Einungis á annað hundrað manns hafa nýtt sér „Fyrstu fasteign“

Fyrsta fasteign átti að hjálpa ungu fólki inn á húsnæðismarkaðinn. Í kynningu var sagt að á annan tug þúsund manns myndu nýta sér úrræðið. Eftir níu mánuði hafa á annað hundrað manns ráðstafað 55 milljónum króna undir hatti úrræðisins.

Bjarni Benediktsson og Sigurður Ingi Jóhannsson kynntu „Fyrstu fasteign“ um miðjan ágúst 2016.
Bjarni Benediktsson og Sigurður Ingi Jóhannsson kynntu „Fyrstu fasteign“ um miðjan ágúst 2016.
Auglýsing

Á annað hund­rað manns hafa nýtt sér úrræðið „Fyrsta fast­eign“ frá því að það kom til fram­kvæmda um mitt ár í fyrra. Sá hópur hefur ráð­stafað um 55 millj­ónum króna til íbúða­kaupa á tíma­bil­inu. „Fyrsta fast­eign“ stendur þeim til boða sem  eru að kaupa sína fyrstu íbúð. Sam­kvæmt úrræð­inu geta þeir nýtt sér­eign­ar­líf­eyr­is­sparnað till að safna fyrir inn­borgun á fyrstu íbúð­ar­kaup eða greitt inn á höf­uð­stól hús­næð­is­láns. Alls er heim­ilt að ráð­stafa að hámarki 500 þús­und krónum á ári í mest tíu ár með ofan­greindum hætti sam­kvæmt skil­málum „Fyrstu fast­eign­ar“.

Þegar úrræðið var kynnt í Hörpu um miðjan ágúst 2016 af þáver­andi ráða­mönnum þjóð­ar­innar kom fram í glæru­kynn­ingu að um 50 millj­arðar króna myndu rata í inn­greiðslur á hús­næð­is­lánum vegna „Fyrstu fast­eign­ar“ á tíu árum eftir að úrræðið tæki gildi. Þegar níu mán­uðir af tíma­bil­inu eru liðnir þá hefur 0,1 pró­sent af þeirri upp­hæð sem ráða­menn sögðu að myndu fara í að greiða niður hús­næð­is­lán undir hatti úrræð­is­ins farið í það.

Sam­kvæmt upp­lýs­ingum frá fjár­mála- og efna­hags­ráðu­neyt­inu hafa um fimm þús­und umsóknir til við­bótar borist um þátt­töku í úrræð­inu sem enn á eftir að vinna úr. Ekki hafa feng­ist skýr­ingar á því af hverju slíkt magn af umsóknum hefur safn­ast upp.

Ein­blíndu á efri mörk grein­ingar

Þeir sem nýta sér sér­eign­ar­líf­eyr­is­sparnað til að greiða niður hús­næð­is­lán sitt sam­kvæmt úrræðum sem stjórn­völd hafa inn­leitt á und­an­förnum árum fá tvö­faldan ávinn­ing. 

Auglýsing
Í fyrsta lagi fæst mót­fram­lag frá vinnu­veit­enda sem er ígildi launa­hækk­un­ar. Í öðru lagi fæst skatta­af­sláttur frá rík­inu sem ein­ungis býðst þeim sem nota sér­eigna­sparnað sinn til að greiða niður hús­næð­is­lán.

Þegar frum­varpið um „Fyrstu fast­eign“ var lagt fram sagði í grein­ar­gerð þess að umfangið gæti náð til 4.300 til 15.200 laun­þega, sam­kvæmt grein­ingu Ana­lyt­ica, sem gætu „sparað í sér­eign árlega 1,3–5,2 millj­arða kr. eða um 13–52 millj­arða kr. á tíu ára tíma­bil­i.“ Sú tala sem Sig­urður Ingi Jóhanns­son, þáver­andi for­sæt­is­ráð­herra, og Bjarni Bene­dikts­son, þáver­andi fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra, ákváðu að ein­blína á við kynn­ingu sína á úrræð­inu var 50 millj­arðar króna ávinn­ingur á tíu ára tíma­bili, sem er mjög nálægt efri mörkum grein­ing­ar­inn­ar.

Raunveruleikinn sýnir að nýt­ingin hingað til hefur verið langt frá neðri mörkum hennar og enn lengra fá efri mörk­un­um. Í stað þess að 1,3-5,2 millj­örðum króna hafi verið ráð­stafað inn á hús­næð­is­lán með sér­eign­ar­sparn­aði fyrstu íbúða­kaup­enda þá hefur um 55 millj­ónum króna verið ráð­stafað inn á þau.

15 millj­arða skatta­af­sláttur kynntur

Í kynn­ing­unni sem haldin var í ágúst 2016 kom fram að ef 50 millj­arðar króna myndu fara í að greiða niður hús­næð­is­lán myndi íslenska ríkið gefa fyrstu fast­eigna­kaup­endum 15 millj­arða króna í skatt­afslátt á tíu ára tíma­bili, myndu þeir kjósa að nota sér­eign­ar­líf­eyr­is­sparnað sinn til að kaupa hús­næði.

Sam­kvæmt kynn­ing­unni áttu um 14 þús­und manns að nýta sér úrræðið á fyrstu árum þess. Þá var lagt upp með að árlega myndu um tvö þús­und manns mæt­ast í hóp þeirra sem eiga kost á því að nýta sér úrræð­ið.

Ljóst er að hóp­ur­inn sem hefur valið að nýta sér leið­ina er mun fámenn­ari en stefnt var að og því verður skatt­afslátt­ur­inn vænt­an­legra mun minni en fram kom í kynn­ingu þáver­andi ráða­manna.



70 milljarðar urðu 44 milljarðar

Fyrsta fast­eign“ var ekki fyrsta úrræðið þar sem lands­mönnum bauðst að greiða sér­eign­ar­líf­eyr­is­sparnað sinn inn á hús­næð­is­lán skatt­frjálst. Hluti „Leið­rétt­ing­ar­inn­ar“, sem snérist að stórum hluta um að greiða hluta þeirra sem voru með verð­tryggð lán á árunum 2008 og 2009 72,2 millj­arða króna úr rík­is­sjóði til að lækka höf­uð­stól lána þeirra, snérist einnig um slíkt úrræði.

Sam­kvæmt því máttu hver sem vildi nýta sér­eign­ar­sparnað sinn til að greiða niður hús­næð­is­lán í þrjú ár, frá miðju ári 2015 og fram til 30. júní 2017. Til stóð, sam­kvæmt kynn­ingu ráða­manna, að hús­næð­is­lán myndu lækka um 70 millj­arða króna á þessu tíma­bili vegna sér­eign­ar­líf­eyr­is­sparn­að­ar­úr­ræð­is­ins.

Heim­ildin til að nota sér­eign­ar­sparnað til að greiða niður hús­næð­is­lán var fram­lengd í októ­ber 2016, í aðdrag­anda kosn­inga þess árs, fram á mitt sumar 2019. Kjarn­inn greindi frá því í vik­unni að þrátt fyrir það standi ráð­stöfun þeirra sem nýtt hafa sér leið­ina í 44 millj­örðum króna. Þrátt fyrir að upp­runa­lega tíma­bilið sé liðið og að næstum helm­ingur fram­leng­ing­ar­tíma­bils­ins sé lið­inn hefur ein­ungis 62 pró­sent þeirrar upp­hæðar sem þáver­andi ráða­menn þjóð­ar­innar sögðu að yrði ráð­stafað inn á hús­næð­is­lán með sér­eign­ar­sparn­aði ratað þang­að.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Gefa út bókina „Ekkert að fela“ um Samherjamálið á morgun
Teymið sem vann Kveiks-þáttinn um Samherja og viðskiptahætti fyrirtækisins í Afríku hefur skrifað bók um málið. Hún kemur út á morgun.
Kjarninn 17. nóvember 2019
Talnastuð
Safnað fyrir jólaspilaverkefninu í ár á Karolína fund.
Kjarninn 17. nóvember 2019
Jósep Ó.Blöndal
Uppsagnir – A la Sopranos
Kjarninn 17. nóvember 2019
Flosi Þorgeirsson
Maður er nefndur Jack Parsons
Kjarninn 17. nóvember 2019
Fræða ferðamenn um góða sjúkdómsstöðu íslenskra búfjárstofna
Landbúnaðarráðherra telur mikilvægt að ferðamenn fái fræðslu um góða sjúk­dóma­stöðu íslenskra búfjár­stofna og hversu við­kvæmir þeir eru fyrir nýju smit­i. Því verða sett upp veggspjöld með þeim upplýsingum á helstu komustöðum til landsins.
Kjarninn 17. nóvember 2019
Kristján Þór Júlíusson, sjávarútvegsráðherra.
Sjávarútvegsráðherra boðaður á fund atvinnuveganefndar
Rósa Björk Brynjólfsdóttir, þingmaður Vinstri grænna, hefur óskað eftir því að sjávarútvegsráðherra komi fyrir atvinnuveganefnd og ræði meðal annars afleiðingar Samherjamálsins á önnur íslensk fyrirtæki og greinina í heild sinni.
Kjarninn 17. nóvember 2019
Flugvallarstjórn Kastrup braut eigin reglur
Á rúmu ári hafa fjórum sinnum komið upp á Kastrup flugvelli tilvik þar sem öryggi flugvéla, og farþega, hefði getað verið stefnt í voða. Flugvallarstjórninni sem er skylt að loka flugbrautinni samstundis þegar slíkt gerist aðhafðist ekkert.
Kjarninn 17. nóvember 2019
Börkur Smári Kristinsson
Hvað skiptir þig máli?
Kjarninn 16. nóvember 2019
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar