MYND:EPA

Erfiður vetur framundan hjá flugfélögunum

Vonir standa til þess að WOW air ljúki fjármögnun í dag eða á allra næstu dögum. Icelandair glímir við erfiðan grunnrekstur og íþyngjandi fjárhagsskilyrði í lánasamningum. Útlit er fyrir áframhaldandi krefjandi aðstæður.

Skúli Mog­en­sen, eig­andi og for­stjóri WOW air, og aðrir þeir sem hafa tekið þátt í fjár­festa­kynn­ingum félags­ins, eru von­góðir um að fjár­mögnun félags­ins muni ganga eft­ir, en til­boðs­bók fyrir fjár­festa, til að taka þátt í fjár­mögn­un­inni, mun loka í dag sam­kvæmt áætl­un­um. Bókin var opnuð á mið­viku­dag.

Á und­an­förnum vikum hefur félagið verið kynnt fyrir fjár­festum – íslenskum líf­eyr­is­sjóðum og bönkum þar á meðal – og hafa þær kynn­ingar gengið í takti við áætl­an­ir, sam­kvæmt heim­ildum Kjarn­ans. Lögð hefur verið áhersla á að halda „fók­u­s“, draga fram fram­tíð­ar­tæki­færi félags­ins og von­ast til þess að fjár­festar bíti á agn­ið, og komi fram með sex til tólf millj­arða króna til að bjarga félag­inu.

Fljót­lega eftir að funda­her­ferðin hófst voru fjár­festar farnir að benda á hið aug­ljósa; fjár­hags­staða WOW air var í reynd komin fram að bjarg­brún­inni og þörf var á því að tryggja fjár­festum sem leggja áttu fjár­magn til félags­ins mögu­leika á því að eign­ast hlut í félag­inu.

Litlar líkur á inn­lendu fjár­magni

Við­mæl­endur Kjarn­ans segja að nær engar líkur séu á því að íslenskir líf­eyr­is­sjóðir muni taka þátt í að fjár­magna WOW air í gegnum skulda­bréfa­út­boðið sem nú standi yfir. Til þess sé allt of mikil áhætta í verk­efn­inu og sé það mjög úr takti við þær áherslur sem hafa verið alls­ráð­andi í fjár­fest­ingum líf­eyr­is­sjóð­anna frá því að fjár­magns­höftum var lyft, sem í felst fyrst og fremst að fjár­festa erlend­is.

Þetta hefði átt að blasa við og því veltu sumir við­mæl­enda Kjarn­ans því fyrir sér hvaða til­gangi það þjón­aði fyrir WOW air að halda allar þessar kynn­ingar fyrir inn­lendu aðil­ana. Það geti ekki hjálpað mikið til að fá nei­kvætt svar hjá þeim flest­um, ef ekki öll­um.

Það er þó ljóst að allir gera sér grein fyrir því að það er mjög mik­il­vægt fyrir íslenskt efna­hags­líf að WOW air haldi áfram starf­semi. Innan líf­eyr­is­sjóða­kerf­is­ins er fullur skiln­ingur á því að tap þeirra af því af greiðslu­þroti WOW air yrði mun meira en tap þeirra á því að taka þátt í skulda­bréfa­út­boð­inu færi sú fjár­fest­ing á versta veg. Ástæðan er afleitt tap vegna áhrifa á aðra geira hér inn­an­lands þar sem sjóð­irnir eru stórir eig­endur og helstu efna­hags­stærð­ir. Alvar­legt högg á ferða­þjón­ustu, stærstu stoð­ina undir íslenska efna­hags­kerf­inu, myndi hafa áhrif alls stað­ar.

Flestir við­mæl­endur Kjarn­ans sem starfa í fjár­mála­geir­anum voru hins vegar von­góðir um að WOW air muni ná að sækja nægt fé til að kom­ast fyrir vind í útboð­inu, og að það fé myndi koma að mestu erlendis frá. Vaxta­kjörin eru meira að segja talin verða undir tíu pró­sent. En ástæðan er sú að bréfin verða, með ein­hverjum hætti, breyti­leg eða þannig úr garði gerð að fjár­festar fái meira fyrir sinn snúð ef vel geng­ur. Það þýðir að fjár­fest­arnir eru bæði með belti og axla­bönd. Súrni gengi WOW air enn frekar munu þeir geta tekið yfir eign­ar­hluti í félag­inu. Gangi það vel gætu þeir eign­ast hlut í þeirri vel­gengni.

Léleg upp­lýs­inga­gjöf

Eins og rakið var í ítar­legri frétta­skýr­ingu í síð­ustu viku, þá hafa stjórn­völd um margra mán­aða skeið fylgst með gangi hjá WOW air, ekki síst þar sem fjár­hagur félags­ins var fyrir löngu síðan – tæp­lega ári – kom­inn á ystu nöf og fyr­ir­sjá­an­legt að félagið myndi lenda vand­ræðum ef ekk­ert yrði að gert.



Er til plan b?

ISkúli Mogensen hefur sjálfur verið miðpunkturinn í leit WOW air að björgunarfjármögnun, líkt og hann hefur verið miðpunkturinn í allri starfsemi félagsins frá upphafi. Eftir að fjárfestakynning WOW air var sett á internetið af norska ráðgjafafyrirtækinu Pareto Securities, sem vinnur fyrir WOW air, og íslenskir fjölmiðlar komust þar með yfir ítarlegri fjárhagsupplýsingar um félagið en höfðu nokkru sinni verið birtar áður, þá fór Skúli í stórt viðtal við Fréttablaðið til að reyna að slá á áhyggjur af því sem við blasti.

Þar sagði hann meðal annars að það væri ekkert plan b ef skuldabréfaútboðið myndi ekki skila WOW air þeim fjármunum sem félagið þarf á að halda til að koma sér fyrir vind og lifa af fram að skráningu á markað, sem er fyrirhuguð eftir 18 mánuði. Orðrétt sagði Skúli: „Það má [...]segja að plan b og c snúist um stærð og álagningu frekar en hvort við klárum fjármögnunina eða ekki.“ Tveimur dögum síðar var Skúli kominn í viðtal við RÚV þar sem hann sagði: „Að sjálfsögðu er ég með plan b og c og jafnvel d.“

Kalla má þennan tíma, þar sem félagið hefur leitað fjár­magns, hálf­gerðan gálga­frest. Sam­kvæmt heim­ildum Kjarn­ans hafa margir sem starfa innan ferða­þjón­ust­unn­ar, ekki aðeins hjá sam­keppn­is­að­il­anum Icelanda­ir, verið ósáttir með hversu léleg upp­lýs­inga­gjöfin hefur verið frá WOW air því hlut­verk félags­ins í flutn­ingi á ferða­mönnum til lands­ins sé ekk­ert einka­mál félags­ins.

Mikil ábyrgð fylgi því að reka flug­fé­lag í ljósi umfangs ferða­þjón­ust­unnar hér á landi, og því verði geir­inn að geta reitt sig á góða upp­lýs­inga­gjöf frá flug­fé­lög­un­um. Skrán­ing Icelandair á markað skyldar félagið til skil­virkrar upp­lýs­inga­gjafar en það sama á ekki við um WOW air. Lík­legt er að hags­muna­að­ilar muni þrýsta á um laga­breyt­ingar í þá veru að skylda félögin til opin­berrar upp­lýs­inga­gjaf­ar, sem eru með miklar mark­aðs­hlut­deild í flugi til og frá land­inu.

Vandi Icelandair mik­ill

Þrátt fyrir sterka fjár­hags­stöðu, að mörgu leyti, þá er ris­inn í íslenskri ferða­þjón­ustu, Icelanda­ir, í tölu­verðum erf­ið­leikum með sinn grunn­rekst­ur. Eins og Kjarn­inn greindi frá á mið­viku­dag, þá hefur versn­andi afkoma Icelandair haft alvar­legar afleið­ing­ar, þar sem skil­málar á lang­tíma­fjár­mögnun félags­ins gera ráð fyrir að EBITDA hlut­fall (rekstr­ar­hagn­aður fyrir fjár­magnsliði, skatta og afskrift­ir) hald­ist þannig, að 3,5 x rekstr­ar­hagn­að­ur­inn sé tala sem ekki fari niður fyrir heildar lang­tíma­skuldir félags­ins. Afkomu­spáin fyrir þetta ár gerir ráð fyrir 80 til 100 millj­óna Banda­ríkja­dala rekstr­ar­hagn­aði en heild­ar­skuldir um mitt þetta ár voru 343 millj­ónir Banda­ríkja­dala. Gangi afkoman eftir mun félagið brjóta þessa skila­mála, en lægst má rekstr­ar­hagn­að­ur­inn fara í tæp­lega 100 millj­ónir Banda­ríkja­dala, eða sem nemur tæp­lega 11 millj­örðum íslenskra króna.



Björgólfur Jóhannsson sagði af sér sem forstjóri Icelandair í vikunni.
Mynd: SA

líkt WOW air þá eru vasar Icelandair hins vegar djúp­ir. Félagið er með marg­falt stærri efna­hags­reikn­ing um umfangs­meiri rekst­ur. Eigið fé félags­ins var um mitt þetta ár um 57 millj­arðar króna og laust fé og aðgangur að skamm­tíma­fjár­magni nemur meira en 20 millj­örð­um.



Þetta skiptir miklu máli í því rekstr­ar­um­hverfi sem flug­fé­lög víða um heim – ekki bara á Íslandi – ganga nú í gegn­um. Hækkun olíu­verðs og hækkun á öðrum kostn­að­ar­lið­um, eins og laun­um, hefur ekki farið út í verð­lag á far­gjöldum eins og margir reikn­uðu með, sem þýðir að sam­keppnin á mark­aðnum er gríð­ar­lega hörð. Fall lággjalda­flug­fé­laga eins og Air Berlin og Mon­arch var vís­bend­ing um erf­ið­leik­ana sem við er að eiga, og af þeim sökum hafa sjónir margra beinst að rekstr­ar­um­hverf­inu. Hvaða félag verður næsta félag til að falla?

Mich­ael O’Le­ary, for­stjóri Ryan Air, hefur sagt að fjöldi flug­fé­laga sé í dauða­stríði og aðeins þau sem þoli lang­tíma­sveifl­urnar – og geti haldið þjón­ustu og verði í sam­ræmi við vænt­ingar við­skipta­vina, þrátt fyrir erfitt rekstr­ar­um­hverfi – muni lifa af. Of mik­ill fjöldi félaga hafi komið fram, sem ekki ráði við vöxt­inn til fram­tíð­ar. Fjár­hags­vandi Norweg­i­an, sem hefur marg­fald­ast að stærð á aðeins fimm árum, er eitt af því sem O’Le­ary hefur nefnt sem afleið­ing af of miklu fram­boði á þessum mark­aði, og hefur hann spáð fyrir um dauða félags­ins. Slíkt hefur þó ekki gengið eftir enn­þá.

Ferða­mað­ur­inn ræður ferð­inni

Jafn­vel þó WOW air ljúki fjár­mögnun og Icelandair tak­ist að end­ur­skipu­leggja sinn rekstur og ná tökum á grunn­rekstr­in­um, þá verður kom­andi vetur lík­lega erf­ið­ur. Spár gera ráð fyrir að olíu­verð hækki áfram og segja grein­endur Morgan Stanley bank­ans, að verðið á fatið af olíu gæti að með­al­tali farið í 85 Banda­ríkja­dali. Það er nú í kringum 70 Banda­ríkja­dali. Sögu­lega hefur það oft hækkað meira, og var meðal ann­ars 110 Banda­ríkja­dalir árið 2014, áður en það tók snögga dýfu niður á við.



Þó margt annað ráði miklu í kostn­aði flug­fé­laga, eins og laun og ýmis fastur kostn­að­ur, eins og lend­ing­ar- og þjón­ustu­gjöld á flug­völl­um, þá munu félög vafa­lítið leita leiða til að takast á við hátt olíu­verð. Og þar bein­ast augun alltaf að lokum að verð­mið­an­um. Ferða­menn­irnir ráða ferð­inni að lokum með vali sínu á stöðum til að ferð­ast til. Sam­keppnin um þá ákvörðun á eftir að harðna eftir því sem rekstr­ar­skil­yrðin verða erf­ið­ari.

Mistök gerð á ögurstundu innan Icelandair

Icelandair birti enn eina afkomuviðvörunina í liðinni viku. Þar voru áætlanir um rekstrarhagnað félagsins enn teknar niður. Ástæðan var sögð sú að „innleiðing breytinga sem gerðar voru í byrjun sumars 2017 á sölu- og markaðsstarfi félagsins ekki gengið nægilega vel fyrir sig auk þess sem gerðar voru breytingar á leiðarkerfi félagsins í byrjun þessa árs sem hafa valdið misvægi á milli framboðs fluga til Evrópu annars vegar og Norður-Ameríku hins vegar.“ Í kjölfar þessa sagði Björgólfur Jóhannsson, sem hafði verið forstjóri Icelandair í rúm tíu ár, af sér og vildi með því axla ábyrgð á ákvörðunum sem teknar höfðu verið á hans vakt. Daginn eftir hrundi virði Icelandair enn einu sinni og gengið á hlut hefur verið í kringum sjö krónur á hlut síðari hluta viku, og hefur ekki verið lægra í um sex ár. Markaðsgengi Icelandair er nú um rúmlega 20 milljörðum króna lægra en eigið fé félagsins. Það sem hefur verið að eiga sér stað, til einföldunar, er að Icelandair er að ganga á eigið fé sitt. Umreiknað í íslenskar krónur á gengi dagsins í dag hefur það lækkað um sjö milljarða króna frá miðju ári 2017, farið úr 64 milljörðum króna í 57 milljarða króna. .

Leiðarkerfi breytt

En hvaða breytingar voru þetta sem höfðu þessar miklu afleiðingar. Þær eru nokkrar. Ein þeirra var sú að í lok maí 2017 bárust Icelandair upplýsingar um að Kjartan Jónsson, sem hafði í um áratug verið forstöðumaður leiðarkerfisstjórnunar Icelandair, hefði stöðu grunaðs manns í rannsókn héraðssaksóknara á meintum brotum í viðskiptum með bréf í félaginu. Kjartan, sem var skráður innherji hjá Icelandair, átti að hafa veitt manni innherjaupplýsingar sem líklegar voru til að hafa áhrif á hlutabréf í Icelandair. Maðurinn notaði svo þær upplýsingar til að stunda viðskipti með bréf í félaginu auk þess sem hann deildi þeim með öðrum manni. Með þessu áttu mennirnir að hafa átt að hagnast um 61 milljón króna með því að veðja m.a. á að verð í Icelandair myndu falla skömmu áður en tilkynnt var um að afkomuspá félagsins yrði lækkuð verulega. Mennirnir þrír voru ákærðir og málið er nú til meðferðar fyrir dómstólum. Kjartan var sendur í leyfi eftir að það komst upp í fyrravor.

Næstu misseri var ráðist í breytingar á leiðarkerfi Icelandair sem kynntar voru í upphafi árs og þykja ekki hafa heppnast vel, með tilheyrandi áhrifum á tekjur Icelandair. Meðal breytinga sem gerðar voru á leiðakerfinu var að fella burt næturflug til Evrópu og morgunflug til Bandaríkjanna.

Fleiri stórtækar breytingar fylgdu á stjórnunarteymi Icelandair næstu misseri sem endaði með því að nýtt skipulag var kynnt hjá Icelandair í byrjun árs 2018. Menn sem höfðu starfað hjá félaginu lengi voru látnir fara og nýju fólki fengin stór umbreytingarverkefni. Öllum var enda ljóst að rekstrarmódel Icelandair var ákveðin tímaskekkja og það þurfti að bregðast við. Það skipti hins vegar máli hvernig yrði brugðist við. Einn viðmælandi Kjarnans orðaði það þannig að breyta Icelandair í átt að lágfargjaldarflugfélagi á „einni nóttu“. Það væri hins vegar ógjörningur, meðal annars vegna þess háa launakostnaðar sem er til staðar innan félagsins.

Á meðal þeirra breytinga sem ráðist var í var að gera Guðmund Óskarsson að framkvæmdstjóra sölu- og markaðssviðs. Hann tók við starfinu vorið 2017. Skömmu síðar var greint frá stefnubreytingu sem í fólst að færa sölu- og mark­aðs­starf fé­lags­ins heim til Íslands, og setji auk­inn kraft í mark­aðs­setn­ingu á net­inu. Sett hafði verið saman teymi 25-30 sérfræðinga í höfuðstöðvum Icelandair sem þekkti vel ýmsar hliðar netsins. Eftirstandandi erlendum söluskrifstofum yrði samhliða lokað og þeir starfsmenn þeirra sem ynnu áfram hjá félaginu var boðið að vinna heiman frá sér. Haft var eftir Guðmundi í Morgunblaðinu að með þessu væri Icelandair að aðlaga sig að breyttri heimsmynd.

Í júlí 2018 var tilkynnt um enn eina breytingu á skipulagi Icelandair Group. Í henni fólst að Guðmundur lét af störfum sem framkvæmdastjóri sölu- og markaðssviðs og þau mál færð undir Gunnar Már Sigurfinnsson, sem hafði verið með þau á sinni könnu árin 2005 til 2008. Guðmundur starfar þó enn hjá Icelandair.

Vöxtur hótelreksturs gagnrýndur

Þá eru margir viðmælendur Kjarnans sammála um að Icelandair hafi farið rangt að í hraðri uppbyggingu á hótelsrekstri sínum. Hann samanstendur nú af þrettán hótelum með 1.937 herbergjum auk þess sem Icelandair hefur rekið tíu sumarhótel undir merkjum Eddu hótela með 611 herbergjum. Um er að ræða langstærstu starfandi hótelkeðju landsins. Icelandair hefur bæði byggt viðkomandi hótel frá grunni en einnig keypt slíkt, síðast í apríl þegar félagið keypti Hótel Öldu við Laugaveg. Hótelin, og fasteignirnar sem hýsa þau, voru auglýst til sölu í maí, nokkrum vikum eftir að Hótel Alda var keypt. Enn sem komið er hefur ekki orðið vart við neinn formlegan áhuga á keðjunni

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar