Sjálfstæði Fjármálaeftirlitsins getur verið ógnað af stjórnmálamönnum

Gylfi Zoega, hagfræðiprófessor, skrifaði ítarlega um starfsemi Seðlabankans og Fjármálaeftirlitsins.

fme.jpg
Auglýsing

Marg­vís­legar hættur geta steðjað að fjár­mála­eft­ir­liti og sjálf­stæði þess, á litlum mark­aði eins og þeim íslenska. T.d. geta stjórn­mála­menn reynt að hafa áhrif á, bæði í gegnum per­sónu­leg tengsl við fjár­festa og með póli­tískum skip­unum í stjórn­ir. 

Þetta er meðal þess sem Gylfi Zoega, pró­fessor í hag­fræði, gerir að umtals­efni í ítar­legri grein í Vís­bend­ingu, þar sem fjallað er meðal ann­ars um fyr­ir­hug­aða sam­ein­ingu Seðla­banka Íslands og Fjár­mála­eft­ir­lits­ins, með gagn­rýnum hætt­i. 

Í grein­inni segir meðal ann­ar­s: 

Auglýsing

„Á fjár­mála­eft­ir­lit einnig að vera sjálf­stætt eða lúta póli­tísku valdi?  Rökin fyrir sjálf­stæðu eft­ir­liti eru þau ann­ars vegar að hætta sé á að þeir sem hafa á eft­ir­lit með, þ.e.a.s. aðilar á fjár­mála­mark­aði, nái tökum á eft­ir­lit­inu (e. reg­ul­atory capt­ure) og hins vegar að stjórn­mála­öfl nái yfir­hönd­inni og láti þá eft­ir­litið stjórn­ast af póli­tískum hags­munum sínum til skamms tíma, t.d. að ekki megi hemja banka­kerfi sem vex of hratt fyrir kosn­ing­ar. Hér eru því einnig rök fyrir sjálf­stæði en þau eru sum­part ann­ars konar og aðrir kraftar ógna sjálf­stæði fjár­mála­eft­ir­lits. 

Fjár­mála­eft­ir­liti er ætlað að gæta þess að við­skipta­bankar og aðrar fjár­mála stofn­anir taki ekki of mikla áhættu í við­leitni sinni til að skila sem mestum hagn­aði. Stjórn­endur banka verða að vega og meta hversu mikla áhættu á að taka í rekstri banka sem ann­ars miðar að því að ná sem bestri afkomu. Það getur verið mikil freist­ing í þessum rekstri að taka áhættu til að hámarka hagnað til skamms tíma einkum ef aðgengi að erlendu fjár­magni er full­kom­lega frjálst. Þannig er unnt að reka banka með lak­ari afkomu en minni áhættu eða með því að auka áhættu og einnig hagnað til skamms tíma. 

Við­skipta­bankar á Íslandi árin 2003-2008 eru skóla­bók­ar­dæmi um það sem getur farið úrskeið­is. Óheft aðgengi að erlendu lánsfé sem fékkst í skjóli láns­hæfis rík­is­sjóðs (lán­ar­drottnar gátu reiknað með að ríkið kæmi til hjálpar ef bankar lentu í van­skil­u­m!) gerði eig­end­unum kleift að hagn­ast gríð­ar­lega til skamms tíma en með því að stofna til mik­illar áhættu bæði innan hvers banka og í krónu­hag­kerf­inu. Aðgengi að erlendu lánsfé gerir bönkum og eig­endum þeirra kleift að hagn­ast mikið til skamms tíma með meiri skuld­setn­ingu en mögu­leg væri innan lands. 

En sjálf­stæði fjár­mála­eft­ir­lits er einnig stundum ógnað af stjórn­völd­um. Aðgerðir sem bein­ast gegn ákveðnum fjár­mála­stofn­unum geta haft áhrif á hag­kerfið til lengri tíma. Gott dæmi er stefna íslensku rík­is­stjórn­ar­innar fyrir 2008 að því að koma upp alþjóð­legri fjár­mála­mið­stöð á Íslandi, slaka á reglu­verki og styðja við vöxt bank­anna. Aðgerðir FME til að hamla slíkum vexti hefðu þá gengið á skjön við stefnu rík­is­sjórn­ar­inn­ar. 

Ekki þarf mikið ímynd­und­ar­afl til að ímynda sér að ráð­andi stofn­anir á fjár­mála­mörk­uðum séu tengdar stjórn­mála­flokkum eða stjórn­mála­mönnum á ein­hvern hátt. Þá steðjar hætta að eft­ir­lit­inu úr tveimur átt­um: Í fyrsta lagi reyna stórar stofn­anir á fjár­mála­mark­aði að ná tökum á fjár­mála­eft­ir­lit­inu; ráða til sín reyndasta starfs­fólk þess, hafa fleiri lög­fræð­inga á sínum vegum og á betri kjörum en eft­ir­litið getur haft. Í öðru lagi geta póli­tískir hags­munir komið fram í vali á stjórn­ar­mönnum fjár­mála­eft­ir­lits­ins og þrýst­ingur frá ráð­herrum haft áhrif á gerðir þess. Hættan er þá sú að fjár­mála­kerfið verði brot­hætt þótt hagn­aður sé mik­ill og ef illa fer þá bitni afleið­ing­arnar á almenn­ingi á meðan eig­endur komi sínu fé í skjól.

Aðgerðir fjár­mála­eft­ir­lits fel­ast í beinum afskiptum af rekstri fjár­mála­fyr­ir­tækja til að draga úr áhættu­sókn þeirra og geta þær hæg­lega bitnað á afkomu við­kom­andi fyr­ir­tækja. Því er mik­il­vægt að fjár­mála­eft­ir­lit sé fag­legt, lúti ekki flokkspóli­tískum vilja, og einnig að það fari ekki offari. En lík­legt er að aðgerðir fjár­mála­eft­ir­lits verði engu að síður umdeild­ar. Sér­stak­lega á þetta við um eft­ir­lit um við­skipta­hætti á mark­aði og neyt­enda­vernd sem gefur eft­ir­lit­inu, og eftir sam­ein­ingu Seðla­bank­an­um, heim­ild til þess að ákveða refs­ingar fyrir ólög­lega hegðun á skulda­bréfa og hluta­bréfa­mark­að­i.“

Hægt er að ger­ast áskrif­andi að Vís­bend­ingu hérna

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Hanna Katrín Friðriksson, þingmaður Viðreisnar, bað um skýrsluna á sínum tíma.
Vill fá að vita af hverju upplýsingar um fjárfestingar útgerðarfélaga voru felldar út
Í lok ágúst var birt skýrsla sem átti að sýna krosseignatengsl eða ítök útgerðarfélaga í einstökum fyrirtækjum, en að mati þess þingmanns sem bað um hana gerði hún hvorugt. Síðar kom í ljós að mikilvægar upplýsingar voru felldar út fyrir birtingu.
Kjarninn 4. desember 2021
Ingrid Kuhlman
Dánaraðstoð: Óttinn við misnotkun er ástæðulaus
Kjarninn 4. desember 2021
Guðni Th. Jóhannesson, forseti Íslands, ásamt Agnesi M. Sigurðardóttur, biskup Íslands.
Sóknargjöld lækka um 215 milljónir króna milli ára
Milljarðar króna renna úr ríkissjóði til trúfélaga á hverju ári. Langmest fer til þjóðkirkjunnar og í fyrra var ákveðið að hækka tímabundið einn tekjustofn trúfélaga um 280 milljónir króna. Nú hefur sú tímabundna hækkun verið felld niður.
Kjarninn 4. desember 2021
Íbúðafjárfesting hefur dregist saman á árinu, á sama tíma og verð hefur hækkað og auglýstum íbúðum á sölu hefur fækkað.
Mikill samdráttur í íbúðafjárfestingu í ár
Fjárfestingar í uppbyggingu íbúðarhúsnæðis hefur dregist saman á síðustu mánuðum, samhliða mikilli verðhækkun og fækkun íbúða á sölu. Samkvæmt Hagstofu er búist við að íbúðafjárfesting verði rúmlega 8 prósentum minni í ár heldur en í fyrra.
Kjarninn 4. desember 2021
„Ég fór með ekkert á milli handanna nema lífið og dóttur mína“
Þolandi heimilisofbeldis – umkomulaus í ókunnugu landi og á flótta – bíður þess að íslensk stjórnvöld sendi hana og unga dóttur hennar úr landi. Hún flúði til Íslands fyrr á þessu ári og hefur dóttir hennar náð að blómstra eftir komuna hingað til lands.
Kjarninn 4. desember 2021
Kynferðisleg áreitni og ofbeldi í álverunum og verklag þeirra
Alls hafa 27 tilkynningar borist álfyrirtækjunum þremur, Fjarðaáli, Norðuráli og Rio Tinto á síðustu fjórum árum. Kjarninn kannaði þá verkferla sem málin fara í innan fyrirtækjanna.
Kjarninn 4. desember 2021
Inga Sæland er hæstánægð með nýja vinnuaðstöðu Flokks fólksins og ljóst er á henni að það skemmir ekki fyrir að Miðflokkurinn neyðist til að kveðja vinnuaðstöðuna vegna mjög dvínandi þingstyrks.
Inga Sæland tekur yfir skrifstofur Miðflokksins og kallar það „karma“
„Hvað er karma, ef það er ekki þetta?“ segir Inga Sæland um flutninga þingflokks Flokks fólksins yfir í skrifstofuhúsnæði Alþingis þar sem níu manna þingflokkur Miðflokksins, sem í dag er einungis tveggja manna, var áður til húsa.
Kjarninn 3. desember 2021
Pawel Bartoszek
Samráðið er raunverulegt
Kjarninn 3. desember 2021
Meira úr sama flokkiInnlent