte, forseti Filippseyja, íhugar alvarlega að slíta stjórnmálasambandi við Ísland í kjölfar ályktunar Íslands í mannréttindaráði Sameinuðu þjóðanna.
Kjarninn 16. júlí 2019
Píratar greiddu gegn tilnefningu Birgittu í trúnaðarráð flokksins
Birgitta Jónsdóttir mun ekki sitja í trúnaðarráði Pírata eftir að tilnefningu hennar í ráðið var hafnað í atkvæðagreiðslu á félagsfundi Pírata. Alls kusu 55 gegn og 13 með tilnefningu Birgittu í trúnaðarráð Pírata.
Kjarninn 16. júlí 2019
Persónuvernd annar ekki eftirspurn
Eftir að ný persónuverndarlöggjöf tók gildi síðasta sumar hefur kvörtunum til Persónuverndar fjölgað um 70 prósent en löggjöfin gerir fólki kleift að stýra sínum persónuupplýsingum betur. Persónuvernd hefur ekki náð að sinna eftirspurn að öllu leyti.
Kjarninn 16. júlí 2019
Ástþór Ólafsson
Styrkjandi áhrif til eftirbreytni
Kjarninn 15. júlí 2019
Magnús Halldórsson
Lausnin er að draga tjöldin frá
Kjarninn 15. júlí 2019
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar