Fjöldi notenda metýlfenídats eykst enn

Heildarfjöldi þeirra sem fá ávísað metýlfenídati á Íslandi jókst um 13,1 prósent árið 2017 miðað við árið 2016. Lyfið er örvandi fyrir heilann og eru verkanir þess að sumu leyti líkar verkunum amfetamíns en að öðru leyti kókaíns.

Lyf
Auglýsing

Heild­ar­fjöldi þeirra sem fá ávísað metýlfenídati jókst um 13,1 pró­sent árið 2017 miðað við árið 2016. Fjöldi not­enda hefur auk­ist ár frá ári bæði hjá konum og körlum og tvö­falt fleiri fengu lyf­inu ávísað árið 2017 miðað við árið 2012. Árið 2017 voru 35 karlar og 25 konur af hverjum 1000 íbúum sem leystu út metýlf­end­íat.

Þetta kemur fram í pistli frá Emb­ætti land­læknis í Lækna­blað­inu sem kom út í byrjun febr­ú­ar.

Í grein Emb­ætt­is­ins frá árinu 2013 kemur fram að lyfið metýlfenídat eigi sér langa sögu. „Lyfið er örvandi fyrir heil­ann og eru verk­anir þess að sumu leyti líkar verk­unum amfetamíns en að öðru leyti kóka­íns. Það var fyrst notað í Banda­ríkj­unum 1955 við ofvirkni og eftir 1960 fór notkun þess vax­andi. Á síð­asta ára­tug 20. aldar varð gríð­ar­leg aukn­ing í notkun metýlfenídats hjá börnum og það sem af er þess­ari öld hefur lyfið verið að ryðja sér til rúms hjá full­orðn­um. Lyfin Ríta­lín og Ríta­lín Uno eru við­ur­kennd handa 6 til 18 ára börnum með ofvirkni og athygl­is­brest og Concerta er þar að auki við­ur­kennt fyrir fram­halds­með­ferð full­orð­inna. Atomox­etín er ekki örvandi eins og metýlfenídat, það reyn­ist oft ágæt­lega við ADHD hjá börnum og full­orðnum og er ekki mis­not­að. Notkun atomox­etíns hefur farið stöðugt vax­andi und­an­farin ár en notkun metýlfenídats er samt enn um 5 sinnum algeng­ari.“

Auglýsing

Í fyrr­nefndum pistli kemur fram að fjöldi ávís­aðra dag­skammta hafi auk­ist sam­hliða aukn­ingu í fjölda ein­stak­linga sem fékk lyf­inu ávísað en árið 2017 fengu rúm­lega 3000 ein­stak­lingar ávísað metýlfenídati sem ekki höfðu fengið ávísað lyf­inu árið áður. Fjöldi nýrra not­enda meðal barna yngri en 18 ára var 1311 en full­orð­inna var 1886.

Flestir nýir not­endur 10 til 29 ára

Fjöldi nýrra not­enda frá árinu 2012 til 2017 jókst um 78 pró­sent. Svipuð aukn­ing var meðal barna og full­orð­inna en einnig meðal karla og kvenna. Hlut­falls­lega mest aukn­ing var á meðal ein­stak­linga á miðjum aldri en flestir nýir not­endur eru í ald­urs­hópnum 10 til 29 ára.

Alls hafa 26.000 Íslend­ingar fengið ávísað metýlfenídati frá árinu 2002 en tals­verður fjöldi er aðeins á lyf­inu í stuttan tíma. Tæp­lega 1000 karlar og 700 konur fengu lyfj­unum ávísað árið 2016 en ekki árið eft­ir, eða um 16 pró­sent allra sem voru á metýlfenídati árið 2016. Sam­kvæmt Emb­ætt­inu er algengi ADHD talið vera um 5 pró­sent meðal barna en 3 pró­sent meðal full­orð­inna og því eru alltaf ein­hverjir sem losna við ein­kennin þegar þeir kom­ast á full­orð­ins­ald­ur. Í pistl­inum er bent á að lyfin gagn­ist ekki öllum og einnig séu dæmi um að fólk þoli ekki lyfin vegna auka­verk­ana. Þá sé ein­hver hópur fólks með ADHD sem finnur lausn sinna mála með öðru móti en lyfja­gjöf.

Ekki er ætl­ast til þess að þeir sem eiga sögu um mis­notkun lyfja eða ákveð­inna fíkni­efna séu á örvandi lyfj­um. Emb­ætti land­læknis fær reglu­lega vís­bend­ingar um að lyfin gangi kaupum og sölum bæði til fíkla í harðri neyslu en einnig til ann­arra, eins og til dæmis fólks sem er í námi. Fyrir heil­brigða og þá sem eru með ADHD fylgir alltaf ein­hver áhætta notkun örvandi lyfja og rann­sóknir sýna að vafa­samur vit­rænn ávinn­ingur sé fyrir heil­brigða ein­stak­linga af örvandi lyfj­um. Ótví­rætt er að lyfin geta hjálpað fólki að vaka og halda ein­beit­ingu og að þau hjálpi fólki með ADHD en vara­samt getur verið að fólk sé að taka lyfin án sam­ráðs við lækni.

Stórir skammtar í langan tíma áhyggju­efni

Eitt helsta áhyggju­efni varð­andi örvandi lyf er notkun lyfj­anna í mjög stórum skömmtum í langan tíma, segir í pistl­in­um. Geð­rof séu til dæmis vel þekkt ástand meðal ein­stak­linga sem mis­nota örvandi efni. Árið 2017 fengu 74 ein­stak­lingar ávísað að með­al­tali yfir 120 mg af metýlfenídati hvern dag árs­ins og 20 ein­stak­lingar amfetamíni í yfir 40 mg skammti hvern dag árs­ins en sam­kvæmt Emb­ætt­inu eru þetta mjög stórir skammt­ar. Stórir skammtar af örvandi lyfjum til langs tíma geti leitt af sér auka­verk­anir eins og geð­rof, flog en einnig hjarta og æða­sjúk­dóma.

Emb­ætti land­læknis hefur óskað eftir skýr­ingum frá læknum sem ávísa lyfjum í þessum skömmtum og eru slíkar ávís­anir að mestu bundnar við fámennan hóp lækna. Ekki er óal­gengt að þessir sjúk­lingar eigi við marg­vís­legan vanda að stríða og fái önnur tauga- og geð­lyf í miklum mæli ásamt örvandi lyfj­um. Íslend­ingar nota meira af ýmsum ávana­bind­andi lyfjum en flestar þjóðir og tengsl virð­ast vera á milli ávís­aðs magns lyfj­anna og mis­notk­un­ar. Mis­notkun lyfja er síst minna heil­brigð­is­vanda­mál en mis­notkun ólög­legra efna og því er það stefna Emb­ættis land­læknis að tak­marka hana sem mest, enda eitt af hlut­verkum emb­ætt­is­ins að stuðla að skyn­sam­legri lyfja­notk­un.

Að lokum vill Emb­ætti land­læknis leggja áherslu á að þegar örvandi lyf eru notuð á réttan hátt af réttum sjúk­lingi hafa þau oft­ast afger­andi þýð­ingu fyrir lífs­gæði við­kom­andi ein­stak­lings.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Lífeyrissjóður verzlunarmanna hefur aðsetur í Húsi verslunarinnar
Tæp tíu prósent útistandandi sjóðfélagalána LIVE í greiðsluhléi
Sjóðfélagalán í greiðsluhléi nema samtals um ellefu milljörðum króna. Til samanburðar námu útistandandi sjóðfélagalán Lífeyrissjóðs verzlunarmanna við lok árs 2019 rúmum 120 milljörðum. Ávöxtun sjóðsins á fyrstu fjórum mánuðum ársins áætluð 3,5 prósent.
Kjarninn 3. júní 2020
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið – Twitter tekur á rugli og Síminn sektaður
Kjarninn 3. júní 2020
Ástþór Ólafsson
Árið 1970 og upp úr
Kjarninn 3. júní 2020
Bjarni Benediktsson formaður Sjálfstæðisflokksins.
Sjálfstæðisflokkurinn áfram nærri kjörfylgi í nýrri könnun Gallup
Afar litlar breytingar urðu á fylgi flokka á milli mánaða, samkvæmt nýjum þjóðarpúlsi Gallup. Sjálfstæðisflokkurinn er áfram nærri kjörfylgi sínu og stuðningur við ríkisstjórnina mælist tæp 60 prósent á meðal þeirra sem taka afstöðu.
Kjarninn 3. júní 2020
Sex sakborningar í málinu, þeirra á meðal Bernhard Esau og Sacky Shanghala fyrrverandi ráðherrar í ríkisstjórn Namibíu, verða í gæsluvarðhaldi til 28. ágúst.
Namibísk yfirvöld hafa óskað liðsinnis Interpol vegna Samherjamálsins
Sex menn sem hafa verið í haldi namibískra yfirvalda vegna rannsóknar á Samherjaskjölunum verða áfram í haldi til 28. ágúst. Rannsókn málsins hefur reynst flókin og haf namibísk yfirvöld beðið Interpol um aðstoð.
Kjarninn 3. júní 2020
Fólk hefur flykkst á markaði víðsvegar um Indland eftir að útgöngubanni var aflétt.
Smitum á Indlandi fjölgar ört
Stjórnvöld á Indlandi eru að hefjast handa við að aflétta umfangsmesta útgöngubanni sem sett var á í kjölfar kórónuveirufaraldursins. Sjúkrahús í Mumbai hafa vart undan við að sinna sýktum en fellibylurinn Nisarga herjar nú á nágrenni borgarinnar.
Kjarninn 3. júní 2020
Samtök ferðaþjónustunnar telja að um 250 þúsund ferðamenn gætu komið hingað til lands það sem eftir lifir árs.
Ferðamenn greiði kostnað af skimun
Með greiðslu ferðamanna fyrir sýnatöku má stuðla að því að þeir sem sækja landið heim séu efnameiri ferðamenn sem eyði meiru og dvelji lengur, segir í greinargerð fjármálaráðuneytisins um hagræn áhrif þess að aflétta ferðatakmörkunum til Íslands.
Kjarninn 3. júní 2020
Ekkert pláss fyrir íhald í stjórnmálum næstu árin
Alvarlegt ástand er nú komið upp í íslensku efnahagslífi. Mörg hundruð milljarða króna tap í ríkisrekstri er fyrirsjáanlegt, tugir þúsunda verða án atvinnu að öllu leyti eða hluta og þúsundir fyrirtækja standa frammi fyrir algjörri óvissu.
Kjarninn 3. júní 2020
Meira úr sama flokkiInnlent