Svindlað með fiskafurðir

Rannsóknir benda til þess að tegundasvik eigi sér stað með um þriðjung sjávarafurða sem seld eru í mörgum af helstu viðskiptalöndum Íslendinga en íslenskir veitingastaðir hafa heldur ekki komið vel út úr rannsóknum.

Fiskur á disk
Auglýsing

Sjáv­ar­af­urðir eru meðal þeirra mat­væla sem mest er svindlað með en vöru­svik í við­skiptum með mat­væli er stórt alþjóð­legt vanda­mál, sam­kvæmt sér­fræð­ingi Mat­ís. Rann­sóknir benda meðal ann­ars til þess að teg­unda­svik eigi sér stað með um þriðj­ung sjáv­ar­af­urða sem seld eru í mörgum af helstu við­skipta­löndum Íslend­inga.

Í grein sem Jónas Rúnar Við­ars­son, sér­fræð­ingur um örugga virð­is­keðju mat­væla hjá Mat­ís, skrifar og birtir á vef­síðu Matís segir hann að hér sé um að ræða mikið hags­muna­mál fyrir íslenska fram­leið­endur þar sem íslenskt sjáv­ar­fang eigi í sam­keppni við „svikin mat­væli“, auk þess sem „svikin mat­væli“ séu hugs­an­lega seld sem íslensk fram­leiðsla.

Fimmta ráð­stefnan í tengslum við verk­efnið Food­In­teg­rity var haldin í Nantes í Frakk­landi um miðjan nóv­em­ber síð­ast­lið­inn. Á ráð­stefn­unni voru kynntar nýj­ustu rann­sóknir og lausnir til að takast á við mat­væla­svik. Þátt­tak­endur voru rúm­lega 300 tals­ins, frá 40 lönd­um. Í tengslum við verk­efnið var fram­kvæmd könnun víðs­vegar um Evr­ópu þar sem farið var í fjölda veit­inga­húsa og sýni tekin til teg­unda­grein­ing­ar, með erfða­grein­ingu. Íslensku veit­inga­stað­irnir sem lentu í úrtak­inu komu ekki vel út, sam­kvæmt Jónasi Rún­ari. 

Auglýsing

Keila seld sem skötu­selur

Það sem er nýtt í þeim nið­ur­stöð­um, sem birtar voru fyrir ára­mót, er að helm­ingur þess teg­unda­svindls – sem greint var hér á landi – var með inn­fluttan fisk. Jónas Rúnar segir í sam­tali við Kjarn­ann að vin­sælt sé að svindla með tún­fisk, hann sé not­aður í sushi og þá sé ódýr­ari fiskur not­aður í stað­inn fyrir þann dýr­ari. „Það var líka verið að selja löngu sem þorsk, stein­bít sem hlýra og keilu sem skötu­sel. Menn gera ekki grein­ar­mun á þessu,“ segir Jónas Rún­ar.

Matís er þátt­tak­andi í Food­In­teg­rity-verk­efn­inu og í þeim hluta ráð­stefn­unnar sem snéri að mat­væla­svikum í tengslum við sjáv­ar­af­urðir var skoðað sér­stak­lega af hvaða toga slík svik eru hel­st, hvernig svikin fara fram, hversu mikil þau eru og hvernig má greina þau og koma upp um þau.

Jónas Rúnar segir að ljóst sé að svik með sjáv­ar­fang séu stórt vanda­mál en rann­sóknir hafa leitt í ljós að teg­unda­svindl með sjáv­ar­af­urðir er allt að 30 pró­sent. „Það telst einnig til mat­væla­svika þegar fiskur er seldur undir fölsku flaggi, þar með talið afli frá sjó­ræn­ingja­veið­um, ef nauð­ung­ar­vinna er stunduð við fram­leiðsl­una og þar sem hrein­læt­is­kröf­um/mat­væla­ör­yggis er ekki gætt,“ segir í grein Jónasar Rún­ars.

Svindl í öllum vöru­flokkum

Jónas Rúnar segir að litlar breyt­ingar hafi verið gerðar hjá eft­ir­lits­að­il­um, nema að núna sé þó meiri með­vit­und um mat­væla­svik. Hann telur að fylgj­ast þurfi betur með því hvað selt er á veit­inga­stöðum en ef að það eigi að gera það almenni­lega þá þurfi að setja meira fjár­magn í eft­ir­lit­ið. Sú spurn­ing komi alltaf upp: „Hver á að borga?“

Hann segir að ekki sé ein­ungis svindlað með fisk­teg­und­ir. „Við sjáum svindl í öllum vöru­flokkum en algengt er að svindlað sé með vörur eins og ólífu­ol­íu, hun­ang, fisk, krydd og alkó­hól,“ segir hann. 

Meiri með­vit­und um mat­væla­svindl nú en áður

Jónas Rúnar bendir á að sum lönd séu búin að auka eft­ir­litið til muna og sé Bret­land gott dæmi um það. Þar vinni 80 manna hópur ein­ungis við að upp­ræta svindl af þessu tagi. Jónas Rúnar telur mik­il­vægt að taka mat­væla­svik föstum tök­um, þetta snerti neyt­endur og hafi skekkj­andi áhrif á sam­keppn­is­stöð­u. 

„Eitt helsta fram­lag Food­In­teg­rity verk­efn­is­ins í þeirri bar­áttu eru gagna­grunnar þar sem hægt er að fá upp­lýs­ingar um mat­væla­svindl og hvaða tól og tæki eru til staðar til að koma upp um slík svik. Auk þess er búið að gefa út sér­staka hand­bók og smá­forrit,“ segir hann í grein­inn­i. 

En þrátt fyrir að margt mætti betur fara, að mati Jónasar Rún­ars, þá telur hann að verið sé að stíga skref í rétta átt hér á landi. Þeg­ar ­Food­In­teg­rity-verk­efnið byrj­aði fyrir fimm árum hafi lítil með­vit­und verið um mat­væla­svindl en nú finni hann fyrir breyttu við­horfi til þess.

Upphafið - Árstíðaljóð
Safnað fyrir fimmtu ljóðarbók Gunnhildar Þórðardóttur.
Kjarninn 18. ágúst 2019
Guðlaugur Þór Þórðarson
Rúmar 16 milljónir í aðkeypta ráðgjöf og álit vegna þriðja orkupakkans
Kostnaður vegna innlendrar ráðgjafar og álita nemur rúmlega 7,6 milljónum króna og erlends tæpum 8,5 milljónum króna.
Kjarninn 18. ágúst 2019
Katrín Jakobsdóttir forsætisráðherra.
Sex ríkisforstjórar með hærri laun en forsætisráðherra
Laun bankastjóra Landsbankans hafa hækkað mest allra ríkisforstjóra, eða um 82 prósent, frá því að bankaráð bankans tók yfir ákvörðun um launakjör hans. Átta ríkisforstjórar eru með hærri laun en flestir ráðherrar.
Kjarninn 18. ágúst 2019
Vilja steypa Boris Johnson af stóli
Breska stjórnarandstaðan leitar nú að nýjum þingmanni sem gæti orðið forsætisráðherra Bretlands í stað Borisar Johnson. Jeremy Corbyn telur sig vera manninn í verkið, en ekki eru allir innan stjórnarandstöðunnar á sama máli.
Kjarninn 18. ágúst 2019
Draumur um landakaup
Einhverjir hafa kannski, til öryggis, litið á dagatalið sl. föstudag þegar fréttir bárust af því að Bandaríkjaforseti hefði viðrað þá hugmynd að kaupa Grænland. Þetta var þó ekki aprílgabb og ekki í fyrsta skipti sem þessi hugmynd skýtur upp kollinum.
Kjarninn 18. ágúst 2019
Katrín Jakobsdóttir
Ok skiptir heiminn máli
Kjarninn 17. ágúst 2019
Peningastefnunefnd í tíu ár
Gylfi Zoega segir að framtíðin muni leiða í ljós hvort áfram takist að ná góðum árangri eins og hafi verið gert með peningastefnu síðustu 10 ára á Íslandi en reynslan síðasta áratuginn sé samt staðfesting þess að það sé hægt ef vilji sé fyrir hendi.
Kjarninn 17. ágúst 2019
Gunnar Hólmsteinn Ársælsson
Nýir tímar á Norðurslóðum?
Kjarninn 17. ágúst 2019
Meira úr sama flokkiInnlent