Íslensku bankarnir enn of stórir til að falla

Veruleg áhætta felst í því að einn eða fleiri bankar séu svo stórir innan hagkerfis að stöðvun þeirra geti lamað efnahagsstarfsemina, segir fyrrverandi aðstoðarforstjóri FME Áhyggjuefni sé hvernig eignarhaldi bankanna verði háttað í framtíðinni.

fme.jpg
Auglýsing

Það er áhyggju­efni að Ísland er enn með þrjá mjög stóra banka sem telja má að séu of stórir til að falla. Veru­leg áhætta felst í því að einn eða fleiri bankar séu svo stórir innan hag­kerf­is­ins að stöðvun þeirra geti lamað efna­hags­starf­sem­ina. Inn­leið­ing á reglu­verki Evr­ópu­sam­bands­ins hvað varðar við­búnað og skila­með­ferð fjár­mála­fyr­ir­tækja er þó ætlað að taka á þeim vanda­málum sem gætu komið upp ef banki lendir í veru­legum vand­ræð­um.

Þetta er meðal þess sem fram kemur í við­tali við Ragnar Haf­liða­son, fyrr­ver­andi aðstoð­ar­for­stjóra Fjár­mála­eft­ir­lits­ins (FME), í nýjasta tölu­blaði Fjár­mála, vefrits eft­ir­lits­ins. Ragnar er nýlega kom­inn á eft­ir­laun en gegnir enn hlut­verki sér­staks ráð­gjafa for­stjóra Fjár­mála­eft­ir­lits­ins.

Fjár­mála­eft­ir­litið var upp­eld­is­stöð fyrir bank­ana

Í við­tal­inu greinir Ragnar frá þeim miklu breyt­ingum sem orðið hafa á íslensku fjár­mála­kerfi und­an­farin ár og ára­tugi. Hann segir m.a. að í fram­haldi af eign­ar­hlutar rík­is­ins í Lands­bank­anum og Bún­að­ar­bank­anum síðla árs 2002 og í byrjun árs 2003 hafi nýir eig­endur komið að bönk­unum sem töldu að það væri mikil hagn­að­ar­von í að stækka efna­hags­reikn­ing þeirra og auka umsvif. „Stjórn­endur bank­anna not­færðu sér þær aðstæður sem voru á þessum tíma. Mikið fram­boð var á ódýru erlendu lánsfé og eflaust hefur hugs­unin einnig verið sú að með stækkun utan Íslands væri verið að dreifa áhættu. [...]Vöxtur bank­anna var gríð­ar­leg­ur. Segja má að vöxtur í efna­hag þeirra á hverju ári frá 2003 til 2008 hafi verið 40-50%. Fjár­mála­eft­ir­litið átti mjög erfitt með að fylgja eftir svo hröðum vexti því að fjár­veit­ingar til Fjár­mála­eft­ir­lits­ins eru ákveðnar með eins til eins og hálfs árs fyr­ir­vara. Fjár­mála­eftirlitið náði því ekki að halda í við þá aukn­ingu sem varð í starf­semi eft­ir­lits­skyldra aðila. Þrátt fyrir að starfs­mönnum hafi fjölgað um 50% á fimm árum frá 2003 til 2008 var það álíka og eins árs stækkun á efna­hag bank­anna. Ofan á þetta bætt­ist mikil starfs­manna­velta. Fjár­mál­eft­ir­litið var á tíma­bili eins og upp­eld­is­stöð fyrir bank­ana. Starfs­menn sem voru nýút­skrif­aðir úr háskóla hófu starfs­fer­il­inn hjá Fjár­mála­eft­ir­lit­inu og eftir að hafa unnið þar í 2-3 ár og til­einkað sér reglu­um­hverfi á fjár­mála­mark­aði urðu þeir mjög eft­ir­sókn­ar­verðir fyrir bank­ana.“

Auglýsing

Spurn­ing hvort eigið fé bank­anna hafi verið rétt metið

Ragnar segir að þegar horft sé út um bak­glugg­ann þá sé hægt að segja að það hafi skort á ýmis­legt í reglu­verk­inu hér­lendis og að ekki hafi verið náð nægi­lega vel utan um mat á raun­veru­legri áhættu af starf­semi bank­anna. Það varð til þess að gæði eig­in­fjár voru ófull­nægj­andi og spurn­ing hvort það hafi í raun verið rétt metið miðað við fyr­ir­liggj­andi regl­ur.

Eftir hrun hafi allt reglu­verk Evr­ópu­sam­bands­ins verið end­ur­skoðað og öll vinna við inn­leið­ingu á til­skip­unum þaðan aukin veru­lega hjá Fjár­mála­eft­ir­lit­inu og öðrum stofn­unum íslenskrar stjórn­sýslu. Nú sé staðan sú í íslenska fjár­mála­kerf­inu að það sé miklu strang­ara eft­ir­lit með ýmsum áhættum bank­anna og meiri kröfur um gæði eigin fjár. Auk þess sé eig­in­fjár­staða og lausa­fjár­staða veru­lega sterk­ari en hún var fyrir hrun og sam­starf Fjár­mála­eft­ir­lits­ins við Seðla­banka Íslands á vett­vangi kerf­is­á­hættu­nefndar og fjár­mála­stöð­ug­leika­ráðs verið stór­auk­ið. „Eftir sem áður er áhyggju­efni að við erum með þrjá mjög stóra banka sem telja má að séu of stórir til að falla. Í far­vatn­inu er vinna við inn­leið­ingu á reglu­verki Evr­ópu­sam­bands­ins sem varðar við­búnað og skila­með­ferð fjár­mála­fyr­ir­tækja sem ætlað er að taka á þeim vanda­málum sem gætu komið upp ef banki lendir í veru­legum fjár­hags­erf­ið­leik­um.“

Áhyggju­efni hvernig eign­ar­haldi bank­anna verður háttað

Ragnar telur að búast megi við því að eig­in­fjár­staða íslensku bank­anna, sem er í dag tölu­vert yfir kröfum eft­ir­lits­að­ila, muni fær­ast nær þeim kröfum í nán­ustu fram­tíð. Áhyggju­efni sé hvernig eign­ar­haldi bank­anna verði háttað í fram­tíð­inni. „Það verður sjálf­sagt tals­verð áskorun fyrir Fjár­mála­eft­ir­litið að meta virka eig­endur og hafa við­var­andi eft­ir­lit með þeim. Þegar reynt er að skyggn­ast inn í fram­tíð­ina er kannski hægt að vitna í nýlegt við­tal (júní 2017) við Jón Dan­í­els­son, pró­fessor við London School of Economics. Hann sagði við við­mæl­anda sinn. Ég get lofað þér tvennu, það mun koma annað hrun og það hrun sem mun koma verður öðru­vísi en hrunið 2008.“

Starf­semi banka feli í sér að þeir taka við inn­lánum og fjár­magna sig með lán­tökum og lána það fé í mis­mun­andi áhættu­söm útlán sem eru yfir­leitt til lengri tíma en lán­tök­urnar og bindi­tími inn­lána, skulda­hliðin sé til skemmri tíma en eigna­hlið­in. Þannig verði alltaf misvægi í rekstri þeirra sem skapar áhættu. Bankar láni langt en taki skamm­tíma­lán. Ragnar segir þetta fyr­ir­komu­lag á starf­semi banka vera eftir sem áður talið besta fyr­ir­komu­lagið fyrir hag­kerfið og hag­vöxt og nýt­ingu á fram­leiðslu­þátt­um.  En í því felist áhætta. „Þá felst í því veru­leg áhætta þegar einn eða fleiri bankar eru mjög stórir innan hag­kerf­is­ins að stöðvun þeirra getur lamað efna­hags­starf­sem­ina. Og verði banka­á­fall verður alltaf spurt: Hvar var Fjár­mála­eft­ir­lit­ið? Því það verður að finna söku­dólg.“

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Milljónir barna búa við hrikalegar aðstæður á átakasvæðum.
Pyntuð. Nauðgað. Drepin.
Börn á átakasvæðum eru ekki óhult á leiðinni í skólann. Ekki heldur á leiðinni á heilsugæslustöðina. Eða inni á heimilum sínum. Ofbeldi er kerfisbundið beitt gegn þeim. Þau eru látin bera sprengjur, þvinguð í hjónabönd. Svipt öryggi og vernd.
Kjarninn 28. júní 2022
Sigrún Huld Þorgrímsdóttir
Það er líf eftir greiningu
Kjarninn 28. júní 2022
Nicola Sturgeon fyrsti ráðherra Skotlands.
Stefnir á atkvæðagreiðslu um sjálfstætt Skotland í október 2023
Nicola Sturgeon leiðtogi Skoska þjóðarflokksins stefnir á að halda þjóðaratkvæðagreiðslu um sjálfstæði Skotlands á ný næsta haust – með eða án leyfis bresku ríkisstjórnarinnar.
Kjarninn 28. júní 2022
Guðmundur Andri Thorsson
Ráfað um í Keflavíkurgöngu
Kjarninn 28. júní 2022
Samkvæmt tilkynningu frá Borgarlínu er gert ráð fyrir því að vagnar Borgarlínunnar byrji að ganga á milli Hamraborgar og Háskóla Íslands árið 2025, þrátt fyrir að framkvæmdum á þeim kafla verði ekki að fullu lokið þá.
Tímalínu framkvæmda við fyrstu lotu Borgarlínu seinkað
Endurskoðuð tímaáætlun framkvæmda við fyrstu lotu Borgarlínu gerir ráð fyrir því að framkvæmdalok verði á árunum 2026 og 2027, en ekki 2024 eða 2025 eins og lagt var upp með. Samstilling við aðrar framkvæmdir, eins og Sæbrautarstokk, spila inn í.
Kjarninn 28. júní 2022
Það að vera kvenkyns lögmaður eykur líkur á að mál falli umbjóðandanum í vil samkvæmt nýrri íslenskri rannsókn.
Kvenkyns lögmenn líklegri til að vinna mál í héraði
Kvenkyns málflytjendur skila betri árangri fyrir dómstólum og eldri dómarar eru líklegri til að dæma varnaraðila í vil en þeir sem yngri eru, samkvæmt nýrri íslenskri rannsókn.
Kjarninn 28. júní 2022
Örn Bárður Jónsson
Þungunarrof, samkynhneigð og kynusli
Kjarninn 28. júní 2022
Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri grænna og forsætisráðherra, og Ásgeir Jónsson seðlabankastjóri.
Ætlar ekki að láta Seðlabankann afhenda sér gögn um ráðstöfun opinberra hagsmuna
Seðlabanki Íslands hefur ekki viljað leggja mat á hagsmuni almennings af birtingu upplýsinga um þá sem fengu að nýta sér fjárfestingaleið hans né af því að stöðugleikasamnirnir við kröfuhafa verði gerðir opinberir.
Kjarninn 28. júní 2022
Meira úr sama flokkiInnlent