Nýtt lyf við ADHD væntanlegt innan fárra ára

Niðurstöður nýrrar rannsóknar á lyfi við athyglisbrest með ofvirkni komu vel út og búist er við að lyfið komist í almenna notkun eftir 2 til 3 ár.

Hákon Hákonarson
Hákon Hákonarson
Auglýsing

Börnin sem tóku þátt í rann­sókn á nýju lyfi við athygl­is­brest með ofvirkni, brugð­ust vel við því, höfðu engar mæl­an­legar auka­verk­anir umfram lyf­leysu og lyfið er ekki í flokki lyfja sem eru notuð sem með­ferð í dag og mögu­lega valda fíkn.

Þetta er meðal þess sem kemur fram í nið­ur­stöðum úr klínískri rann­sókn sem bygg­ist á upp­finn­ingu Hákonar Hákon­ar­son­ar, læknis og for­stöðu­manns erfða­rann­sókna­stöðvar barna­spít­al­ans við háskóla­sjúkra­húsið í Fíla­delfíu í Banda­ríkj­un­um. Kjarn­inn náði tali af Hákoni til að ræða gildi þess­ara nið­ur­staðna.

20% barna með stökk­breyt­ingar í genum

Hákon og teymi hans fundu stökk­breyt­ingu í einu eða fleiri genum sem til­heyra ákveðnu gena­neti í mið­tauga­kerf­inu sem leiðir til þess að starf­semi glútamín tauga­boð­leiða­kerf­is­ins í heil­anum er skert sem veldur því að þau eru með athygl­is­brest og ofvirkni.

Auglýsing

Þetta er flókið sam­spil á milli mis­mun­andi boð­efna­kerfa en lyk­il­þátt­ur­inn er að skortur á þessum eggja­hvítu­efnum sem eru nauð­syn­leg til að boðin ber­ist eðli­lega um heil­ann leiðir til svip­gerðar eins og ADHD. Talið er að rúm­lega 20 pró­sent barna með ADHD séu með þessar til­teknu stökk­breyt­ing­ar.

Áhrifin eru víð­tæk, meðal ann­ars hefur stökk­breyt­ingin áhrif á lær­dóm, hegð­un, minni, athygli og svefn, svo eitt­hvað sé nefnt. Hákon segir að mark­miðið eftir þessa upp­götvun hafi verið að finna lyf og þróa sem virkar á við­taka sem gæti leið­rétt afleið­ing­arnar af þessum stökk­breyt­ing­um.

Gam­alt lyf í raun

„Ég fann lyf sem þróað var í Japan fyrir meira en 20 árum síðan en lyfið náði aldrei að verða mark­að­sett og kemur því til með að verða mark­að­sett sem nýtt lyf ef okkar rann­sóknir ganga upp,“ segir Hákon. Lyfið fór í gegnum bæði dýra og manna rann­sók­inir í Japan en náði ekki nægi­legri mark­tækni til að vera sam­þykkt á markað á þeim tíma hjá sjúk­lingum með minnis­glöp. En í þess­ari rann­sókn í Japan hafi vís­inda­menn kom­ist að því að þetta til­tekna lyf hafi haft hvetj­andi áhrif á glútamín-­boð­leiða­kerfi í heil­an­um. Þeir höfðu hins­vegar ekki aðgengi að þeirri erfða­tækni sem við höfum í dag til að finna réttu sjúk­ling­ana sem lyfið virkar á og hjálp­ar.

Rann­sak­end­urnir töldu að lyfið gæti hjálpað til við minnis­glöp eða Alzheimer-­sjúk­dóm­inn. Þeir pruf­uðu lyfið á yfir þús­und sjúk­lingum og sam­kvæmt Hákoni voru litlar auka­verk­anir af því og var lyfið mjög vel þol­að. Ekki fóru rann­sóknir þó lengra á þessum tíma og var lyfið lagt til hlið­ar, að sögn Hákon­ar. Hann segir að þegar hann og hans teymi höfðu sam­band við þessa japönsku rann­sak­endur hefðu þeir verið til­búnir að gefa þeim aðgengi að lyf­inu og úr varð að Hákon keypti lyfið og öll þeirra gögn og hélt áfram að þróa lyfið fyrir annan sjúk­dóm (þeas fyrir athygglis­brest of ofvirkni) sem erfða­rann­sókn­inar bentu til að gæti svarað lyf­inu.

Engar auka­verk­anir

Banda­ríska mat­væla- og lyfja­eft­ir­litið (FDA) sam­þykkti beiðni Hákonar að gera rann­sókn á 30 börnum á aldr­inum 12 til 17 ára. Þau voru með­höndluð í sex vikur en hér er um algjör­lega nýjan flokk af lyfjum að ræða svo stærðin á fyrstu rann­sókn­inni er tak­mörk­uð. Engar auka­verk­anir komu fram af lyf­inu og ekk­ert sem bendir til að lyfið ylli fíkn. Þetta telur Hákon mik­il­vægar nið­ur­stöð­ur.

Hann segir að börnin hafi brugð­ist mjög vel við lyf­inu. Þau hafi bætt sig á athygli- og ofvirkniska­la, og minnk­aði kvíði og dep­urð við með­ferð­ina. Hann segir jafn­framt að for­eldr­arnir hafi orðið ang­istar­fullir þegar með­ferð­inni lauk, svo góðar hafi nið­ur­stöð­urnar verið og við­brögð barn­anna við lyf­inu.

Frek­ari rann­sókna er þörf en að sögn Hákonar gæti lyfið komið á markað eftir 2 til 3 ár ef allt gengur upp. Hann segir þetta vera mjög spenn­andi og að ekki sé ein­ungis um hjálp fyrir krakka með ADHD að ræða, einnig muni lyfið getað gagn­ast fólki með ein­hverfu, kvíða, þung­lyndi, geð­klofa­sýki og ýmiss konar rask­anir tengdum öðrum and­legum sjúk­dóm­um.

Hákon bendir á að með þessu lyfi sé verið að með­höndla orsök­ina en iðu­lega sé því ekki farið þannig. Með þeim lyfjum sem til eru í dag sé ein­ungis verið að með­höndla afleið­ing­arnar en ekki því sem veldur þeim. Þetta er jafn­framt fysta lyfið sem er að veita per­sónu­lega með­ferð við sjúk­dómum sem stafa frá tauga­kerf­inu og and­legum orsök­um.

Bólusótt í hættu
Er réttlætanlegt að geyma veirur eins og bólusótt, sem geta valdið jafnmiklum mannskaða og raun ber vitni?
Kjarninn 21. september 2019
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið – Uppfærðar græjur, Sambandið og Apple Arcade
Kjarninn 21. september 2019
Birgir Birgisson
Reið hjól
Kjarninn 21. september 2019
Þjálfa þarf peningahund til að berjast gegn peningaþvætti
Embætti tollstjóra skortir bæði þekkingu og úrræði til að geta almennilega haft eftirlit með smygli á reiðufé til Íslands. Á meðal þeirra úrræða sem lagt er til að ráðist verði í er að þjálfa peningahund.
Kjarninn 21. september 2019
Klikkið
Klikkið
Klikkið - Að iðka mannréttindi
Kjarninn 21. september 2019
Athuga hvar eftirlitsaðilar gera ónauðsynlegar kröfur til matvæla
Umhverfisráðherra hefur hrundið af stað aðgerðum til að vinna gegn matarsóun á Íslandi. Meðal annars verður gerð athugun á því hvar eftirlitsaðilar gera mögulega ónauðsynlegur kröfur til matvælaöryggis sem ýtt gætu undir matarsóun.
Kjarninn 21. september 2019
Brim-flétta KS fagnaðarefni fyrir Skagfirðinga
Eftir að hafa keypt hlutabréf í Brimi, og selt nokkrum vikum síðar, hefur Kaupfélag Skagfirðinga styrkt stöðu sína.
Kjarninn 21. september 2019
„Ljótur leikur hjá stjórnvöldum“
Formaður Viðreisnar gagnrýnir stjórnvöld harðlega fyrir viðbrögð við beiðni um skaðabætur.
Kjarninn 20. september 2019
Meira úr sama flokkiInnlent