Fjöldi notenda metýlfenídats eykst enn

Heildarfjöldi þeirra sem fá ávísað metýlfenídati á Íslandi jókst um 13,1 prósent árið 2017 miðað við árið 2016. Lyfið er örvandi fyrir heilann og eru verkanir þess að sumu leyti líkar verkunum amfetamíns en að öðru leyti kókaíns.

Lyf
Auglýsing

Heild­ar­fjöldi þeirra sem fá ávísað metýlfenídati jókst um 13,1 pró­sent árið 2017 miðað við árið 2016. Fjöldi not­enda hefur auk­ist ár frá ári bæði hjá konum og körlum og tvö­falt fleiri fengu lyf­inu ávísað árið 2017 miðað við árið 2012. Árið 2017 voru 35 karlar og 25 konur af hverjum 1000 íbúum sem leystu út metýlf­end­íat.

Þetta kemur fram í pistli frá Emb­ætti land­læknis í Lækna­blað­inu sem kom út í byrjun febr­ú­ar.

Í grein Emb­ætt­is­ins frá árinu 2013 kemur fram að lyfið metýlfenídat eigi sér langa sögu. „Lyfið er örvandi fyrir heil­ann og eru verk­anir þess að sumu leyti líkar verk­unum amfetamíns en að öðru leyti kóka­íns. Það var fyrst notað í Banda­ríkj­unum 1955 við ofvirkni og eftir 1960 fór notkun þess vax­andi. Á síð­asta ára­tug 20. aldar varð gríð­ar­leg aukn­ing í notkun metýlfenídats hjá börnum og það sem af er þess­ari öld hefur lyfið verið að ryðja sér til rúms hjá full­orðn­um. Lyfin Ríta­lín og Ríta­lín Uno eru við­ur­kennd handa 6 til 18 ára börnum með ofvirkni og athygl­is­brest og Concerta er þar að auki við­ur­kennt fyrir fram­halds­með­ferð full­orð­inna. Atomox­etín er ekki örvandi eins og metýlfenídat, það reyn­ist oft ágæt­lega við ADHD hjá börnum og full­orðnum og er ekki mis­not­að. Notkun atomox­etíns hefur farið stöðugt vax­andi und­an­farin ár en notkun metýlfenídats er samt enn um 5 sinnum algeng­ari.“

Auglýsing

Í fyrr­nefndum pistli kemur fram að fjöldi ávís­aðra dag­skammta hafi auk­ist sam­hliða aukn­ingu í fjölda ein­stak­linga sem fékk lyf­inu ávísað en árið 2017 fengu rúm­lega 3000 ein­stak­lingar ávísað metýlfenídati sem ekki höfðu fengið ávísað lyf­inu árið áður. Fjöldi nýrra not­enda meðal barna yngri en 18 ára var 1311 en full­orð­inna var 1886.

Flestir nýir not­endur 10 til 29 ára

Fjöldi nýrra not­enda frá árinu 2012 til 2017 jókst um 78 pró­sent. Svipuð aukn­ing var meðal barna og full­orð­inna en einnig meðal karla og kvenna. Hlut­falls­lega mest aukn­ing var á meðal ein­stak­linga á miðjum aldri en flestir nýir not­endur eru í ald­urs­hópnum 10 til 29 ára.

Alls hafa 26.000 Íslend­ingar fengið ávísað metýlfenídati frá árinu 2002 en tals­verður fjöldi er aðeins á lyf­inu í stuttan tíma. Tæp­lega 1000 karlar og 700 konur fengu lyfj­unum ávísað árið 2016 en ekki árið eft­ir, eða um 16 pró­sent allra sem voru á metýlfenídati árið 2016. Sam­kvæmt Emb­ætt­inu er algengi ADHD talið vera um 5 pró­sent meðal barna en 3 pró­sent meðal full­orð­inna og því eru alltaf ein­hverjir sem losna við ein­kennin þegar þeir kom­ast á full­orð­ins­ald­ur. Í pistl­inum er bent á að lyfin gagn­ist ekki öllum og einnig séu dæmi um að fólk þoli ekki lyfin vegna auka­verk­ana. Þá sé ein­hver hópur fólks með ADHD sem finnur lausn sinna mála með öðru móti en lyfja­gjöf.

Ekki er ætl­ast til þess að þeir sem eiga sögu um mis­notkun lyfja eða ákveð­inna fíkni­efna séu á örvandi lyfj­um. Emb­ætti land­læknis fær reglu­lega vís­bend­ingar um að lyfin gangi kaupum og sölum bæði til fíkla í harðri neyslu en einnig til ann­arra, eins og til dæmis fólks sem er í námi. Fyrir heil­brigða og þá sem eru með ADHD fylgir alltaf ein­hver áhætta notkun örvandi lyfja og rann­sóknir sýna að vafa­samur vit­rænn ávinn­ingur sé fyrir heil­brigða ein­stak­linga af örvandi lyfj­um. Ótví­rætt er að lyfin geta hjálpað fólki að vaka og halda ein­beit­ingu og að þau hjálpi fólki með ADHD en vara­samt getur verið að fólk sé að taka lyfin án sam­ráðs við lækni.

Stórir skammtar í langan tíma áhyggju­efni

Eitt helsta áhyggju­efni varð­andi örvandi lyf er notkun lyfj­anna í mjög stórum skömmtum í langan tíma, segir í pistl­in­um. Geð­rof séu til dæmis vel þekkt ástand meðal ein­stak­linga sem mis­nota örvandi efni. Árið 2017 fengu 74 ein­stak­lingar ávísað að með­al­tali yfir 120 mg af metýlfenídati hvern dag árs­ins og 20 ein­stak­lingar amfetamíni í yfir 40 mg skammti hvern dag árs­ins en sam­kvæmt Emb­ætt­inu eru þetta mjög stórir skammt­ar. Stórir skammtar af örvandi lyfjum til langs tíma geti leitt af sér auka­verk­anir eins og geð­rof, flog en einnig hjarta og æða­sjúk­dóma.

Emb­ætti land­læknis hefur óskað eftir skýr­ingum frá læknum sem ávísa lyfjum í þessum skömmtum og eru slíkar ávís­anir að mestu bundnar við fámennan hóp lækna. Ekki er óal­gengt að þessir sjúk­lingar eigi við marg­vís­legan vanda að stríða og fái önnur tauga- og geð­lyf í miklum mæli ásamt örvandi lyfj­um. Íslend­ingar nota meira af ýmsum ávana­bind­andi lyfjum en flestar þjóðir og tengsl virð­ast vera á milli ávís­aðs magns lyfj­anna og mis­notk­un­ar. Mis­notkun lyfja er síst minna heil­brigð­is­vanda­mál en mis­notkun ólög­legra efna og því er það stefna Emb­ættis land­læknis að tak­marka hana sem mest, enda eitt af hlut­verkum emb­ætt­is­ins að stuðla að skyn­sam­legri lyfja­notk­un.

Að lokum vill Emb­ætti land­læknis leggja áherslu á að þegar örvandi lyf eru notuð á réttan hátt af réttum sjúk­lingi hafa þau oft­ast afger­andi þýð­ingu fyrir lífs­gæði við­kom­andi ein­stak­lings.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Jón Ásgeir Jóhannesson.
Segir peningamarkaðssjóði ekki svikamyllu heldur form af skammtímafjármögnun
Fyrrverandi aðaleigandi Glitnis neitar því að peningamarkaðssjóðir bankanna hafi verið notaðir til að „redda“ eigendum þeirra fyrir hrun. Ríkisbankar þurftu að setja 130 milljarða króna inn í sjóðina en samt tapaði venjulegt fólk stórum fjárhæðum.
Kjarninn 21. janúar 2021
Jón Ásgeir segir Guðlaug Þór hafa tekið á sig sök í styrkjamálinu
Stjórnendur FL Group tóku ákvörðun um að veita háan styrk til Sjálfstæðisflokksins í lok árs 2006 og kvittun fyrir greiðslunni var gefin út eftir á. Þetta segir Jón Ásgeir Jóhannesson. Hann telur Geir H. Haarde hafa staðið á bakvið málið.
Kjarninn 21. janúar 2021
Norðurlöndin og Eystrasaltslöndin biðja AGS um að meta áhættu á peningaþvætti
Ríkisstjórn Íslands, ásamt ríkisstjórnum hinna Norður- og Eystrasaltslandanna, hefur beðið Alþjóðagjaldeyrissjóðinn um að greina ógnir og veikleika í tengslum við peningaþvætti í löndunum.
Kjarninn 21. janúar 2021
Stórt hlutfall lána í frystingu er líkleg útskýring lágs hlutfalls fólks á vanskilaskrá
Vanskil aldrei verið minni en í fyrra
Samkvæmt Creditinfo voru vanskil með minnsta móti í fyrra. Líklegt er að það sé vegna fjölda greiðslufresta á lánum í kjölfar faraldursins.
Kjarninn 21. janúar 2021
Björn Leví Gunnarsson, þingmaður Pírata.
Telur greinargerð ráðherra og kynningar á bankasölu ekki standast stjórnsýslulög
Stjórnarþingmenn í fjárlaganefnd taka undir með félögum sínum í efnahags- og viðskiptanefnd og vilja selja allt að 35 prósent í Íslandsbanka. Formaður Flokks fólksins segir að verið sé að einkavæða gróðann eftir að tapið var þjóðnýtt.
Kjarninn 21. janúar 2021
Um 60 prósent Garðbæinga geta ekki nefnt að minnsta kosti þrjá bæjarfulltrúa á nafn
Um 20 prósent íbúa Garðabæjar telja að ákvarðanir við stjórn sveitarfélagsins séu teknar ólýðræðislega. Sjálfstæðisflokkurinn mælist með 60 prósent fylgi í sveitarfélaginu en ánægja með meirihluta hans og bæjarstjóra er minni.
Kjarninn 21. janúar 2021
Saga Japans
Saga Japans
Saga Japans – 31. þáttur: Keisari undirheimanna
Kjarninn 21. janúar 2021
Óli Björn Kárason er formaður efnahags- og viðskiptanefndar.
Vilja selja allt að 35 prósent hlut í Íslandsbanka
Meirihluti efnahags- og viðskiptanefndar vill selja rúmlega þriðjung í Íslandsbanka í hlutafjárútboði í sumar. Hann vill setja þak á þann hlut sem hver fjárfestir getur keypt. Stjórnarandstaðan er sundruð í afstöðu sinni.
Kjarninn 21. janúar 2021
Meira úr sama flokkiInnlent