Tekjutap hins opinbera af sjómannaverkfalli 3,5 milljarðar

Tekjutap ríkis og sveitarfélaga af sjómannaverkfalli eru gróft áætlað um 3,5 milljarðar króna. Að miklu leyti er það afturkræft, og innheimtist þegar sjómenn fara til vinnu á ný. Útflutningstekjur hafa minnkað um 3,5 til 5 milljarða.

_abh2254_15809956188_o.jpg sjávarútvegur skip höfn reykjavíkurhöfn
Auglýsing

Gögn benda til þess að fram­leiðsla og útflutn­ingur á ferskum bol­fiskaf­urðum hafi dreg­ist saman um 40 til 55 pró­sent á þeim tíma sem verk­fall sjó­manna hefur stað­ið, fram til dags­ins í dag. Útflutn­ings­tekjur hafa minnkað um 3,5 til 5 millj­arða króna á þessum tíma, og að nokkru leyti er þetta tap sem verður ekki bætt með nýt­ingu kvóta seinna. Í fersk­fisk­fram­leiðslu eru mestar áhyggjur af mörk­uðum fyrir íslenskar afurð­ir, og hætt­unni á því að missa hluta mark­að­ar­ins ann­að. 

Þetta kemur fram í mati á þjóð­hags­legum kostn­aði verk­falls sjó­manna, sem unnin var fyrir Þor­gerði Katrínu Gunn­ars­dótt­ur, sjáv­ar­út­vegs- og land­bún­að­ar­ráð­herra. Settur var saman vinnu­hópur sjö full­trúa frá fjár­mála­ráðu­neyt­inu, inn­an­rík­is­ráðu­neyt­inu, vel­ferð­ar­ráðu­neyt­inu og Sam­bandi íslenskra sveit­ar­fé­laga. Starfs­menn Íslenska sjáv­ar­kla­s­ans voru fengnir til liðs við vinnu­hóp­inn og þeir báru hit­ann og þung­ann af vinn­unni við mat­ið. 

Standi verk­fallið fram á loðnu­ver­tíð­ina og veiðar falla niður mun þjóð­ar­búið verða af tekjum sem lík­lega verða taldar í þús­undum millj­óna króna, kemur einnig fram í mat­in­u. 

Auglýsing

Efna­hags­leg áhrif af verk­falli sjó­manna eru mjög víð­tæk og snerta fjár­hags­lega hags­muni fjöl­margra fyr­ir­tækja, kjör ýmissa stétta og fjár­mál hins opin­bera bæði til lengri og skemmri tíma. Ef starf­semi í sjáv­ar­út­vegi, sem er grunnatvinnu­vegur á Íslandi, dregst saman til lengri tíma hefur það keðju­verk­andi áhrif í efna­hags­líf­in­u. 

Tekið er fram í mat­inu að það sé vand­kvæðum bundið að meta kostnað þjóð­fé­lags­ins af verk­föll­um, ekki síst við þessar aðstæð­ur, þar sem nýt­ingu auð­lindar er slegið á frest en hún verði að nokkru eða miklu leyti nýtt síð­ar. Þá mun hún skila tekjum og „leið­rétta“ að ein­hverju leyti fyrir tekju­miss­inum sem á sér stað á meðan verk­fallið var­ir. Þrátt fyrir að matið miði við að um tafir séu að ræða fyrst og fremst fari því fjarri að allt tap og beinn kostn­aður sé eitt­hvað sem vinna megi upp síð­ar. Þetta eigi almennt síður við eftir því sem lengra líður í verk­fall­inu, og þá sé ýmiss­konar vaxta­kostn­aður sem sé að lík­indum óaft­ur­kræf­ur. 

„Eftir átta vikur af verk­falli er víða komið að þessum mörkum og sumt tekju­tap launa­fólks, ým­issa fyr­ir­tækja og opin­bera aðila er orðið óaft­ur­kræft. Við það tap bæt­ist svo ýmis­kon­ar ­vaxta­kostn­aður sem hlýst af því að slá verkum á frest (fresta nýt­ingu afla­heim­ilda) og van­nýta fram­leiðslu­þætti á með­an. Þessi vaxta­kostn­aður birt­ist víða strax og er í mörg­um til­vikum óaft­ur­kræf­ur. Vaxta­kostn­aður er fólg­inn í minni tekjum í dag, þ.e. greiðslur ber­ast ­síð­ar. Þá getur hann birst í lægri afurða­verðum þegar fram­leiðsla hefst að nýju, aukn­um ­kostn­aði nær allra í virð­is­keðj­unni við að fram­leiða aukið magn á skemmri tíma síðar og við að vinna til baka mark­aði og hillu­pláss, skertri getu til að ráð­stafa hrá­efni í verð­meiri ­af­urða­flokka þegar fram­leiðsla hefst að nýju og svona mætti lengi telja í flókn­um virð­is­keðjum ólíkra sjáv­ar­af­urða,“ segir í skýrsl­unn­i. 

Fisk­verka­fólk tapar

Fram kemur í mat­inu að heild­ar­á­hrifin á ráð­stöf­un­ar­tekjur sjó­manna séu talin nema um 3,5 millj­örðum króna, en að mestu eða öllu leyti sé um að ræða tekjur sem geta skilað sér við nýt­ingu á afla­heim­ild­unum síð­ar. Það er hins vegar ekki hægt að segja um áhrifin á ráð­stöf­un­ar­tekjur starfs­fólks í fisk­vinslu, en að minnsta kosti 2.400 til 2.600 starfs­menn í fisk­vinnslu hafa orðið fyrir tekju­skerð­ingu vegna sjó­manna­verk­falls­ins. Tekju­tap þess hóps er talið 818 millj­ónir króna til dags­ins í dag. „Hér er um að ræða beint tekju­tap sem fallið hefur á hóp laun­þega sem ekki á mögu­leika á að fá hann bættan með nýt­ingu afla­heim­ild­anna síðar nema ef til vill að mjög tak­mörk­uðu leyt­i.“ 

Gróf­lega áætlað tekju­tap rík­is­sjóðs af verk­fall­inu er metið um 2,5 millj­arðar króna, vegna minni skatt­tekna. Stærstur hluti er vegna launa sjó­manna, rúm­lega 2,1 millj­arður króna, og það er talið að mestu leyti aft­ur­kræft. Sömu sögu er að segja af tekju­tapi sveit­ar­fé­laga, sem er talið um millj­arður króna. 833 millj­ónir af því er vegna launa sjó­manna, og er metið að ein­hverju eða miklu leyti aft­ur­kræft. 

Ólík áhrif á sjáv­ar­út­vegs­fyr­ir­tækin

Stærð, eðli starf­semi og fram­leiðslu, útgerð­ar­mynstur, birgða­staða í upp­hafi verk­falls, skulda­staða, hlut­falls fasts kostn­aðar og ýmis­legt fleira hefur áhrif á það hvernig verk­fallið leggst mis­mun­andi á sjáv­ar­út­vegs­fyr­ir­tæki lands­ins. Geta fyr­ir­tækj­anna til að takast á við vanda­málin við fram­leiðslu­stöðvun til skamms og með­al­langs tíma er mjög mis­jöfn. 

Þá er fjallað um verð­mæta­sköpun í fisk­veiðum og vinnslu í skýrsl­unni, en sam­kvæmt þjóð­hags­reikn­ingum var verð­mæta­sköp­unin á bil­inu 140 - 170 millj­arðar króna árlega frá árinu 2008 á föstu verð­lagi, sem sam­svarar um 380 - 460 millj­ónum króna á dag að með­al­tali. Að við­bættum óbeinum efna­hags­legum áhrifum má áætla að verð­mæta­sköpun sjáv­ar­út­vegs og tengdra greina hafi numið 350 - 425 millj­örðum króna árlega frá 2008, sem sam­svarar 960 - 1160 millj­ónum króna á dag að með­al­tali. 

„Ekki er þó hægt að halda því fram að þjóð­hags­legt tap af völdum verk­falls­ins hafi numið 960-1160 millj­ónum króna á hverjum verk­falls­degi hingað til, en bent er á að rann­sóknir gefi það til kynna að við algjört og langvar­andi vinnslu­stopp nálgist hið þjóð­hags­lega tap á degi hverjum þessar upp­hæð­ir. Vinnu­stoppið nú er hvorki algjört né langvar­andi, en er engu að síður mjög víð­tækt og hefur dreg­ist á lang­inn þannig að áhrifa þess gætir nú tals­vert víðar í hag­kerf­inu en á fyrstu vikum verk­falls­ins,“ segir í nið­ur­stöðum mats­ins. 

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Inga Sæland er hæstánægð með nýja vinnuaðstöðu Flokks fólksins og ljóst er á henni að það skemmir ekki fyrir að Miðflokkurinn neyðist til að kveðja vinnuaðstöðuna vegna mjög dvínandi þingstyrks.
Inga Sæland tekur yfir skrifstofur Miðflokksins og kallar það „karma“
„Hvað er karma, ef það er ekki þetta?“ segir Inga Sæland um flutninga þingflokks Flokks fólksins yfir í skrifstofuhúsnæði Alþingis þar sem níu manna þingflokkur Miðflokksins, sem í dag er einungis tveggja manna, var áður til húsa.
Kjarninn 3. desember 2021
Pawel Bartoszek
Samráðið er raunverulegt
Kjarninn 3. desember 2021
Ásmundur Einar Daðason mun taka við málinu gegn Hafdísi Helgu Ólafsdóttur af Lilju Alfreðsdóttur. Hér eru þau saman á kosningavöku Framsóknarflokksins í september.
Ásmundur Einar tekur við málarekstri Lilju gegn Hafdísi
Nýr mennta- og barnamálaráðherra Framsóknarflokksins hefur fengið í fangið mál sem varðar brot forvera hans í embætti og samflokkskonu gegn jafnréttislögum. Það bíður hans að taka ákvörðun um hvort málarekstri fyrir Landsrétti skuli haldið til streitu.
Kjarninn 3. desember 2021
Ísland kaupir 72 skammta af lyfi til að draga úr alvarlegum COVID-19 veikindum
Landspítalinn mun sjá um kaup á lyfinu Sotrovimab sem á að gagnast best þeim sem eru óbólusettir eða þeim sem mynda illa mótefni vegna lyfja eða sjúkdóma.
Kjarninn 3. desember 2021
Ásdís Halla Bragadóttir.
Ásdís Halla ráðin til að koma að mótun nýs ráðuneytis Áslaugar Örnu
Ásdís Halla Bragadóttir fyrrverandi bæjarstjóri í Garðabæ hefur verið ráðin sem verkefnastjóri við undirbúning nýs ráðuneytis vísinda, iðnaðar og nýsköpunar.
Kjarninn 3. desember 2021
„Þær þurfa að lifa við afleið­ingar þessa ofbeld­is“
Lögmaður tvegga sómalskra kvenna sem senda á úr landi segir að þær muni við end­ur­komu til Grikk­lands aftur lenda á göt­unni án við­un­andi hús­næðis og ber­skjald­aðar.
Kjarninn 3. desember 2021
Stúdentagarðar Háskóla Íslands á Sæmundargötu.
Fermetraverðið hæst á stúdentagörðunum
Ef tekið er tillit til stærðar íbúða eru dýrustu tegundir leiguíbúða hérlendis á stúdentagörðum, en fermetraverðið þar er 17 prósentum hærra en á almennum leigumarkaði.
Kjarninn 3. desember 2021
Inga Sæland er formaður Flokks fólksins, sem hefur dælt út þingmálum svo eftir er tekið á fyrstu dögum nýs þings.
Flokkur fólksins lætur sér ekki duga að dotta
Þrátt fyrir að það hafi vakið athygli á fyrsta þingfundi vetrarins að einn nýrra þingmanna Flokks fólksins dottaði í þingsal hafa þingmenn flokksins hreint ekki setið auðum höndum í upphafi nýs þings, heldur lagt fram mörg þingmál, alls 50 talsins.
Kjarninn 3. desember 2021
Meira úr sama flokkiInnlent
None