Jáeindaskanninn tekinn í notkun von bráðar

Eftir tvö ár frá því upphaflega var gert ráð fyrir að jáeindaskanninn yrði tekinn í notkun á Landspítalanum þá hefur spítalinn fengið nauðsynleg leyfi til að hefja framleiðslu á þeim lyfjum sem notuð verða í rannsóknum í jáeindaskannanum.

Auglýsing
Einstaklingur í jáeindaskanna
Einstaklingur í jáeindaskanna

Land­spít­ali hefur fengið nauð­syn­leg leyfi frá Lyfja­stofnun til að hefja fram­leiðslu á þeim lyfjum sem notuð verða í rann­sóknum í jáeindaskanna spít­al­ans. Frá þessu er greint í Frétta­blað­inu í dag.

Pétur H. Hann­es­son, yfir­læknir röntgen­deild­ar, segir í sam­tali við blaðið að verið sé að leggja síð­ustu hönd á frá­gang fyrir fram­leiðslu merki­efna og fyrir fram­kvæmd rann­sókna. Þá munu erlendir sér­fræð­ingar verða starfs­fólki til halds og trausts við upp­haf notk­unar bún­að­ar­ins. „Þess er skammt að bíða að fyrstu rann­sóknir verði fram­kvæmdar á tæk­in­u.“

Kjarn­inn fjall­aði um ferlið í des­em­ber síð­ast­liðnum en jáeindas­kanni hefur aldrei fyrr verið í notkun á Íslandi. Í byrjun ágúst árið 2015 til­kynnti Kári Stef­áns­son að Íslensk erfða­grein­ing hefði skuld­bundið sig til að gefa íslensku þjóð­inni jáeindaskanna til notk­unar á Land­spít­al­an­um.

Auglýsing

Pét­ur ­sagði í sam­tali við Kjarn­ann að mikla vinnu tæki að und­ir­búa verk­efn­ið og að stærsti hluti und­ir­bún­ings starf­sem­innar hefði farið í að setja upp fram­leiðslu­ein­ingu fyrir það efni sem sjúk­lingum er gefið vegna rann­sókn­ar­inn­ar. Síð­asta haust hefði tækja­bún­aður vegna fram­leiðsl­unnar verið í próf­un.

Farið eftir ströngum alþjóð­legum reglum

­Miklar kröfur eru gerðar til hús­næð­is, tækja og fram­leiðslu­fer­ils­ins og er notkun merki­efnis í jáeindaskanna háð leyfis Lyfja­stofn­un­ar, að sögn Pét­urs. Farið væri eftir mjög ströngum alþjóð­legum reglum við leyf­is­veit­ing­una og væri umsókn­ar­fer­ill­inn langur og strangur og sömu kröfur gerðar til þess­arar fram­leiðslu og lyfja­fram­leiðslu stórra lyfja­fyr­ir­tækja.

Hann sagði enn fremur að bygg­ing 250 fer­metra hús­næðis undir starf­sem­ina, upp­setn­ing tækja­bún­aðar og próf­anir hefði gengið vel. Stefnt hefði verið að því að hefja notkun snemma síð­ast­liðið haust en dráttur á afhend­ingu vott­aðs hús­næðis hefði ollið nokkrum töf­um. 

Eru þá liðin tæp þrjú frá því að verk­efnið fór í gang og sagði Pétur að fá dæmi mundi vera um svo hraðan fram­gang verk­efnis sem þessa. Notkun þessar rann­sókn­ar­að­ferðar væri ný hér á landi og mundi taka tíma að koma starf­sem­inni og notkun jáeindaskanna í end­an­legt horf.

Jáeindas­kanni olli miklum fram­förum

Jáeindas­kanni er íslenska heitið á mynd­grein­ing­ar­tæki sem kall­ast PET/CT á fræði­máli og er einkum notað til að greina og meta æxli í mann­lík­am­an­um. Þessi tækni sá dags­ins ljós á sein­ustu ára­tugum 20. aldar og olli miklum fram­förum í grein­ingu og með­höndlun á krabba­meinsæxlum en bún­að­inn má einnig nota við grein­ingar á öðrum sjúk­dóm­um.

Jáeindas­kann­inn varð til við sam­runa tveggja áður þekktra grein­ing­ar­tækja; ann­ars vegar tölvu­sneið­mynda­tækis sem er röntgentæki sem gerir okkur kleift að sjá og mynda innri líf­færi sjúk­lings og hins vegar mynd­grein­ing­ar­tækis sem greinir geisla­virkar jáeindir frá efni sem sprautað er í sjúk­ling og safn­ast fyrir til dæmis í krabba­meins­frum­um. Heiti tæk­is­ins er dregið af jáeind­un­um.

Geisla­virk efni búin til í hring­hraðli

Jáeindaskann­anum fylgir óhjá­kvæmi­lega mik­ill og flók­inn bún­aður sem not­aður er til að fram­leiða geisla­virk merki­efni í sér­stakri lyfja­fram­leiðslu­stofu sem er síðan sprautað í sjúk­ling­inn. Sjúk­ling­ur­inn sér aðeins jáeindaskann­ann en bún­að­ur­inn er að öðru leyti aðeins aðgengi­legur starfs­fólki spít­al­ans því fram­leiðsla og með­höndlun geisla­virkra efna er aðeins á færi þeirra sem fengið hafa til þess þjálf­un.

Geisla­virku efnin eru búin til í svoköll­uðum hring­hraðli sem komið er fyrir í stein­steypum klefa neð­an­jarð­ar. Inni í hraðl­inum er raf­straumur not­aður til að auka hraða öreind­ar, og seg­ul­svið til þess að halda henni á hring­laga braut. Öreind­inni er skotið á efni sem umbreyt­ist í geisla­virka sam­sætu.

Geisla­virka efnið er leitt inn í lyfja­fram­leiðslu­stofu þar sem það er sam­einað efni með sækni í ákveðna vefi í lík­am­an­um. Merki­efn­inu er sprautað er í sjúk­ling­inn með vél­menni en áður en það er gert þarf að prófa það til þess að ganga úr skugga um allt sé full­kom­lega rétt og hrein­leiki og gæði eins og vera ber. Þær próf­anir fara fram á gæða­stjórn­un­ar­stofu við hlið fram­leiðslu­stof­unn­ar.

Sjúk­ling­ur­inn þarf að liggja kyrr í klukku­tíma

Eftir að merki­efn­inu hefur verið sprautað í sjúk­ling­inn þarf hann að liggja kyrr í um það bil klukku­stund á meðan geisla­virka efnið dreif­ist um lík­amann og safn­ast fyrir í þeim krabba­meinsæxlum sem kunna að vera í hon­um. Að því búnu fer sjúk­ling­ur­inn í jáeindaskann­ann sem tekur myndir þar sem hægt er að greina þá staði þar sem að merki­efnið gefur frá sér jáeind­ir.

Geisla­virkni efn­is­ins dvínar hratt og eftir skamma stund er hún orðin svo lítil að ekki stafar hætta af henni. Nauð­syn­legt er að hanna og byggja sér­stakt hús yfir jáeindaskann­ann og tækja­bún­að­inn sem honum fylg­ir. Fram­leiðsla og með­höndlun geisla­virkra efna er mjög vand­með­farin og krefst ýtr­ustu aðgætni. Búa þarf þannig um hnút­ana að eng­inn verði fyrir hættu­legri geisl­un.

Merki­efnið sem sprautað er í sjúk­linga verður fram­leitt í rann­sókn­ar­stofu sem full­nægir alþjóð­legum stöðlum um hrein­leika. Hús­næðið rann­sókn­ar­stof­unnar og allt sem í því verður þarf að vera eins hreint og frekast er unnt. Til þess að tryggja hámarks­ná­kvæmni við skömmtun lyfj­anna er notað vél­menni en eftir að geisla­virku lyfi hefur verið sprautað í sjúk­ling er hann geisla­virkur skamma stund og því ber að forð­ast að starfs­fólk og aðrir sjúk­lingar nálgist hann um of. Haga þarf innri skipan húss­ins í sam­ræmi við það.

Heim­ild­ir: Íslensk erfða­grein­ing

Benedikt: Jodie Foster er baráttukona
Stórleikkonan Jodie Foster ætlar sér að endurgera kvikmyndina Konan fer í stríð, sem Benedikt Erlingsson leikstýrði.
Kjarninn 10. desember 2018
Horft til þess að nýta skráðan markað til að selja hluti í ríkisbönkunum
Í Hvítbók stjórnvalda um framtíðarsýn fyrir fjármálakerfið kemur fram að vantraust á fjármálakerfinu sé enn „djúpstætt“. Langan tíma muni taka að ná upp trausti á því á nýjan leik.
Kjarninn 10. desember 2018
Bjarni Benediktsson, fjármálaráðherra.
Hvítbók um framtíðarsýn fyrir fjármálakerfið lítur dagsins ljós
Gott regluverk og öflugt eftirlit, hagkvæmni í bankarekstri og traust eignarhald fjármálafyrirtækja eru þær þrjár meginstoðir sem framtíðarsýn íslensks fjármálakerfis þarf að mótast af.
Kjarninn 10. desember 2018
Sara Dögg Svanhildardóttir
Dýrt húsnæði og há gjöld ýta undir einsleitni
Kjarninn 10. desember 2018
Þögul mótmæli við síðustu þingsetningu
Meirihluti Íslendinga telur það mikilvægt að fá nýja stjórnarskrá
Meirihluti landsmanna segir það mikilvægt að Íslendingar fái nýja stjórnarskrá á yfirstandandi kjörtímabili, samkvæmt nýrri könnun MMR. Konur reyndust líklegri til að segja endurnýjun stjórnarskrár mikilvæga.
Kjarninn 10. desember 2018
Sigþrúður Guðmundsdóttir, Ásmundur Einar Daðason og Ellen Calmon
Efla fræðslu um þjónustu og lagaleg úrræði í þágu kvenna af erlendum uppruna
Konur af erlendum uppruna eru margar hverjar í bagalegri stöðu til að komast úr erfiðum heimilisaðstæðum. Þær kunna margar hverjar ekki tungumálið, þekkja ekki réttindi sín og eru upp á kvalara sína komnar.
Kjarninn 10. desember 2018
Nichole Leigh Mosty
Eitt mikilvægasta skjal tuttugustu aldarinnar og undirstaða frelsis, réttlætis og friðar í heiminum
Leslistinn 10. desember 2018
Uber á leiðinni á hlutabréfamarkað
Bandaríska skutlfyrirtækið Uber stefnir á að skrá félagið á hlutabréfamarkað á næsta ári. Talið er að Uber gæti reynst allt að 120 milljarða dala virði í frumútboðinu. Lyft, helsti samkeppnisaðili Uber, stefnir einnig á skráningu á hlutabréfamarkað.
Kjarninn 10. desember 2018
Meira úr sama flokkiInnlent