Heilbrigðisráðherra hyggst leggja fram ný heildarlög um ófrjósemisaðgerðir

Tvenns konar heimildir fyrir ófrjósemisaðgerðum eru lagðar til, annars vegar að ósk einstaklings sem hefur náð 18 ára aldri og hins vegar á einstaklingi sem er ólögráða fyrir æsku sakir, þegar ætla má að frjósemin hafi alvarleg áhrif á líf hans.

spítali
Auglýsing

Til stendur að Svan­dís Svav­ars­dóttir heil­brigð­is­ráð­herra leggi fram frum­varp um ný heild­ar­lög um ófrjó­sem­is­að­gerð­ir. Mark­mið lag­anna er að heim­ila fram­kvæmd ófrjó­sem­is­að­gerðar að beiðni ein­stak­lings eða þegar sér­stakar ástæður liggja fyr­ir.

Sam­ráð stendur yfir á sam­ráðs­gátt stjórn­valda til 15. nóv­em­ber næst­kom­andi.

Í mark­miðs­á­kvæði lag­anna er tekið fram að gæta skuli mann­rétt­inda og mann­helgi ein­stak­linga í hví­vetna við fram­kvæmd lag­anna. Lagt er til að lögin eigi ekki við ef um nauð­syn­lega lækn­is­með­ferð er að ræða, enda þótt ófrjó­semi hljót­ist af.

Auglýsing

Tvenns konar heim­ildir lagðar til

Í lög­unum er ófrjó­sem­is­að­gerð skil­greind sem það þegar sáð­göngum karla og egg­leið­urum kvenna er lokað til að binda enda á frjó­semi. Tvenns konar heim­ildir fyrir ófrjó­sem­is­að­gerðum eru lagðar til, ann­ars vegar að ósk ein­stak­lings sem hefur náð 18 ára aldri og hins vegar á ein­stak­lingi sem er ólög­ráða fyrir æsku sakir, þegar ætla má að frjó­semi við­kom­andi hafi alvar­leg áhrif á líf eða heilsu ein­stak­lings­ins, en fyrir slíkri heim­ild er sett það skil­yrði að fyrir liggi stað­fest­ing tveggja lækna um fyrr­greind áhrif á heilsu og sam­þykki sér­stak­lega skip­aðs lög­ráða­manns. 

Þá er lagt til að ein­stak­lingur hljóti fræðslu áður en ófrjó­sem­is­að­gerð er gerð um í hverju aðgerðin er fólg­in, áhættur sam­fara henni og afleið­ing­ar. Gert er ráð fyrir að sett verði skil­yrði um að umsóknin sé und­ir­rituð af þeim ein­stak­lingi sem sækir um aðgerð­ina á því formi sem land­læknir býr til og að í slíkri umsókn lýsi ein­stak­lingur því yfir að honum sé ljóst í hverju aðgerð sé fólg­in. 

Jafn­framt er lagt til að ein­ungis læknar með sér­fræði­við­ur­kenn­ingu í almennum skurð­lækn­ing­um, kven­sjúk­dóma­lækn­ingum eða þvag­færa­skurð­lækn­ingum megi fram­kvæma ófrjó­sem­is­að­gerðir og að ein­ungis megi fram­kvæma ófrjó­sem­is­að­gerðir á heil­brigð­is­stofn­unum eða starfs­stofum lækna sem land­læknir hefur eft­ir­lit með.

Nefnd lagði til að ­lækka lág­marks­aldur niður í 18 ára

Í grein­ar­gerð með frum­varp­inu kemur fram að til­urð þess hafi verið að heil­brigð­is­ráð­herra skip­aði í mars 2016 nefnd sem ætlað var að vinna að heild­ar­end­ur­skoðun á lögum um ráð­gjöf og fræðslu varð­andi kyn­líf og barn­eignir og um fóst­ur­eyð­ingar og ófrjó­sem­is­að­gerð­ir. Í nefnd­ina voru skipuð Sóley S. Bender for­mað­ur, sér­fræð­ingur í kyn­heil­brigði og pró­fessor við Háskóla Íslands, Guð­rún Ögmunds­dótt­ir, félags­ráð­gjafi, cand.com. og tengiliður vist­heim­ila í inn­an­rík­is­ráðu­neyt­inu, og Jens A. Guð­munds­son, sér­fræð­ingur í fæð­ing­ar- og kven­sjúk­dóma­lækn­ingum og dós­ent við Háskóla Íslands. Starfs­maður nefnd­ar­innar var Þór­unn Oddný Steins­dótt­ir, lög­fræð­ingur í vel­ferð­ar­ráðu­neyt­inu.

Nefndin skil­aði skýrslu sinni til heil­brigð­is­ráð­herra í nóv­em­ber 2016 þar sem meðal ann­ars var lagt til að sett yrðu þrenn ný lög í stað eldri laga, það er lög um fræðslu og ráð­gjöf varð­andi kyn­heil­brigði, lög um þung­un­ar­rof og lög um ófrjó­sem­is­að­gerð­ir.

Í skýrsl­unni leggur nefndin til að lækka lág­marks­aldur umsækj­anda um ófrjó­sem­is­að­gerð niður í 18 ára í sam­ræmi við ákvæði lög­ræð­islaga, ein­ungis verði heim­ilt að fram­kvæma ófrjó­sem­is­að­gerðir á börnum yngri en 18 ára af lækn­is­fræði­legum ástæð­um, ef lífi eða heilsu stúlku væri stefnt í hættu með þungun eða fæð­ingu eða ef ein­sýnt væri að barn við­kom­andi yrði alvar­lega van­skapað og/eða lífs­hættu­lega veik sem og að afmá skuli alla mis­munun í lög­unum gagn­vart fötl­uðum ein­stak­ling­um. Til­lögur nefnd­ar­innar voru lagðar til grund­vallar við gerð frum­varps­ins.

Þung­un­ar­rof og ófrjó­sem­is­að­gerðir mjög óskyldar aðgerðir

Með frum­varp­inu er, eins og áður seg­ir, lagt til að fjallað verði um ófrjó­sem­is­að­gerðir í sér­lög­um. Í lögum nr. 25/1975 er fjallað um ráð­gjöf og fræðslu varð­andi kyn­líf og barn­eign­ir, um þung­un­ar­rof og ófrjó­sem­is­að­gerð­ir. Taldi nefndin að þung­un­ar­rof og ófrjó­sem­is­að­gerðir væru mjög óskyldar aðgerðir sem ekki stæðu rök til að fjallað væri um í sömu lög­un­um. Í sögu­legu sam­hengi voru rökin fyrir því að fjalla um þung­un­ar­rof og ófrjó­sem­is­að­gerðir í sömu lög­unum þau að í lögum nr. 38/1935 um leið­bein­ingar fyrir konur um varnir gegn því að verða barns­haf­andi og um fóst­ur­eyð­ingar voru veittar tak­mark­aðar heim­ildir til þung­un­ar­rofs í til­teknum aðstæðum og byggðu þær þröngu heim­ildir til þung­un­ar­rofs af félags­legum ástæðum meðal ann­ars á því að kona hefði átt mörg börn með stuttu milli­bil­i. Einnig voru í því sam­hengi veittar heim­ildir til að gera konur ófrjóar af sömu ástæð­u­m. 

„Eftir til­komu þeirra getn­að­ar­varna sem nú eru fáan­legar koma aðstæður sem þessar sjaldan upp og því ekki talin ástæða til að fjalla um heim­ild­irnar í sömu lög­um. Einnig hafa heim­ild­irnar breyst frá því sem áður var og þykir því enn meiri ástæða til að hafa lög­gjöf­ina aðskilda. Sama er að segja um ákvæði um ráð­gjöf og fræðslu varð­andi kyn­líf og barn­eign­ir. Ekki þótt nefnd­inni því rétt að fjalla um slíkt í sömu lög­gjöf og um ófrjó­sem­is­að­gerð­ir. Er þetta í sam­ræmi við lög­gjöf á hinum Norð­ur­lönd­un­um,“ segir í grein­ar­gerð­inn­i. 

Hund­ruð ófrjó­sem­is­að­gerðir fram­kvæmdar á ári

Í svari heil­brigð­is­ráð­herra við fyr­ir­spurn frá Páli Vali Björns­syni um ófrjó­sem­is­að­gerðir frá því í nóv­em­ber 2015 kemur fram að á árunum 1981 til 2014 hafi ófrjó­sem­is­að­gerðir verið á bil­inu 461 til 775 á ári. Flestar aðgerðir hafi verið gerðar á árunum 1996 til 2000 eða yfir 700 aðgerðir hvert ár.

Jafn­fram segir að umtals­verð breyt­ing hafi orðið á þessum árum á hlut­falli aðgerða eftir kyni en árið 1981 og fram til árs­ins 1988 hafi meiri hluti ófrjó­sem­is­að­gerða verið gerðar á konum en eftir árið 1988 hafi karl­menn verið í meiri­hluta. Í svar­inu kemur einnig fram að lang­flestar aðgerðir sem fram­kvæmdar eru séu byggðar á heim­ild í gild­andi lögum en á árunum 1981 til 2014 hafi 52 ófrjó­sem­is­að­gerðir verið fram­kvæmdar og af þessum 52 ein­stak­lingum hafi 41 verið konur og 11 karl­ar. 

„Af þessu er ljóst að mik­ill meiri­hluti þeirra ein­stak­linga sem und­ir­gang­ast ófrjó­sem­is­að­gerðir af lækn­is­fræði­legum ástæð­um, félags­legum ástæðum eða ástæðum sem rekja má til fötl­unar eða afkom­anda við­kom­andi ein­stak­lings eru kon­ur. Á árunum 2014 til 2017 voru ófrjó­sem­is­að­gerðir 634 til 638 tals­ins á ári og af þeim voru aðgerðir sem byggðu á heim­ild í II. lið 18. gr. tvær árið 2014 og báðar fram­kvæmdar á konum og fjórar árið 2017, tvær konur og tveir karl­ar,“ segir grein­ar­gerð­inn­i. 

Kanntu vel við Kjarnann?

Við á Kjarnanum þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Sólveig Anna Jónsdóttir
Á konudaginn: Nokkur orð um vinnu-konur vegna orða borgarstjóra um heimsreisur
Kjarninn 23. febrúar 2020
Flugferðum var aflýst í stórum stíl á mörgum Kanarí-eyjanna í dag.
Hví er sandbylur á Kanarí?
Mikil röskun á flugi. Viðburðum aflýst og skólum lokað. Skyggni lítið. Hvað er eiginlega að gerast á Kanarí-eyjum?
Kjarninn 23. febrúar 2020
Eftir sex daga verkfall mátti sjá í miðbæ Reykjavíkurborgar yfirfullar ruslatunnur.
Áhrifa verkfalls farið að gæta í miðborginni – Rusl flæðir úr tunnum
Verkfall Eflingar hefur ekki einungis áhrif á velferðarþjónustu í Reykjavíkurborg heldur má sjá, eftir vikuverkfall, að sorp er farið að safnast upp á götum borgarinnar.
Kjarninn 23. febrúar 2020
Kristbjörn Árnason
Efling sýnir klærnar og boðar samúðarverkföll
Leslistinn 23. febrúar 2020
Ilmbanki íslenskra jurta
Safnað fyrir uppsetningu Ilmsýningar Nordic angan í Álafosskvos á Karolina fund.
Kjarninn 23. febrúar 2020
Auður Jónsdóttir og Auður Laxness.
Samtvinnuð örlög kynslóða
Leiklistargagnrýnandi Kjarnans fjallar um Auður og Auður, sýningu eftir Auði Jónsdóttur sem sýnd er í Landnámssetrinu.
Kjarninn 23. febrúar 2020
Bjarni Bendiktsson, fjármálaráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins.
Bjarni um bankasöluna: Þetta er algjörlega rakið mál
Fjármálaráðherra hefur áhyggjur af stöðu stóriðjufyrirtækja á Íslandi, flest eigi þau í miklum rekstrarvandræðum. Hann segir ekkert hafa verið rætt að selja Landsbankann enda sé talið mikilvægt að ríkið eigi kerfislega mikilvægan banka.
Kjarninn 23. febrúar 2020
Bjarni Bendiktsson, fjármálaráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins.
Bjarni: Okkur hefur tekist stórkostlega að bæta lífskjörin á Íslandi
Formaður Sjálfstæðisflokksins segir það kosta blóð, svita og tár að komast til valda. Hann vill halda áfram að leiða flokkinn enda ekkert merkilegra eða skemmtilegra en að móta framtíð lands og þjóðar.
Kjarninn 23. febrúar 2020
Meira úr sama flokkiInnlent