Sjálfstæði Fjármálaeftirlitsins getur verið ógnað af stjórnmálamönnum

Gylfi Zoega, hagfræðiprófessor, skrifaði ítarlega um starfsemi Seðlabankans og Fjármálaeftirlitsins.

fme.jpg
Auglýsing

Marg­vís­legar hættur geta steðjað að fjár­mála­eft­ir­liti og sjálf­stæði þess, á litlum mark­aði eins og þeim íslenska. T.d. geta stjórn­mála­menn reynt að hafa áhrif á, bæði í gegnum per­sónu­leg tengsl við fjár­festa og með póli­tískum skip­unum í stjórn­ir. 

Þetta er meðal þess sem Gylfi Zoega, pró­fessor í hag­fræði, gerir að umtals­efni í ítar­legri grein í Vís­bend­ingu, þar sem fjallað er meðal ann­ars um fyr­ir­hug­aða sam­ein­ingu Seðla­banka Íslands og Fjár­mála­eft­ir­lits­ins, með gagn­rýnum hætt­i. 

Í grein­inni segir meðal ann­ar­s: 

Auglýsing

„Á fjár­mála­eft­ir­lit einnig að vera sjálf­stætt eða lúta póli­tísku valdi?  Rökin fyrir sjálf­stæðu eft­ir­liti eru þau ann­ars vegar að hætta sé á að þeir sem hafa á eft­ir­lit með, þ.e.a.s. aðilar á fjár­mála­mark­aði, nái tökum á eft­ir­lit­inu (e. reg­ul­atory capt­ure) og hins vegar að stjórn­mála­öfl nái yfir­hönd­inni og láti þá eft­ir­litið stjórn­ast af póli­tískum hags­munum sínum til skamms tíma, t.d. að ekki megi hemja banka­kerfi sem vex of hratt fyrir kosn­ing­ar. Hér eru því einnig rök fyrir sjálf­stæði en þau eru sum­part ann­ars konar og aðrir kraftar ógna sjálf­stæði fjár­mála­eft­ir­lits. 

Fjár­mála­eft­ir­liti er ætlað að gæta þess að við­skipta­bankar og aðrar fjár­mála stofn­anir taki ekki of mikla áhættu í við­leitni sinni til að skila sem mestum hagn­aði. Stjórn­endur banka verða að vega og meta hversu mikla áhættu á að taka í rekstri banka sem ann­ars miðar að því að ná sem bestri afkomu. Það getur verið mikil freist­ing í þessum rekstri að taka áhættu til að hámarka hagnað til skamms tíma einkum ef aðgengi að erlendu fjár­magni er full­kom­lega frjálst. Þannig er unnt að reka banka með lak­ari afkomu en minni áhættu eða með því að auka áhættu og einnig hagnað til skamms tíma. 

Við­skipta­bankar á Íslandi árin 2003-2008 eru skóla­bók­ar­dæmi um það sem getur farið úrskeið­is. Óheft aðgengi að erlendu lánsfé sem fékkst í skjóli láns­hæfis rík­is­sjóðs (lán­ar­drottnar gátu reiknað með að ríkið kæmi til hjálpar ef bankar lentu í van­skil­u­m!) gerði eig­end­unum kleift að hagn­ast gríð­ar­lega til skamms tíma en með því að stofna til mik­illar áhættu bæði innan hvers banka og í krónu­hag­kerf­inu. Aðgengi að erlendu lánsfé gerir bönkum og eig­endum þeirra kleift að hagn­ast mikið til skamms tíma með meiri skuld­setn­ingu en mögu­leg væri innan lands. 

En sjálf­stæði fjár­mála­eft­ir­lits er einnig stundum ógnað af stjórn­völd­um. Aðgerðir sem bein­ast gegn ákveðnum fjár­mála­stofn­unum geta haft áhrif á hag­kerfið til lengri tíma. Gott dæmi er stefna íslensku rík­is­stjórn­ar­innar fyrir 2008 að því að koma upp alþjóð­legri fjár­mála­mið­stöð á Íslandi, slaka á reglu­verki og styðja við vöxt bank­anna. Aðgerðir FME til að hamla slíkum vexti hefðu þá gengið á skjön við stefnu rík­is­sjórn­ar­inn­ar. 

Ekki þarf mikið ímynd­und­ar­afl til að ímynda sér að ráð­andi stofn­anir á fjár­mála­mörk­uðum séu tengdar stjórn­mála­flokkum eða stjórn­mála­mönnum á ein­hvern hátt. Þá steðjar hætta að eft­ir­lit­inu úr tveimur átt­um: Í fyrsta lagi reyna stórar stofn­anir á fjár­mála­mark­aði að ná tökum á fjár­mála­eft­ir­lit­inu; ráða til sín reyndasta starfs­fólk þess, hafa fleiri lög­fræð­inga á sínum vegum og á betri kjörum en eft­ir­litið getur haft. Í öðru lagi geta póli­tískir hags­munir komið fram í vali á stjórn­ar­mönnum fjár­mála­eft­ir­lits­ins og þrýst­ingur frá ráð­herrum haft áhrif á gerðir þess. Hættan er þá sú að fjár­mála­kerfið verði brot­hætt þótt hagn­aður sé mik­ill og ef illa fer þá bitni afleið­ing­arnar á almenn­ingi á meðan eig­endur komi sínu fé í skjól.

Aðgerðir fjár­mála­eft­ir­lits fel­ast í beinum afskiptum af rekstri fjár­mála­fyr­ir­tækja til að draga úr áhættu­sókn þeirra og geta þær hæg­lega bitnað á afkomu við­kom­andi fyr­ir­tækja. Því er mik­il­vægt að fjár­mála­eft­ir­lit sé fag­legt, lúti ekki flokkspóli­tískum vilja, og einnig að það fari ekki offari. En lík­legt er að aðgerðir fjár­mála­eft­ir­lits verði engu að síður umdeild­ar. Sér­stak­lega á þetta við um eft­ir­lit um við­skipta­hætti á mark­aði og neyt­enda­vernd sem gefur eft­ir­lit­inu, og eftir sam­ein­ingu Seðla­bank­an­um, heim­ild til þess að ákveða refs­ingar fyrir ólög­lega hegðun á skulda­bréfa og hluta­bréfa­mark­að­i.“

Hægt er að ger­ast áskrif­andi að Vís­bend­ingu hérna

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir.
Ekki talin þörf á að skima tónleikagesti aftur síðar í vikunni
Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir segir að það sé ekki alveg öruggt, en þó mjög líklegt, að ef einhver tónleikagestur hafi smitast í Hörpu á föstudag myndi smitið finnast í skimun í dag. Ekki er talin þörf á tvöfaldri skimun hópsins.
Kjarninn 8. mars 2021
Færeyska Kringvarpið birtir annað kvöld heimildaþátt sem ber nafnið Teir ómettiligu og fjallar m.a. um hvernig rannsókn á meintum brotum Samherjasamstæðunnar í Namibíu teygir sig til Færeyja.
Íslenskir rannsakendur hafa aflað upplýsinga um þrjú félög tengd Samherja í Færeyjum
Færeyski skatturinn staðfestir við Kringvarpið að íslenskir rannsóknaraðilar hafi óskað eftir liðsinni vegna rannsóknar á Samherjaskjölunum. Félögin sem íslensk yfirvöld spurðust fyrir um eru öll í slitameðferð.
Kjarninn 8. mars 2021
Ólafur Arnalds
Ljósglæta í þokumóðu sauðfjárstyrkja
Kjarninn 8. mars 2021
Taka þurfi af vafa um nýtingarrétt á náttúruauðlindum í stjórnarskrárfrumvarpi
Að mati ASÍ þarf að gera breytingar á frumvarpi um stjórnarskrárbreytingar til þess að taka af allan vafa um nýtingarrétt auðlinda náttúru Íslands. Sambandið sér hvorki ástæðu til að stytta kjörtímabil forseta né takmarka embættistíma.
Kjarninn 8. mars 2021
Tvær milljónir barna í Englandi sneru aftur í skólann í morgun.
Börn í Englandi aftur í skólann en hluti ítalskra barna sendur heim
Faraldurinn sendir ýmist kaldar eða hlýjar kveðjur um Evrópu nú í upphafi nýrrar viku. Í sumum löndum er verið að aflétta takmörkunum en í öðrum er enn verið að herða.
Kjarninn 8. mars 2021
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið – Skiptir máli hvernig fæðingarorlofi er háttað?
Kjarninn 8. mars 2021
Lítið eftir af veiðigjöldunum þegar búið er að standa straum af eftirliti og rannsóknum
Heildarútgjöld ríkissjóðs vegna eftirlits og rannsókna vegna fiskveiða og -vinnslu munu líklega nema um 7 milljörðum króna á þessu ári. Árin 2015-2020 voru álögð veiðigjöld að meðaltali 7,4 milljarðar á verðlagi ársins 2020.
Kjarninn 8. mars 2021
Fjöldi fólks sem var á tónleikum í Hörpu á föstudagskvöld verður skimaður í dag.
107 í sóttkví – sjö í einangrun
Á næstu klukkustundum mun það skýrast hvort að tekist hafi að koma í veg fyrir hópsýkingu í kringum tvo einstaklinga sem greindust með veiruna og voru utan sóttkvíar. Nokkrir dagar geta liðið frá smiti og þar til veiran finnst í fólki við sýnatöku.
Kjarninn 8. mars 2021
Meira úr sama flokkiInnlent