Nýtt lyf við ADHD væntanlegt innan fárra ára

Niðurstöður nýrrar rannsóknar á lyfi við athyglisbrest með ofvirkni komu vel út og búist er við að lyfið komist í almenna notkun eftir 2 til 3 ár.

Hákon Hákonarson
Hákon Hákonarson
Auglýsing

Börnin sem tóku þátt í rann­sókn á nýju lyfi við athygl­is­brest með ofvirkni, brugð­ust vel við því, höfðu engar mæl­an­legar auka­verk­anir umfram lyf­leysu og lyfið er ekki í flokki lyfja sem eru notuð sem með­ferð í dag og mögu­lega valda fíkn.

Þetta er meðal þess sem kemur fram í nið­ur­stöðum úr klínískri rann­sókn sem bygg­ist á upp­finn­ingu Hákonar Hákon­ar­son­ar, læknis og for­stöðu­manns erfða­rann­sókna­stöðvar barna­spít­al­ans við háskóla­sjúkra­húsið í Fíla­delfíu í Banda­ríkj­un­um. Kjarn­inn náði tali af Hákoni til að ræða gildi þess­ara nið­ur­staðna.

20% barna með stökk­breyt­ingar í genum

Hákon og teymi hans fundu stökk­breyt­ingu í einu eða fleiri genum sem til­heyra ákveðnu gena­neti í mið­tauga­kerf­inu sem leiðir til þess að starf­semi glútamín tauga­boð­leiða­kerf­is­ins í heil­anum er skert sem veldur því að þau eru með athygl­is­brest og ofvirkni.

Auglýsing

Þetta er flókið sam­spil á milli mis­mun­andi boð­efna­kerfa en lyk­il­þátt­ur­inn er að skortur á þessum eggja­hvítu­efnum sem eru nauð­syn­leg til að boðin ber­ist eðli­lega um heil­ann leiðir til svip­gerðar eins og ADHD. Talið er að rúm­lega 20 pró­sent barna með ADHD séu með þessar til­teknu stökk­breyt­ing­ar.

Áhrifin eru víð­tæk, meðal ann­ars hefur stökk­breyt­ingin áhrif á lær­dóm, hegð­un, minni, athygli og svefn, svo eitt­hvað sé nefnt. Hákon segir að mark­miðið eftir þessa upp­götvun hafi verið að finna lyf og þróa sem virkar á við­taka sem gæti leið­rétt afleið­ing­arnar af þessum stökk­breyt­ing­um.

Gam­alt lyf í raun

„Ég fann lyf sem þróað var í Japan fyrir meira en 20 árum síðan en lyfið náði aldrei að verða mark­að­sett og kemur því til með að verða mark­að­sett sem nýtt lyf ef okkar rann­sóknir ganga upp,“ segir Hákon. Lyfið fór í gegnum bæði dýra og manna rann­sók­inir í Japan en náði ekki nægi­legri mark­tækni til að vera sam­þykkt á markað á þeim tíma hjá sjúk­lingum með minnis­glöp. En í þess­ari rann­sókn í Japan hafi vís­inda­menn kom­ist að því að þetta til­tekna lyf hafi haft hvetj­andi áhrif á glútamín-­boð­leiða­kerfi í heil­an­um. Þeir höfðu hins­vegar ekki aðgengi að þeirri erfða­tækni sem við höfum í dag til að finna réttu sjúk­ling­ana sem lyfið virkar á og hjálp­ar.

Rann­sak­end­urnir töldu að lyfið gæti hjálpað til við minnis­glöp eða Alzheimer-­sjúk­dóm­inn. Þeir pruf­uðu lyfið á yfir þús­und sjúk­lingum og sam­kvæmt Hákoni voru litlar auka­verk­anir af því og var lyfið mjög vel þol­að. Ekki fóru rann­sóknir þó lengra á þessum tíma og var lyfið lagt til hlið­ar, að sögn Hákon­ar. Hann segir að þegar hann og hans teymi höfðu sam­band við þessa japönsku rann­sak­endur hefðu þeir verið til­búnir að gefa þeim aðgengi að lyf­inu og úr varð að Hákon keypti lyfið og öll þeirra gögn og hélt áfram að þróa lyfið fyrir annan sjúk­dóm (þeas fyrir athygglis­brest of ofvirkni) sem erfða­rann­sókn­inar bentu til að gæti svarað lyf­inu.

Engar auka­verk­anir

Banda­ríska mat­væla- og lyfja­eft­ir­litið (FDA) sam­þykkti beiðni Hákonar að gera rann­sókn á 30 börnum á aldr­inum 12 til 17 ára. Þau voru með­höndluð í sex vikur en hér er um algjör­lega nýjan flokk af lyfjum að ræða svo stærðin á fyrstu rann­sókn­inni er tak­mörk­uð. Engar auka­verk­anir komu fram af lyf­inu og ekk­ert sem bendir til að lyfið ylli fíkn. Þetta telur Hákon mik­il­vægar nið­ur­stöð­ur.

Hann segir að börnin hafi brugð­ist mjög vel við lyf­inu. Þau hafi bætt sig á athygli- og ofvirkniska­la, og minnk­aði kvíði og dep­urð við með­ferð­ina. Hann segir jafn­framt að for­eldr­arnir hafi orðið ang­istar­fullir þegar með­ferð­inni lauk, svo góðar hafi nið­ur­stöð­urnar verið og við­brögð barn­anna við lyf­inu.

Frek­ari rann­sókna er þörf en að sögn Hákonar gæti lyfið komið á markað eftir 2 til 3 ár ef allt gengur upp. Hann segir þetta vera mjög spenn­andi og að ekki sé ein­ungis um hjálp fyrir krakka með ADHD að ræða, einnig muni lyfið getað gagn­ast fólki með ein­hverfu, kvíða, þung­lyndi, geð­klofa­sýki og ýmiss konar rask­anir tengdum öðrum and­legum sjúk­dóm­um.

Hákon bendir á að með þessu lyfi sé verið að með­höndla orsök­ina en iðu­lega sé því ekki farið þannig. Með þeim lyfjum sem til eru í dag sé ein­ungis verið að með­höndla afleið­ing­arnar en ekki því sem veldur þeim. Þetta er jafn­framt fysta lyfið sem er að veita per­sónu­lega með­ferð við sjúk­dómum sem stafa frá tauga­kerf­inu og and­legum orsök­um.

Meira úr sama flokkiInnlent