Einungis á annað hundrað manns hafa nýtt sér „Fyrstu fasteign“

Fyrsta fasteign átti að hjálpa ungu fólki inn á húsnæðismarkaðinn. Í kynningu var sagt að á annan tug þúsund manns myndu nýta sér úrræðið. Eftir níu mánuði hafa á annað hundrað manns ráðstafað 55 milljónum króna undir hatti úrræðisins.

Bjarni Benediktsson og Sigurður Ingi Jóhannsson kynntu „Fyrstu fasteign“ um miðjan ágúst 2016.
Bjarni Benediktsson og Sigurður Ingi Jóhannsson kynntu „Fyrstu fasteign“ um miðjan ágúst 2016.
Auglýsing

Á annað hund­rað manns hafa nýtt sér úrræðið „Fyrsta fast­eign“ frá því að það kom til fram­kvæmda um mitt ár í fyrra. Sá hópur hefur ráð­stafað um 55 millj­ónum króna til íbúða­kaupa á tíma­bil­inu. „Fyrsta fast­eign“ stendur þeim til boða sem  eru að kaupa sína fyrstu íbúð. Sam­kvæmt úrræð­inu geta þeir nýtt sér­eign­ar­líf­eyr­is­sparnað till að safna fyrir inn­borgun á fyrstu íbúð­ar­kaup eða greitt inn á höf­uð­stól hús­næð­is­láns. Alls er heim­ilt að ráð­stafa að hámarki 500 þús­und krónum á ári í mest tíu ár með ofan­greindum hætti sam­kvæmt skil­málum „Fyrstu fast­eign­ar“.

Þegar úrræðið var kynnt í Hörpu um miðjan ágúst 2016 af þáver­andi ráða­mönnum þjóð­ar­innar kom fram í glæru­kynn­ingu að um 50 millj­arðar króna myndu rata í inn­greiðslur á hús­næð­is­lánum vegna „Fyrstu fast­eign­ar“ á tíu árum eftir að úrræðið tæki gildi. Þegar níu mán­uðir af tíma­bil­inu eru liðnir þá hefur 0,1 pró­sent af þeirri upp­hæð sem ráða­menn sögðu að myndu fara í að greiða niður hús­næð­is­lán undir hatti úrræð­is­ins farið í það.

Sam­kvæmt upp­lýs­ingum frá fjár­mála- og efna­hags­ráðu­neyt­inu hafa um fimm þús­und umsóknir til við­bótar borist um þátt­töku í úrræð­inu sem enn á eftir að vinna úr. Ekki hafa feng­ist skýr­ingar á því af hverju slíkt magn af umsóknum hefur safn­ast upp.

Ein­blíndu á efri mörk grein­ingar

Þeir sem nýta sér sér­eign­ar­líf­eyr­is­sparnað til að greiða niður hús­næð­is­lán sitt sam­kvæmt úrræðum sem stjórn­völd hafa inn­leitt á und­an­förnum árum fá tvö­faldan ávinn­ing. 

Auglýsing
Í fyrsta lagi fæst mót­fram­lag frá vinnu­veit­enda sem er ígildi launa­hækk­un­ar. Í öðru lagi fæst skatta­af­sláttur frá rík­inu sem ein­ungis býðst þeim sem nota sér­eigna­sparnað sinn til að greiða niður hús­næð­is­lán.

Þegar frum­varpið um „Fyrstu fast­eign“ var lagt fram sagði í grein­ar­gerð þess að umfangið gæti náð til 4.300 til 15.200 laun­þega, sam­kvæmt grein­ingu Ana­lyt­ica, sem gætu „sparað í sér­eign árlega 1,3–5,2 millj­arða kr. eða um 13–52 millj­arða kr. á tíu ára tíma­bil­i.“ Sú tala sem Sig­urður Ingi Jóhanns­son, þáver­andi for­sæt­is­ráð­herra, og Bjarni Bene­dikts­son, þáver­andi fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra, ákváðu að ein­blína á við kynn­ingu sína á úrræð­inu var 50 millj­arðar króna ávinn­ingur á tíu ára tíma­bili, sem er mjög nálægt efri mörkum grein­ing­ar­inn­ar.

Raunveruleikinn sýnir að nýt­ingin hingað til hefur verið langt frá neðri mörkum hennar og enn lengra fá efri mörk­un­um. Í stað þess að 1,3-5,2 millj­örðum króna hafi verið ráð­stafað inn á hús­næð­is­lán með sér­eign­ar­sparn­aði fyrstu íbúða­kaup­enda þá hefur um 55 millj­ónum króna verið ráð­stafað inn á þau.

15 millj­arða skatta­af­sláttur kynntur

Í kynn­ing­unni sem haldin var í ágúst 2016 kom fram að ef 50 millj­arðar króna myndu fara í að greiða niður hús­næð­is­lán myndi íslenska ríkið gefa fyrstu fast­eigna­kaup­endum 15 millj­arða króna í skatt­afslátt á tíu ára tíma­bili, myndu þeir kjósa að nota sér­eign­ar­líf­eyr­is­sparnað sinn til að kaupa hús­næði.

Sam­kvæmt kynn­ing­unni áttu um 14 þús­und manns að nýta sér úrræðið á fyrstu árum þess. Þá var lagt upp með að árlega myndu um tvö þús­und manns mæt­ast í hóp þeirra sem eiga kost á því að nýta sér úrræð­ið.

Ljóst er að hóp­ur­inn sem hefur valið að nýta sér leið­ina er mun fámenn­ari en stefnt var að og því verður skatt­afslátt­ur­inn vænt­an­legra mun minni en fram kom í kynn­ingu þáver­andi ráða­manna.



70 milljarðar urðu 44 milljarðar

Fyrsta fast­eign“ var ekki fyrsta úrræðið þar sem lands­mönnum bauðst að greiða sér­eign­ar­líf­eyr­is­sparnað sinn inn á hús­næð­is­lán skatt­frjálst. Hluti „Leið­rétt­ing­ar­inn­ar“, sem snérist að stórum hluta um að greiða hluta þeirra sem voru með verð­tryggð lán á árunum 2008 og 2009 72,2 millj­arða króna úr rík­is­sjóði til að lækka höf­uð­stól lána þeirra, snérist einnig um slíkt úrræði.

Sam­kvæmt því máttu hver sem vildi nýta sér­eign­ar­sparnað sinn til að greiða niður hús­næð­is­lán í þrjú ár, frá miðju ári 2015 og fram til 30. júní 2017. Til stóð, sam­kvæmt kynn­ingu ráða­manna, að hús­næð­is­lán myndu lækka um 70 millj­arða króna á þessu tíma­bili vegna sér­eign­ar­líf­eyr­is­sparn­að­ar­úr­ræð­is­ins.

Heim­ildin til að nota sér­eign­ar­sparnað til að greiða niður hús­næð­is­lán var fram­lengd í októ­ber 2016, í aðdrag­anda kosn­inga þess árs, fram á mitt sumar 2019. Kjarn­inn greindi frá því í vik­unni að þrátt fyrir það standi ráð­stöfun þeirra sem nýtt hafa sér leið­ina í 44 millj­örðum króna. Þrátt fyrir að upp­runa­lega tíma­bilið sé liðið og að næstum helm­ingur fram­leng­ing­ar­tíma­bils­ins sé lið­inn hefur ein­ungis 62 pró­sent þeirrar upp­hæðar sem þáver­andi ráða­menn þjóð­ar­innar sögðu að yrði ráð­stafað inn á hús­næð­is­lán með sér­eign­ar­sparn­aði ratað þang­að.

Vilt þú vera með?

Frjálsir, hugrakkir fjölmiðlar eru ómetanlegir en ekki ókeypis. Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda og með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og við ætlum að standa vaktina áfram og bjóða almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Fyrir þá lesendur sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir dómsmálaráðherra.
Dómsmálaráðherra setur lög á verkfall flugvirkja Landhelgisgæslunnar
Samstaða er í ríkisstjórninni um að leggja fram frumvarp um lög til að binda enda á verkfall flugvirkja hjá Landhelgisgæslu Íslands.
Kjarninn 27. nóvember 2020
Úr 11 í 20 – smitum fjölgar á ný
Tuttugu manns greindust með COVID-19 innanlands í gær og er það mikil fjölgun frá því í fyrradag þegar smitin voru ellefu. 176 eru nú í einangrun með sjúkdóminn.
Kjarninn 27. nóvember 2020
Borgarstjóri: Getum ekki beðið – breyta verður lögum og tryggja öryggi leigjenda
„Eldsvoðinn á Bræðraborgarstíg hafði mjög mikil áhrif á mig persónulega og ég fann fyrir mikilli frústrasjón og sorg,“ segir Dagur B. Eggertsson borgarstjóri og stjórnarformaður slökkviliðs höfuðborgarsvæðisins. „Hvernig getur svona gerst?“
Kjarninn 27. nóvember 2020
Halldór Gunnarsson í Holti.
Segir eiginkonur Miðflokksmanna ekki kjósa flokkinn vegna Gunnars Braga Sveinssonar
Flokksráðsfulltrúi í Miðflokknum segir bæði konur og bændur ólíklegri til að kjósa Miðflokkinn ef Gunnar Bragi Sveinsson býður sig áfram fram fyrir flokkinn. Hann gagnrýnir tilgang aukalandsþings sem haldið var um liðna helgi.
Kjarninn 27. nóvember 2020
Ari Trausti Guðmundsson, þingmaður VG.
Ari Trausti ætlar ekki að bjóða sig fram aftur
Eini þingmaður VG í Suðurkjördæmi mun ekki bjóða sig fram aftur í næstu Alþingiskosningum.
Kjarninn 26. nóvember 2020
Bjarni Benediktsson er fjármála- og efnahagsráðherra.
Óskað eftir heimild fyrir ríkissjóð til að taka allt að 360 milljarða króna lán í erlendri mynt
Heildarskuldir ríkissjóðs verða 1.251 milljarðar króna um komandi áramót, eða 431 milljarði króna hærri en lagt var upp með á fjárlögum ársins 2020. Vextir hafa hins vegar lækkað mikið á árinu og vaxtagjöld hafa hlutfallslega hækkað mun minna en skuldir.
Kjarninn 26. nóvember 2020
Saga Japans
Saga Japans
Saga Japans – 27. þáttur: Konungdæmið í norðri
Kjarninn 26. nóvember 2020
Kolbeinn Óttarsson Proppé
Aðgerðir fyrir fólk – staðreyndir skipta máli
Kjarninn 26. nóvember 2020
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar