Íslenskir unglingar dreifa frekar lyfjunum sínum

Samkvæmt nýrri rannsókn ástunda íslenskir unglingar í 10. bekk, sem hafa fengið ávísað örvandi lyfjum, frekar lyfjaflakk en þekkist erlendis.

lyf
Auglýsing

Lyfjaflakk örvandi lyfja á meðal 10. bekk­inga á Íslandi er algengt miðað við erlendar rann­sókn­ir. Sam­kvæmt nið­ur­stöðum nýrrar rann­sóknar höfðu tæp­lega 18 pró­sent þeirra ung­linga í 10. bekk sem hafa fengið ávísað örvandi lyfjum ástundað lyfjaflakk á örvandi lyfj­unum sín­um. Hlut­fallið erlendis er nær 5 til 10 pró­sent­um.

Þetta kemur fram í rann­sókn sem Lækna­blaðið birti í vik­unni.

Kemur fram í Lækna­blað­inu að af 2306 nem­endum sem tóku þátt í könn­unni sögð­ust 91 pró­sent aldrei hafa fengið slík lyf upp­á­skrifuð en 9 pró­sent sögðu svo vera. Strákar voru rúm­lega helm­ingi lík­legri til að hafa fengið örvandi lyf upp­á­skrifuð en stúlk­ur. Þeir ung­lingar sem kváð­ust hafa dreift lyfj­unum sínum til ann­arra með ein­hverjum hætti eru einnig marg­falt lík­legri til að sýna af sér ann­ars konar áhættu­hegð­un, sam­kvæmt rann­sókn­inn­i. 

Auglýsing

Verður að vanda til verka

Segir í rann­sókn­inni að athygl­is­brestur og ofvirkni (AD­HD) sé tauga­þroska­röskun sem kemur yfir­leitt fram fyrir 7 ára ald­ur. Örvandi lyf séu mikið notuð til með­höndl­unar á þessum kvilla hér á landi en feli í sér hættu á ávana­bind­ingu, mis­notkun og lyfjaflakki, það er að þau séu notuð af öðrum ein­stak­lingi en þeim sem læknir skrif­aði lyf­seðil fyr­ir. Þess­ari rann­sókn hafi verið ætlað að svara því hversu algengt slíkt lyfjaflakk væri meðal ung­linga á Íslandi.

Sam­kvæmt rann­sókn­ar­að­ilum sýna nið­ur­stöð­urnar fram á mik­il­vægi þess að vandað sé til verka hvað varðar aðbúnað og umgjörð slíkar notk­unar því til mik­ils sé að vinna, bæði fyrir barnið sjálft og þá sem kom­ast á ólög­legan hátt yfir lyfin og neyta þeirra.

Í nið­ur­stöð­unum á nem­endum 10. bekkjar á Íslandi sögð­ust um 9 pró­sent þeirra fá örvandi lyf gegn lyf­seðli. Segir í rann­sókn­inni að þetta passi vel við inn­lendar tölur um sölu örvandi lyfja en sé eilítið hærra en það sem far­alds­fræði­legar rann­sóknir gefa til kynna að sé tíðni ADHD í 15 ára gömlum börn­um.

Jafn­vel þó miðað væri við hæstu hugs­an­legu tíðni ADHD í börnum sem fram hefur komið í far­alds­fræði­legum rann­sókn­um, megi líta svo á að verið sé að með­höndla nær öll 15 ára börn sem hafa þessa röskun með örvandi lyfjum hér á landi. Það gefi ann­að­hvort til kynna afskap­lega skil­virkt grein­ing­ar- og með­ferð­ar­kerfi ADHD í börnum á Íslandi eða mögu­lega ofgrein­ingu og ofmeð­höndl­un, eftir því hvernig á það er lit­ið.

Lyfjaflakk teng­ist áhættu­hegðun

Um það bil 13 pró­sent drengja í 10. bekk var ávísað örvandi lyfjum og rúm­lega 5 pró­sent stúlkna en segir jafn­framt í rann­sókn­inni þessi kynja­munur sé í sam­ræmi við nið­ur­stöður erlendra rann­sókna á tíðni ADHD á þessu ald­urs­bili, þó vissu­lega megi finna bæði hærri og lægri tölur eftir því hvaða aðferða­fræði sé beitt hverju sinni.

Nokkur munur fannst á ávís­unum og lyfjaflakki örvandi lyfja eftir kynjum en hlut­fall lyfjaflakks er eilítið hærra hjá stúlkum en hjá drengj­um. Rann­sak­endur benda þó á að athuga beri að miklu færri stúlkur fá örvandi lyf gegn lyf­seðli en drengir, þannig að pró­sentu­tala stúlkna sé fljót­ari að breyt­ast en hjá drengj­un­um.

Aug­ljóst þykir að lyfjaflakk teng­ist annarri áhættu­hegðun eins og reyk­ing­um, áfeng­is­neyslu og annarri vímu­efna­notk­un, því jafn­vel þó þeir ung­lingar sem fá upp­á­skrifuð örvandi lyf virð­ist lík­legri til að nota vímu­efni, séu þeir ein­stak­lingar sem dreifa sínum lyfjum í marg­falt meiri áhættu. Nið­ur­stöð­urnar sýna einnig að lítil til­finn­inga­leg tengsl við for­eldra hafi sterk tengsl við það að ung­lingar dreifi örvandi lyfj­um.

For­eldrar og kenn­arar verða að vera vak­andi

Þetta gefur til­efni til áfram­hald­andi áherslu á að styrkja tengsl for­eldra og barna í æsku­lýðs- og for­varn­ar­starfi, sér­lega hjá þeim börnum sem glíma við ADHD, segir í rann­sókn­inni. Einnig að for­eldr­ar, for­ráða­menn, kenn­arar og aðrir sem hafa umsjón með börnum á slíkum lyfjum séu vak­andi fyrir þeim mögu­leika að barni sé ekki treystandi til að bera sjálft ábyrgð á lyfj­unum vegna freist­ingar um skjót­feng­inn gróða, félags­legs þrýst­ings eða jafn­vel þjófn­aðar og hót­ana frá utan­að­kom­andi aðil­um.

Spurn­inga­lista­rann­sókn sem þessi felur í sér nokkrar aug­ljósar tak­mark­anir eins og kemur fram í Lækna­blað­inu. Í fyrsta lagi sé hætta á því að nem­endur svari ekki sann­leik­anum sam­kvæmt. Í ein­hverjum til­fellum teng­ist slík svörun því hvað er talið æski­legt innan ákveð­ins sam­fé­lags og geti bæði leitt til þess að svarað er á ýkju­kenndan hátt en einnig að dregið sé úr.

Sú stað­reynd að hér er spurt um ólög­mætt athæfi feli einnig í sér þá hættu að skekkja komi í svör­in. Rann­sóknir á rétt­mæti ESPAD-­spurn­inga­list­ans, sem meðal ann­ars hafa verið gerðar með þátt­töku íslenskra ung­linga, bendi hins vegar til að lík­urnar á svar­skekkju hér séu óveru­legar og að lang­flestir svari eins heið­ar­lega og þeim er unnt. Önnur tak­mörkun snúi að fjölda þátt­tak­enda þar sem til­tölu­lega fámennur hópur dreifir lyfj­unum sínum til ann­arra og því vara­samt að draga allt of afger­andi álykt­anir af nið­ur­stöð­un­um.

Mik­il­vægt að vanda til verka

Að end­ingu segir í rann­sókn­inni að nið­ur­stöður þess­arar könn­unar skyldi ekki nota til að gera lítið úr þeirri hjálp sem örvandi lyf geta veitt börnum sem glíma við ADHD á þessum aldri. Á sama tíma sýni nið­ur­stöð­urnar fram á mik­il­vægi þess að vandað sé til verka hvað varðar aðbúnað og umgjörð slíkar notk­un­ar, til dæmis aðgengi barna að lyfj­un­um, sjálf­stæði þeirra til að skammta sér sjálf lyfin og notkun reglu­legra þvagprufa til að sann­reyna að barn sé að taka lyfið ef grunur leikur á lyfjaflakki. Ljóst sé að til mik­ils er að vinna, bæði fyrir barnið sjálft og þá sem á ólög­legan hátt kom­ast yfir og neyta lyfj­anna sem um ræð­ir.

Meira úr sama flokkiInnlent