Mynd: Samherji kristjan_og_Thorsteinn

Tugmilljarða framsal á hlutum í Samherja er fyrirframgreiddur arfur og sala

Stærstu eigendur Samherja greindu frá því í síðustu viku að þeir hefðu framselt hlutabréf í innlendri starfsemi sjávarútvegsrisans til barna sinna. Um er að ræða fyrirtæki sem heldur, beint og óbeint, á 16,5 prósent af úthlutuðum kvóta á Íslandi og átti 60 milljarða króna í eigið fé í lok árs 2018. Því er framsalið umfangsmesti þekkti arfur sem greiddur hefur verið hérlendis, en hluti af tilfærslunni var sala. Erfðafjárskattur er tíu prósent og fjármagnstekjuskattur, sem sala á hlutabréfum ber, er 22 prósent.

Framsal hlutabréfa í Samherja hf. frá helstu eigendum félagsins til barna sinna átti sér stað annars vegar með því að börnin fengu fyrirframgreiddan arf, og hins vegar með sölu milli félaga. Ekki fást upplýsingar hjá Samherja um virði þess hlutar sem tilkynnt  var um í síðustu viku að færður hefði verið á milli kynslóða né hvernig tilfærslunni var skipt milli fyrirframgreidds arfs og sölu. 

Í svari Björgólfs Jóhannssonar, annars forstjóra Samherja, við fyrirspurn Kjarnans um málið kemur fram að Samherji sjálfur sé ekki aðili að breytingunum og því sé hann ekki í forsvari fyrir þær. 

Fyrirspurn Kjarnans var ekki send á Björgólf persónulega heldur á það netfang sem Samherji hefur notast við árum saman í samskiptum sínum við fjölmiðla. Hinn forstjóri Samherja, Þorsteinn Már Baldvinsson, og útgerðarstjórinn Kristján Már Vilhelmsson, eru tveir þeirra þriggja eigenda sem eru að framselja hluti sína í Samherja til barna sinna. Þriðji stóri eigandinn er Helga S. Guðmundsdóttir, fyrrverandi eiginkona Þorsteins Más.

Af fyrirframgreiddum arfi ber að greiða tíu prósent erfðafjárskatt af öllum arfshlutanum. Af söluhagnaði hlutabréfa ber að greiða fjármagnstekjuskatt, sem er í dag 22 prósent. 

Viðhalda mikilvægum fjölskyldutengslum

Samherji greindi frá því að heimasíðu sinni í síðustu viku að 86,5 prósent hlutur í Samherja hf., öðrum helmingi Samherjasamstæðunnar, hefði verið færður frá þremenningunum til barna þeirra.  Eftir þá tilfærslu eru stærstu hlut­hafar Samherja hf. Bald­vin og Katla Þor­steins­börn, sem munu fara sam­an­lagt með um 43,0 pró­sent hlut í Sam­herja og Dagný Linda, Hall­dór Örn, Krist­ján Bjarni og Katrín Krist­jáns­börn, sem munu fara sam­an­lagt með um 41,5 pró­sent hluta­fjár. Í tilkynningu á vef Samherja sagði að með þessum hætti „vilja stofn­endur Sam­herja treysta og við­halda þeim mik­il­vægu fjöl­skyldu­tengslum sem félagið hefur ætíð byggst á og hafa verið horn­steinn í rekstr­in­um.“

Auglýsing

Engar upplýsingar hafa verið sendar til fyrirtækjaskrár vegna þessara breytinga. Þar eru Kristján, Þorsteinn Már og Helga enn skráð sem aðaleigendur Samherja hf. Því er ekki hægt að sjá af slíkum gögnum, að minnsta kosti enn sem komið er, hvert kaupverðið á hlutunum var í sölu á milli félaga. 

Eigið fé Samherja hf. var 446,7 milljónir evra í árslok 2018, en ársreikningur fyrirtækisins fyrir árið 2019 hefur ekki verið skilað til fyrirtækjaskrár, enda frestur til slíks ekki útrunninn. Á gengi þess tíma var eigið féð um 60 milljarðar króna. Á gengi dagsins í dag er það um 70 milljarðar króna þar sem krónan hefur veikst umtalsvert gagnvart evru, uppgjörsmynt Samherja, á þessu ári. 

Í ljósi þess að aflaverðmæti fyrstu sölu á afla sem íslensk fisk­veiði­skip veiddu í fyrra var 17 millj­örðum krónum meira en á árinu 2018, eða alls 145 milljarðar króna, má ætla að Samherji hafi bætt við það eigið fé á árinu 2019. Árið í fyrra var nefnilega það besta fyrir íslenskan sjávarútveg í heild frá 2015 mælt í aflaverðmæti. 

Með beint og óbeint 16,5 prósent af úthlutuðum kvóta

Samherji er risi í sjávarútvegi í Evrópu. Síðustu ára hafa verið gríðarlega arðbær hjá fyrirtækinu. Frá 2011 og út árið 2018 nam samanlagður hagnaður þess 112 milljörðum króna. 

Lengi vel var öll starfsemi félagsins rekin undir hatti Samherja hf. en samstæðunni var skipt upp í tvö fyr­ir­tæki á árinu 2018, annars vegar Samherja hf. og hins vegar Samherja Holding. Skiptingin á eigin fé samstæðunnar var nánast til helminga: 446,7 milljónir evra urðu eftir í Samherja hf. en 384,7 milljónir evra færður yfir til Samherja Holding. 

Auglýsing

Þessi tilhögun var sam­þykkt 11. maí 2018 á hlut­hafa­fundi og skipt­ingin látin miða við 30. sept­em­ber 2017. Sameiginlegt eigið fé beggja félaga var 111 milljarðar króna í lok árs 2018 miðað við gengi krónu þá, en bæði gera þau upp í evrum. Umreiknað í krónur hefur það eigið fé hækkað verulega síðan þá, enda krónan fallið mikið. Miðað við núverandi gengi evru væri sameiginleg eiginfjárstaða beggja félaga í kringum 130 milljarða króna. 

Sá hluti sem færður var yfir til barnanna er Samherji hf., sem heldur utan um þorra innlendrar starfsemi fyrirtækisins og starfsemi þess í Færeyjum. Þar með talið eru þær aflaheimildir sem Samherji heldur á sem úthlutað hefur verið af íslenskum stjórnvöldum.

Miklar aflaheimildir færðar til barnanna

Þær eru gríðarlegar. Sam­herji hf. er með næst mesta afla­hlut­deild einstakra útgerða , eða 7,02 pró­sent. ­Út­gerð­­­­­ar­­­­­fé­lag Akur­eyr­­­­­ar, sem er í 100 pró­­­­­sent eigu Sam­herja, heldur svo á 1,3 pró­­­­­sent kvót­ans og Sæból fjár­­­­­­­­­fest­inga­­­­­fé­lag heldur á 0,64 pró­­­­­sent hans. Síld­­­­­ar­vinnslan, sem Sam­herji á beint og óbeint 49,9 pró­sent hlut í, er svo með 5,2 pró­sent afla­hlut­deild og Berg­ur-Hug­inn, í eigu Síld­ar­vinnsl­unn­ar, er með 2,3 pró­sent af heild­ar­kvóta til umráða. Sam­an­lagt er þessi blokk með 16,5 pró­sent afla­hlut­deild. 

Lög um stjórn fiskveiða segja að hámarks­afla­hlut­deild sem ein­stakir eða tengdir aðilar halda á megi ekki fara yfir tólf pró­sent af heild­ar­verð­mæti afla­hlut­deildar allra teg­unda. Sam­kvæmt gild­andi lögum fer eng­inn yfir þau mörk, en mikil póli­tísk umræða hefur verið um að breyta því hvað telj­ist tengdir aðilar í sjáv­ar­út­vegi und­an­farin miss­eri. Eins og lögin eru til að mynda í dag teljast hjón, sambúðarfólk og börn þeirra ekki tengdir aðilar og ein útgerð þarf að eiga yfir 50 prósent hlut í annarri til að þær teljist tengdar. Þá getur forstjóri einnar útgerðar setið sem stjórnarformaður annarrar án þess að þær teljist tengdar í skilningi gildandi laga. 

Eiga áfram erlendu starfsemina

Þorsteinn Már, Kristján og Helga munu áfram eiga uppistöðuna í hinum hluta starfseminnar, Samherja Holding. Á meðal þeirra eigna sem færðar voru þangað yfir á árinu 2018 voru eign­­­ar­hlutir Sam­herja í dótt­­­ur­­­fé­lögum í Þýska­landi, Nor­egi, Bret­landi og í fjár­­­­­fest­inga­­­fé­lagi á Ísland­i. Þar er til að mynda 27,06 prósent hlutur í Eimskip. 

Auglýsing

Inni í þeim hluta er líka fjár­fest­inga­fé­lagið Sæból, sem hét áður Polar Seafood. Það félag á tvö dótt­ur­fé­lög, Esju Shipping Ltd. og Esju Seafood Ltd. sem bæði eru með heim­il­is­festi á Kýp­ur. Þau félög héldu meðal ann­ars utan um veiðar Sam­herja í Namib­íu, þar sem sam­stæðan og stjórn­endur hennar eru nú grun­aðir um að hafa greitt mútur til að kom­ast yfir ódýran kvóta. 

Auk þess er uppi grun­ur, eftir ítar­lega opin­berum Kveiks og Stund­ar­innar í nóv­em­ber í fyrra, um að Sam­herji hafi stundað umfangs­mikla skatta­snið­göngu í gegnum Kýpur og aflands­fé­lög og pen­inga­þvætti á fjár­magni sem end­aði inn á reikn­ingum norska bank­ans DNB. Þessi mál eru til rannsóknar í Namibíu, á Íslandi og í Noregi. Engin niðurstaða liggur fyrir úr þeim rannsóknum en fjöldi áhrifamanna í Namibíu hafa verið haldi þar mánuðum saman vegna málsins og þeim verið birt ákæra, meðal annars fyrir spillingu.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar