Fjöldi notenda metýlfenídats eykst enn

Heildarfjöldi þeirra sem fá ávísað metýlfenídati á Íslandi jókst um 13,1 prósent árið 2017 miðað við árið 2016. Lyfið er örvandi fyrir heilann og eru verkanir þess að sumu leyti líkar verkunum amfetamíns en að öðru leyti kókaíns.

Lyf
Auglýsing

Heild­ar­fjöldi þeirra sem fá ávísað metýlfenídati jókst um 13,1 pró­sent árið 2017 miðað við árið 2016. Fjöldi not­enda hefur auk­ist ár frá ári bæði hjá konum og körlum og tvö­falt fleiri fengu lyf­inu ávísað árið 2017 miðað við árið 2012. Árið 2017 voru 35 karlar og 25 konur af hverjum 1000 íbúum sem leystu út metýlf­end­íat.

Þetta kemur fram í pistli frá Emb­ætti land­læknis í Lækna­blað­inu sem kom út í byrjun febr­ú­ar.

Í grein Emb­ætt­is­ins frá árinu 2013 kemur fram að lyfið metýlfenídat eigi sér langa sögu. „Lyfið er örvandi fyrir heil­ann og eru verk­anir þess að sumu leyti líkar verk­unum amfetamíns en að öðru leyti kóka­íns. Það var fyrst notað í Banda­ríkj­unum 1955 við ofvirkni og eftir 1960 fór notkun þess vax­andi. Á síð­asta ára­tug 20. aldar varð gríð­ar­leg aukn­ing í notkun metýlfenídats hjá börnum og það sem af er þess­ari öld hefur lyfið verið að ryðja sér til rúms hjá full­orðn­um. Lyfin Ríta­lín og Ríta­lín Uno eru við­ur­kennd handa 6 til 18 ára börnum með ofvirkni og athygl­is­brest og Concerta er þar að auki við­ur­kennt fyrir fram­halds­með­ferð full­orð­inna. Atomox­etín er ekki örvandi eins og metýlfenídat, það reyn­ist oft ágæt­lega við ADHD hjá börnum og full­orðnum og er ekki mis­not­að. Notkun atomox­etíns hefur farið stöðugt vax­andi und­an­farin ár en notkun metýlfenídats er samt enn um 5 sinnum algeng­ari.“

Auglýsing

Í fyrr­nefndum pistli kemur fram að fjöldi ávís­aðra dag­skammta hafi auk­ist sam­hliða aukn­ingu í fjölda ein­stak­linga sem fékk lyf­inu ávísað en árið 2017 fengu rúm­lega 3000 ein­stak­lingar ávísað metýlfenídati sem ekki höfðu fengið ávísað lyf­inu árið áður. Fjöldi nýrra not­enda meðal barna yngri en 18 ára var 1311 en full­orð­inna var 1886.

Flestir nýir not­endur 10 til 29 ára

Fjöldi nýrra not­enda frá árinu 2012 til 2017 jókst um 78 pró­sent. Svipuð aukn­ing var meðal barna og full­orð­inna en einnig meðal karla og kvenna. Hlut­falls­lega mest aukn­ing var á meðal ein­stak­linga á miðjum aldri en flestir nýir not­endur eru í ald­urs­hópnum 10 til 29 ára.

Alls hafa 26.000 Íslend­ingar fengið ávísað metýlfenídati frá árinu 2002 en tals­verður fjöldi er aðeins á lyf­inu í stuttan tíma. Tæp­lega 1000 karlar og 700 konur fengu lyfj­unum ávísað árið 2016 en ekki árið eft­ir, eða um 16 pró­sent allra sem voru á metýlfenídati árið 2016. Sam­kvæmt Emb­ætt­inu er algengi ADHD talið vera um 5 pró­sent meðal barna en 3 pró­sent meðal full­orð­inna og því eru alltaf ein­hverjir sem losna við ein­kennin þegar þeir kom­ast á full­orð­ins­ald­ur. Í pistl­inum er bent á að lyfin gagn­ist ekki öllum og einnig séu dæmi um að fólk þoli ekki lyfin vegna auka­verk­ana. Þá sé ein­hver hópur fólks með ADHD sem finnur lausn sinna mála með öðru móti en lyfja­gjöf.

Ekki er ætl­ast til þess að þeir sem eiga sögu um mis­notkun lyfja eða ákveð­inna fíkni­efna séu á örvandi lyfj­um. Emb­ætti land­læknis fær reglu­lega vís­bend­ingar um að lyfin gangi kaupum og sölum bæði til fíkla í harðri neyslu en einnig til ann­arra, eins og til dæmis fólks sem er í námi. Fyrir heil­brigða og þá sem eru með ADHD fylgir alltaf ein­hver áhætta notkun örvandi lyfja og rann­sóknir sýna að vafa­samur vit­rænn ávinn­ingur sé fyrir heil­brigða ein­stak­linga af örvandi lyfj­um. Ótví­rætt er að lyfin geta hjálpað fólki að vaka og halda ein­beit­ingu og að þau hjálpi fólki með ADHD en vara­samt getur verið að fólk sé að taka lyfin án sam­ráðs við lækni.

Stórir skammtar í langan tíma áhyggju­efni

Eitt helsta áhyggju­efni varð­andi örvandi lyf er notkun lyfj­anna í mjög stórum skömmtum í langan tíma, segir í pistl­in­um. Geð­rof séu til dæmis vel þekkt ástand meðal ein­stak­linga sem mis­nota örvandi efni. Árið 2017 fengu 74 ein­stak­lingar ávísað að með­al­tali yfir 120 mg af metýlfenídati hvern dag árs­ins og 20 ein­stak­lingar amfetamíni í yfir 40 mg skammti hvern dag árs­ins en sam­kvæmt Emb­ætt­inu eru þetta mjög stórir skammt­ar. Stórir skammtar af örvandi lyfjum til langs tíma geti leitt af sér auka­verk­anir eins og geð­rof, flog en einnig hjarta og æða­sjúk­dóma.

Emb­ætti land­læknis hefur óskað eftir skýr­ingum frá læknum sem ávísa lyfjum í þessum skömmtum og eru slíkar ávís­anir að mestu bundnar við fámennan hóp lækna. Ekki er óal­gengt að þessir sjúk­lingar eigi við marg­vís­legan vanda að stríða og fái önnur tauga- og geð­lyf í miklum mæli ásamt örvandi lyfj­um. Íslend­ingar nota meira af ýmsum ávana­bind­andi lyfjum en flestar þjóðir og tengsl virð­ast vera á milli ávís­aðs magns lyfj­anna og mis­notk­un­ar. Mis­notkun lyfja er síst minna heil­brigð­is­vanda­mál en mis­notkun ólög­legra efna og því er það stefna Emb­ættis land­læknis að tak­marka hana sem mest, enda eitt af hlut­verkum emb­ætt­is­ins að stuðla að skyn­sam­legri lyfja­notk­un.

Að lokum vill Emb­ætti land­læknis leggja áherslu á að þegar örvandi lyf eru notuð á réttan hátt af réttum sjúk­lingi hafa þau oft­ast afger­andi þýð­ingu fyrir lífs­gæði við­kom­andi ein­stak­lings.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Kveikur
Kveikur sendir frá sér yfirlýsingu
Ritstjóri Kveiks segir að vinnubrögð RÚV og sá tími sem Samherja gafst til andsvara sé fyllilega í samræmi við lögbundar skyldur samkvæmt lögum um Ríkisútvarpið og reglum sem hvíla á blaða- og fréttamönnum.
Kjarninn 13. nóvember 2019
Verkalýðsforystunni ekki skemmt
Ekki stendur á viðbrögðum í samfélaginu eftir afhjúpanir fréttaskýringaþáttarins Kveiks og Stundarinnar í gærkvöldi. Forysta stærstu verkalýðsfélaganna lætur ekki sitt eftir liggja í umræðunni.
Kjarninn 13. nóvember 2019
Svandís Svavarsdóttir, heilbrigðisráðherra.
Svandís: Mynd af græðgi sem fór úr böndunum
Svandís Svavarsdóttir, heilbrigðisráðherra, segir að þær ávirðingar sem fram komu í umfjöllun Kveiks um meintar mútugreiðslur Samherja í Namibíu séu stórmál. Hún segir að sú mynd sem dregin var upp í þættinum sé mynd af græðgi sem fór úr böndunum.
Kjarninn 13. nóvember 2019
Bryndís Kristjánsdóttir skattrannsóknarstjóri.
Skattrannsóknarstjóri fékk nýlega gögn frá namibískum yfirvöldum
Embætti skattrannsóknarstjóra hefur bæst í hóp fjölmargra annarra rannsóknaraðila, hérlendis og erlendis, sem eru að skoða gögn um möguleg íslensk lögbrot í Namibíu. Opinberað var í gær að Samherji liggi undir grun um að hafa framið lögbrot.
Kjarninn 13. nóvember 2019
Nýi Seðlabankastormurinn hófst eftir að Kveikur nálgaðist Þorstein Má
Þorsteinn Már Baldvinsson hefur frá því í lok síðasta mánaðar ítrekað ásakað RÚV og Helga Seljan um hafa verið gerendur í rannsókn á Samherja sem hófst 2012. Þegar ásakanirnar hófust hafði Þorsteini þegar verið greint frá umfjöllunarefni Kveiks.
Kjarninn 13. nóvember 2019
Segir Kristján Þór Júlíusson hafa hitt „hákarlana“ frá Namibíu
Í Stundinni segir að Þorsteinn Már Baldvinsson, forstjóri Samherja, hafi kynnt Kristján Þór Júlíusson sem „sinn mann“ í ríkisstjórninni.
Kjarninn 13. nóvember 2019
Samherji kennir Jóhannesi um allt – Segjast ekkert hafa að fela
Þorsteinn Már Baldvinsson segir það mikil vonbrigði að fyrrverandi starfsmaður fyrirtækisins hafi „hugsanlega flækt Samherja í viðskipti sem kunni að vera ólögmæt.“
Kjarninn 12. nóvember 2019
Þorsteinn Már Baldvinsson, forstjóri Samherja.
Samherji hefur hagnast um 112 milljarða á átta árum
Samherji hefur hagnast gríðarlega á síðustu árum. Eigið fé samstæðunnar var 111 milljarðar króna um síðustu áramót. Fjárfestingar Samherja eru mun víðar en bara í sjávarútvegi.
Kjarninn 12. nóvember 2019
Meira úr sama flokkiInnlent