Hlutfall þeirra sem búa á leigumarkaði eykst

Mikill meirihluti fólks á Íslandi sem býr í leiguhúsnæði leigir á almennum markaði, eða alls 46 prósent. Næst stærstur hluti leigir hjá ættingjum og vinum.

Hús
Auglýsing

Leigu­mark­að­ur­inn er að stækka á Íslandi en 17 pró­sent þjóð­ar­innar er á leigu­mark­aði sam­kvæmt nýrri könnun sem unnin var af Zenter, að frum­kvæði hag­deildar Íbúða­lána­sjóðs. Staðan er mjög svipuð því sem var árið 2013 en sé miðað við árin 2006 til 2008, eða í síð­ustu upp­sveiflu, hefur hlut­fall þeirra sem búa á leigu­mark­aði auk­ist um rúm 5 pró­sentu­stig. 

Þegar rýnt var í það hvar fólk leigir kemur í ljós að mik­ill meiri­hluti leigir á almennum mark­aði, eða alls 46 pró­sent. Næst stærstur hluti leigir hjá ætt­ingjum og vin­um. Sá hópur hefur stækkað hlut­falls­lega mest frá því árið 2015 eða úr 18,6 pró­sent í 22 pró­sent. 

Þetta kemur fram í nýj­ustu mán­aðaskýrslu Íbúða­lána­sjóðs fyrir nóv­em­ber sem kom út í gær.

Auglýsing

Þegar fólk var spurt hvort það teldi lík­legt eða ekki að það yrði á leigu­mark­aði eftir 6 mán­uði þá leiddu nið­ur­stöður í ljós að hlut­fall svar­enda sem telur líkur á að vera á leigu­mark­aði eftir 6 mán­uði er hærra en hlut­fall þeirra sem eru þar nú þeg­ar. Um 19 pró­sent þjóð­ar­innar telja lík­legt að þeir muni vera á leigu­mark­aði eftir hálft ár. Stærstur hluti þeirra sem eru nú þegar á leigu­mark­aði, eða 90 pró­sent, telur lík­legt að vera þar áfram, auk 15 pró­sent þeirra sem búa í for­eldra­hús­um. 

Um 1 pró­sent sem býr í eigin hús­næði telur lík­legt að vera á leigu­mark­aði eftir 6 mán­uði. Það má ætla að margt ungt fólk á þrí­tugs­aldri sé farið að huga að því að flytja að heiman á næstu árum. Segir í skýrsl­unni að nýj­ustu tölur Hag­stof­unnar er varða fólk á aldr­inum 20 til 29 ára búsett í for­eldra­húsum sýni að árið 2015 bjuggu um 20.000 manns á þrí­tugs­aldri í for­eldra­hús­um, en árið 2005 voru þetta í kringum 14.000 ein­stak­ling­ar. Þetta bendi til þess að aðstæður á hús­næð­is­mark­aði hafi þrengst veru­lega und­an­farin ár og fólk búi lengur í for­eldra­hús­um.

Leigj­endur vilja flestir kaupa 

Þegar leigj­endur voru spurðir hvort þeir myndu vilja vera á leigu­mark­aði eða í eigin hús­næði ef nægj­an­legt fram­boð væri af hvoru tveggja, kemur í ljós að mik­ill meiri­hluti leigj­enda vill kaupa, eða 80 pró­sent þeirra. Leigj­endur virð­ast vilja kom­ast í eigið hús­næði þótt þeir telji flestir líkur á að þeir muni vera áfram á leigu­mark­að­i. 

Enn fremur kemur fram í skýrsl­unni að hlut­fall leigj­enda sem seg­ist geta safnað tals­verðu eða svolitlu sparifé auk­ist úr 28 pró­sent í 46 pró­sent milli kann­ana. Sú nið­ur­staða sé í takt við auk­inn kaup­mátt í þjóð­fé­lag­inu und­an­farin miss­eri. Kaup­máttur ráð­stöf­un­ar­tekna jókst um 7,4 pró­sent á árinu 2015 og 6,9 pró­sent á árinu 2016 sam­kvæmt gögnum Hag­stof­unn­ar, þ.e. alls 14,8 pró­sent á síð­ustu tveimur árum. Hins vegar hafi raun­verð fast­eigna hækkað langt umfram kaup­mátt­ar­aukn­ingu upp á síðkast­ið. Frá des­em­ber 2015 fram í sept­em­ber 2017, eða milli þess sem spurn­inga­kann­an­irnar voru fram­kvæmd­ar, hafi hækkað raun­verð fast­eigna um 28 pró­sent.

Enn hægir á fast­eigna­mark­að­inum

Vísi­tala íbúða­verðs á höf­uð­borg­ar­svæð­inu hækk­aði um 0,8 pró­sent milli mán­aða í sept­em­ber, en 12 mán­aða hækkun vísi­töl­unnar í sept­em­ber var 19,6 pró­sent. Frá því um mið­bik sum­ars hafa komið fram skýrar vís­bend­ingar um að hægt hafi á fast­eigna­mark­aðnum á höf­uð­borg­ar­svæð­inu eftir mikla upp­sveiflu fyrr á árinu. Í skýrsl­unni kemur jafn­framt fram að færri við­skipti hafi átt sér stað und­an­farna mán­uði en á sama tíma í fyrra, og í ein­stökum hverfum höf­uð­borg­ar­svæð­is­ins hafi verð staðið í stað eða jafn­vel lækkað und­an­farna mán­uði. Vegið fer­metra­verð lækk­aði milli ann­ars og þriðja árs­fjórð­ungs þessa árs í fimm póst­núm­erum á höf­uð­borg­ar­svæð­inu.

Mest var lækk­unin í póst­núm­er­inu 109 sem nær til Selja­hverfis og Neðra­Breið­holts, eða um 5 pró­sent, en verð lækk­aði einnig meðal ann­ars í Vest­urbæ Reykja­vík­ur, eldri hluta Kópa­vogs og á Sel­tjarn­ar­nesi. Skýrslu­höf­undar telja það ekki endi­lega vera áhyggju­efni fyrir eig­endur fast­eigna að verð lækki milli ein­stakra mán­aða eða árs­fjórð­unga í ein­stökum hverfum en vert sé að halda áfram að fylgj­ast með þess­ari þró­un. Á móti komi að fast­eigna­verð hækk­aði mikið milli árs­fjórð­unga í 103 Reykja­vík, sem nær til hluta Háa­leit­is­hverf­is, og í 113 Reykja­vík, sem nær til Graf­ar­holts og Úlf­arsár­dals. 

Verð hækk­aði einnig í Garðabæ og mið­svæðis í Hafn­ar­firði. Í skýrsl­unni er ítrekað að þegar svo smá mark­aðs­svæði eru undir sé mik­il­vægt að túlka þróun milli ein­stakra árs­fjórð­unga ekki um of. Það sé mat hag­deildar að á fyrri hluta þessa árs hafi fast­eigna­verð hækkað nokkuð meira en und­ir­liggj­andi stærðir rétt­læta, svo sem laun og bygg­ing­ar­kostn­að­ur. Í maí á þessu ári hafði fast­eigna­verð á höf­uð­borg­ar­svæð­inu hækkað um 23,5 pró­sent á 12 mán­uð­um. Allra síð­ustu mán­uði hefur vísi­tala íbúða­verðs á höf­uð­borg­ar­svæð­inu hins vegar hækkað nokkurn veg­inn í takt við lang­tíma­þróun og und­ir­liggj­andi efna­hags­stærð­ir.

Á tíma­bil­inu júní til sept­em­ber var hækkun vísi­tölu íbúða­verðs 8,9 pró­sent, fram­reiknað á árs­grund­velli - það er að segja að ef sami taktur helst á þróun fast­eigna­verðs í 12 mán­uði. Til sam­an­burðar var 12 mán­aða hækkun launa­vísi­tölu 7,4 pró­sent í sept­em­ber og síðan 1995 hefur 12 mán­aða hækkun vísi­tölu íbúða­verðs að með­al­tali verið 8,2 pró­sent.

Tím­inn eykst milli aug­lýs­inga og kaupa

Hag­deild Íbúða­lána­sjóðs hefur nú þróað nýjar grein­ingar á fast­eigna­mark­aði með því að keyra saman gögn um kaup­samn­inga og fast­eigna­aug­lýs­ing­ar. Með því móti fæst heild­stæð­ari mynd af fast­eigna­mark­aði en áður hefur verið aðgengi­leg almenn­ingi. Gögn um kaup­samn­inga eru frá Þjóð­skrá Íslands, en gagna um fast­eigna­aug­lýs­ingar er aflað í sam­starfi við Félag fast­eigna­sala. 

Tím­inn milli þess sem fast­eignir eru aug­lýstar og sölu hefur farið minnk­andi um allt land síðan árið 2015, sam­kvæmt skýrsl­unni. Lengi vel var nokkur munur á milli svæða á höf­uð­borg­ar­svæð­inu hvað varðar lengd sölu, en þar hefur dregið veru­lega saman und­an­farin miss­eri. Nú er tíma­lengdin svipuð á eignum í úthverfum höf­uð­borg­ar­svæð­is­ins og mið­svæðis í Reykja­vík. Þró­unin í nágranna­sveit­ar­fé­lögum höf­uð­borg­ar­svæð­is­ins sker sig úr í þessu til­liti. Í upp­hafi þessa árs höfðu íbúðir þar að með­al­tali verið í sölu í um sex mán­uði áður en þær seldust, en í dag er þessi tími innan við tveir mán­uðir sem er svipað og á höf­uð­borg­ar­svæð­inu.

Margar íbúðir selj­ast undir ásettu verði

Íbúðir selj­ast að með­al­tali undir ásettu verði á öllum mark­aðs­svæðum á land­inu. Það á jafnt við um mið­borg Reykja­vík­ur, úthverfi borg­ar­innar og á lands­byggð­inni. Í sept­em­ber seld­ust um 72 pró­sent íbúða á höf­uð­borg­ar­svæð­inu undir ásettu verði, en 14 pró­sent á ásettu verði og 14 pró­sent yfir ásettu verði. Segir í skýrsl­unni að tals­verðar vænt­ingar hafi skap­ast til fast­eigna­mark­að­ar­ins fyrr á árinu, og nokkur umræða verið um að íbúðir seld­ust í vax­andi mæli á yfir­verð­i. 

Gögn renna stoðum undir það, sam­kvæmt skýrslu­höf­und­um, en síð­asta vetur og vor var mikil aukn­ing í þá átt­ina og í apríl voru um 30 pró­sent íbúða á höf­uð­borg­ar­svæð­inu seldar á yfir­verði. Eftir sem áður voru um 54 pró­sent íbúða seldar undir ásettu verði í þeim mán­uði. Veru­legur og hraður við­snún­ingur hefur þó orðið á þessum síð­ustu mán­uð­um. Á höf­uð­borg­ar­svæð­inu hefur mun­ur­inn á kaup­verði og ásettu verði auk­ist mest í Reykja­vík vestan Kringlu­mýr­ar­braut­ar, þar sem íbúðir seld­ust að með­al­tali um 2,6 pró­sent undir ásettu verði í sept­em­ber. Segir enn fremur í skýrsl­unni að það veki einnig athygli, ef þessi mæli­kvarði er hafður til hlið­sjón­ar, að það hafi ekki aðeins hægst á mark­aðnum á höf­uð­borg­ar­svæð­inu heldur einnig í nágrenni þess. 



Skiptar skoðanir um uppátæki Hatara
Það vakti mikla athygli þegar meðlimir Hatara veifuðu fána Palestínu í beinni útsendingu frá úrslitum Eurovison í Tel Aviv í gær. Uppátækið hefur bæði verið lofað og gagnrýnt.
Kjarninn 19. maí 2019
Vala Yates
Karolina Fund: Vala Yates – Fyrsta plata
Vala Yates, söngkona og tónskáld, vinnur nú að sinni fyrstu sólóplötu. Lög og texti eru samin af Völu, en platan mun innihalda fimm lög á íslensku og fimm á ensku.
Kjarninn 19. maí 2019
Björn Gunar Ólafsson
Innstæðutryggingar
Kjarninn 19. maí 2019
Enn sannfærðari en áður um að það hafi verið rétt að mynda ríkisstjórnina
Svandís Svavarsdóttir segir að Katrín Jakobsdóttir forsætisráðherra sé „fantagóð“ í því að stýra ríkisstjórn þeirra þriggja ólíku flokka sem nú sitja að völdum á Íslandi. Stundum þurfi að takast á við ríkisstjórnarborðið.
Kjarninn 19. maí 2019
Halfdan Rasmussen, eitt vinsælasta skáld Dana.
Hvað gera Kasper, Jesper og Jónatan nú
Danska forlagið Gyldendal ákvað að sleppa átta ljóðum úr safni ljóða eftir skáldið Halfdan Rasmussen, þau eiga það sameiginlegt að í þeim koma fyrir orðin negri og hottintotti. Sú ákvörðun forlagsins hefur vakið mikla athygli í Danmörku.
Kjarninn 19. maí 2019
Áhætta á fasteignamarkaði
Nýjasta spá Hagstofu Íslands um þróun mála í efnahagslífinu bendir til þess að fasteignamarkaðurinn gæti átt erfitt uppdráttar á næstu misserum.
Kjarninn 19. maí 2019
Hatari veifaði Palestínufánum
Liðsmenn Hatara héldu á fána Palestínu þegar tilkynnt var um stigin úr símakosningunni í Eurovison í kvöld. Hatari hafnaði í 10. sæti í keppninni.
Kjarninn 19. maí 2019
Fjárhagslegur ávinningur er af sameiginlegum lyfjainnkaupum
Svandís Svavarsdóttir segir að það bæði ríkissjóður og notendur lyfja muni njóta góðs af samstarfi við hin Danmörk og Noreg um innkaup á lyfjum. Innkaup verði hagstæðari og öryggi í afhendingu meira.
Kjarninn 18. maí 2019
Meira úr sama flokkiInnlent