Svindlað með fiskafurðir

Rannsóknir benda til þess að tegundasvik eigi sér stað með um þriðjung sjávarafurða sem seld eru í mörgum af helstu viðskiptalöndum Íslendinga en íslenskir veitingastaðir hafa heldur ekki komið vel út úr rannsóknum.

Fiskur á disk
Auglýsing

Sjávarafurðir eru meðal þeirra matvæla sem mest er svindlað með en vörusvik í viðskiptum með matvæli er stórt alþjóðlegt vandamál, samkvæmt sérfræðingi Matís. Rannsóknir benda meðal annars til þess að tegundasvik eigi sér stað með um þriðjung sjávarafurða sem seld eru í mörgum af helstu viðskiptalöndum Íslendinga.

Í grein sem Jónas Rúnar Viðarsson, sérfræðingur um örugga virðiskeðju matvæla hjá Matís, skrifar og birtir á vefsíðu Matís segir hann að hér sé um að ræða mikið hagsmunamál fyrir íslenska framleiðendur þar sem íslenskt sjávarfang eigi í samkeppni við „svikin matvæli“, auk þess sem „svikin matvæli“ séu hugsanlega seld sem íslensk framleiðsla.

Fimmta ráðstefnan í tengslum við verkefnið FoodIntegrity var haldin í Nantes í Frakklandi um miðjan nóvember síðastliðinn. Á ráðstefnunni voru kynntar nýjustu rannsóknir og lausnir til að takast á við matvælasvik. Þátttakendur voru rúmlega 300 talsins, frá 40 löndum. Í tengslum við verkefnið var framkvæmd könnun víðsvegar um Evrópu þar sem farið var í fjölda veitingahúsa og sýni tekin til tegundagreiningar, með erfðagreiningu. Íslensku veitingastaðirnir sem lentu í úrtakinu komu ekki vel út, samkvæmt Jónasi Rúnari. 

Auglýsing

Keila seld sem skötuselur

Það sem er nýtt í þeim niðurstöðum, sem birtar voru fyrir áramót, er að helmingur þess tegundasvindls – sem greint var hér á landi – var með innfluttan fisk. Jónas Rúnar segir í samtali við Kjarnann að vinsælt sé að svindla með túnfisk, hann sé notaður í sushi og þá sé ódýrari fiskur notaður í staðinn fyrir þann dýrari. „Það var líka verið að selja löngu sem þorsk, steinbít sem hlýra og keilu sem skötusel. Menn gera ekki greinarmun á þessu,“ segir Jónas Rúnar.

Matís er þátttakandi í FoodIntegrity-verkefninu og í þeim hluta ráðstefnunnar sem snéri að matvælasvikum í tengslum við sjávarafurðir var skoðað sérstaklega af hvaða toga slík svik eru helst, hvernig svikin fara fram, hversu mikil þau eru og hvernig má greina þau og koma upp um þau.

Jónas Rúnar segir að ljóst sé að svik með sjávarfang séu stórt vandamál en rannsóknir hafa leitt í ljós að tegundasvindl með sjávarafurðir er allt að 30 prósent. „Það telst einnig til matvælasvika þegar fiskur er seldur undir fölsku flaggi, þar með talið afli frá sjóræningjaveiðum, ef nauðungarvinna er stunduð við framleiðsluna og þar sem hreinlætiskröfum/matvælaöryggis er ekki gætt,“ segir í grein Jónasar Rúnars.

Svindl í öllum vöruflokkum

Jónas Rúnar segir að litlar breytingar hafi verið gerðar hjá eftirlitsaðilum, nema að núna sé þó meiri meðvitund um matvælasvik. Hann telur að fylgjast þurfi betur með því hvað selt er á veitingastöðum en ef að það eigi að gera það almennilega þá þurfi að setja meira fjármagn í eftirlitið. Sú spurning komi alltaf upp: „Hver á að borga?“

Hann segir að ekki sé einungis svindlað með fisktegundir. „Við sjáum svindl í öllum vöruflokkum en algengt er að svindlað sé með vörur eins og ólífuolíu, hunang, fisk, krydd og alkóhól,“ segir hann. 

Meiri meðvitund um matvælasvindl nú en áður

Jónas Rúnar bendir á að sum lönd séu búin að auka eftirlitið til muna og sé Bretland gott dæmi um það. Þar vinni 80 manna hópur einungis við að uppræta svindl af þessu tagi. Jónas Rúnar telur mikilvægt að taka matvælasvik föstum tökum, þetta snerti neytendur og hafi skekkjandi áhrif á samkeppnisstöðu. 

„Eitt helsta framlag FoodIntegrity verkefnisins í þeirri baráttu eru gagnagrunnar þar sem hægt er að fá upplýsingar um matvælasvindl og hvaða tól og tæki eru til staðar til að koma upp um slík svik. Auk þess er búið að gefa út sérstaka handbók og smáforrit,“ segir hann í greininni. 

En þrátt fyrir að margt mætti betur fara, að mati Jónasar Rúnars, þá telur hann að verið sé að stíga skref í rétta átt hér á landi. Þegar FoodIntegrity-verkefnið byrjaði fyrir fimm árum hafi lítil meðvitund verið um matvælasvindl en nú finni hann fyrir breyttu viðhorfi til þess.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Ari
„Vægi loftslagsmálanna minnkar ekki þessa dagana“
Þingmaður VG segir að ef Íslendingar standi við það sem þeir hafa samþykkt af áætlunum um loftslagsmál og geri aðeins betur hafi þeir að minnsta kosti staðið við sinn skerf í málaflokknum.
Kjarninn 8. maí 2021
Brynjar Níelsson, þingmaður Sjálfstæðisflokksins.
Býður sig fram í 2. sæti – stefnir á að verða í framvarðasveit flokksins í Reykjavík
Brynjar Níelsson ætlar að bjóða fram krafta sína fyrir Sjálfstæðisflokkinn fyrir næstu kosningar en hann hefur verið á þingi síðan 2013.
Kjarninn 8. maí 2021
Nichole Leigh Mosty
Ég vil tala um innflytjendur.
Leslistinn 8. maí 2021
Jón Sigurðsson
Ein uppsprettulind mennskunnar
Kjarninn 8. maí 2021
Þorsteinn Már Baldvinsson, forstjóri Samherja, er einn þeirra sex sem eru með stöðu sakbornings í rannsókn héraðssaksóknara á viðskiptaháttum fyrirtækisins.
Fjallað um rannsókn á Samherja í skráningarlýsingu Síldarvinnslunnar
Hlutafjárútboð Síldarvinnslunnar hefst á mánudag. Á meðal þeirra sem ætla að selja hlut í útgerðinni í því er Samherji, sem verður þó áfram stærsti eigandi Síldarvinnslunnar. Fjallað er um rannsókn yfirvalda á Samherja í skráningarlýsingu.
Kjarninn 8. maí 2021
Nornahár og nornatár
Eigendur Icelandic Lava Show í Vík í Mýrdal skrifa reglulega hraunmola á Kjarnann. Þetta er sá fimmti. Markmiðið er að útskýra hin ýmsu fyrirbæri íslenskrar eldvirkni á einfaldan og áhugaverðan hátt.
Kjarninn 8. maí 2021
Þögnin rofin á ný
Hundruð íslenskra kvenna hafa í vikunni stigið fram opinberlega með sínar erfiðustu minningar, í kjölfar þess að stuðningsbylgja reis upp með þjóðþekktum manni sem tvær konur segja að brotið hafi á sér. Lærði samfélagið lítið af fyrri #metoo-bylgjunni?
Kjarninn 8. maí 2021
Benedikt Gíslason, bankastjóri Arion banka.
Arion banki að ná markmiðum sínum og ætlar að dæla fé til hluthafa á næstu árum
Umfram eigið fé Arion banka var 41 milljarður króna í lok mars síðastliðins. Bankinn ætlar að greiða hluthöfum sínum út um 50 milljarða króna á næstu árum. Hann hefur nú náð markmiði sínu um arðsemi tvo ársfjórðunga í röð.
Kjarninn 8. maí 2021
Meira úr sama flokkiInnlent