Peningastefnunefnd í tíu ár

Gylfi Zoega segir að framtíðin muni leiða í ljós hvort áfram takist að ná góðum árangri eins og hafi verið gert með peningastefnu síðustu 10 ára á Íslandi en reynslan síðasta áratuginn sé samt staðfesting þess að það sé hægt ef vilji sé fyrir hendi.

Seðlabankinn Mynd: Seðlabankinn
Auglýsing

„Und­an­farið hefur nokkuð verið fjallað um mál­efni tengd Seðla­banka Íslands. Fjallað hefur verið um ný lög um Seðla­bank­ann, umsækj­endur um stöðu seðla­banka­stjóra og ásak­anir um mis­tök í rekstri stofn­un­ar­inn­ar. En í þess­ari umfjöllun hefur ekki verið minnst á það sem miklu máli skiptir að á síð­ustu tíu árum hefur tek­ist að reka sjálf­stæða pen­inga­stefnu með góðum árangri. Fyrir tíu árum var óvíst hvort svo lítið hag­kerfi gæti haft sjálf­stæðan gjald­miðil og efna­hags­legan stöð­ug­leika en nú vitum við að það er hægt með skyn­samri og agaðri pen­inga­stefn­u.“ Þetta skrifar Gylfi Zoega, hag­fræði­pró­fessor við Háskóla Íslands, í ítar­legri grein í Vís­bend­ingu.

Hann bendir á að atvinnu­leysi og verð­bólga hafi farið lækk­andi og hag­vöxtur verið jákvæður síðan um mitt ár 2010. Við­skipta­af­gangur hafi einnig verið á hverju ári, hrein eigna­staða gagn­vart útlöndum aldrei verið betri og gjald­eyr­is­forði aldrei meiri. Vænt­ingar um verð­bólgu séu betur njörv­aðar nið­ur.

Þá spyr hann af hverju hafi tek­ist síð­ustu tíu árin að reka sjálf­stæða pen­inga­stefnu með góðum árangri. Hann segir svarið við spurn­ing­unni fel­ast í því að öllu skipti að reglur og stofn­anir fjár­mála­mark­aða hvetji til ákvarð­ana sem stefna ekki stöð­ug­leika fjár­mála­kerf­is­ins í voða og að vinnu­lag við ákvarð­anir um beit­ingu stjórn­tækja séu í lagi. Nafnið á gjald­miðl­inum skipti minna máli.

Auglýsing

Eft­ir­málar fjár­málakreppu

Gylfir segir að við því hafi verið að búast að hag­kerfi næði sér smám saman á strik í kjöl­far fjár­málakreppu. Tækni­lega gjald­þrota fyr­ir­tæki hafi verið gerð upp, skipt hafi verið um eig­endur og skuldir felldar nið­ur. Fram­leiðslu­þættir hafi leitað í nýjar útflutn­ings­grein­ar. Og bankar sem áður juku útlán af miklum móði hafi þurft að ein­beita sér að því að hreinsa útlána­söfnin og ekki lengur haft sama aðgang að erlendu lánsfé í sama mæli og áður. Hinir áhættu­sæknu eig­endur sem áður stýrðu hafi heldur ekki lengur verið við stjórn­völ­inn.

„En síð­ustu árin hefur verið mikil upp­sveifla í þjóð­ar­bú­skapnum sem ekki skýrist af áfall­inu fyrir tíu árum. Í þess­ari upp­sveiflu hef­ur, ólíkt því sem áður var, afgangur verið á við­skiptum við útlönd, skuld­setn­ing ekki vaxið úr hófi fram, verð­bólga verið hóf­leg og vextir lágir í sögu­legu sam­heng­i,“ skrifar hann.

Fram­tíðin mun leiða í ljós hvort áfram tekst að ná góðum árangri

Í lok grein­ar­innar greinir Gylfi frá því að hann telji helstu hætt­una sem steðji að pen­inga­stefnu og stöð­ug­leika stafa af afskiptum stjórn­mála af lögum og manna­ráðn­ingum en stjórn­mála­öflin séu óþreyt­andi að berj­ast um hver hafi völdin yfir hinum „sjálf­stæða“ seðla­banka. „Það stafar einnig hætta af fjár­mála­stofn­unum sem reglu­lega hafa í frammi mál­flutn­ing í þá átt að krónan eigi aftur að verða notuð í vaxta­mun­ar­við­skip­skipt­um, að inn­lend fjár­mála­fyr­ir­tæki eigi að geta hagn­ast á að selja útlend­ingum inn­lend skulda­bréf. Slíkt myndi valda hækkun á gengi krón­unn­ar, við­skipta­halla og erlendri skulda­söfn­un, eins og gerð­ist árin fyrir 2008. Ef opnað er fyrir slíkt inn­flæði má segja að for­senda fyrir sjálf­stæðri pen­inga­stefnu sé brostin og Ísland verði þá, eins og marg­falt stærri smá ríki, að fylgja pen­inga­stefnu stór­veld­anna með með­fylgj­andi eigna­verð­bólum, við­skipta­halla og hættu á fjár­mála­á­föllum.“

Hann bendir enn fremur á að nýlega hafi lögum um Seðla­bank­ann verið breytt með sam­ein­ingu hans og Fjár­mála­eft­ir­lits­ins ásamt því sem ýmsar aðrar breyt­ingar hafi verið gerð­ar, til að mynda á sam­setn­ingu pen­inga­stefnu­nefnd­ar. „Fram­tíðin mun leiða í ljós hvort áfram tekst að ná góðum árangri. Reynslan síð­asta ára­tug­inn er samt stað­fest­ing þess að það er hægt ef vilji er fyrir hend­i.“

Hægt er að ger­­­­­ast áskrif­andi að Vís­bend­ingu hér, en vitnað er til hluta grein­­­­­ar­innar hér að ofan, sem kemur til áskrif­enda á föst­u­­­­­dög­­­­um.

Íslendingurinn Reynir ætlar að taka upp Flamenco plötu
Reynir Hauksson hefur lært hjá einum helsta gítarkennara Granada. Nú safnar hann fyrir gerð Flamenco plötu á Karolina Fund.
Kjarninn 15. september 2019
Fosfatnáma
Upplýsingaskortur ógnar matvælaöryggi
Samkvæmt nýrri rannsókn íslenskra og erlendra fræðimanna ógnar skortur á fullnægjandi upplýsingum um birgðir fosfórs matvælaöryggi í heiminum.
Kjarninn 15. september 2019
Besta platan með Metallica – Master of Puppets
Gefin út af Elektra þann 3. mars 1986, 8 lög á 54 mínútum og 47 sekúndum.
Kjarninn 15. september 2019
Guðmundur Kristjánsson er stærsti eigandi Útgerðarfélags Reykjavíkur sem er stærsti eigandi Brim.
Útgerðarfélag Reykjavíkur hagnaðist um 1,5 milljarð í fyrra
Stærsti eigandi Brim, sem hét áður HB Grandi, bókfærði eignarhlut sinn í félaginu á rúmlega 15 prósent hærra verði en skráð markaðsverð hlutarins var á reikningsskiladegi. Eignir Brim voru metnar á um 60 milljarða króna um síðustu áramót.
Kjarninn 15. september 2019
Eiríkur Ragnarsson
RÚV á kannski heima á auglýsingamarkaði eftir allt saman
Kjarninn 15. september 2019
Vinningstillaga Henning Larsen arkitektastofunnar að því hvernig Vinge ætti að líta út. Veruleikinn í dag er allt annar.
Danska skýjaborgin Vinge
Það er ekki nóg að fá háleitar hugmyndir, það þarf líka einhvern til að framkvæma þær. Þessu hafa bæjaryfirvöld í Frederikssund á Sjálandi fengið að kynnast, þar sem draumsýn hefur breyst í hálfgerða martröð.
Kjarninn 15. september 2019
Ásaka Glitni um að klippa sjö sentimetra neðan af samningum
Deilumál milli Útgerðarfélags Reykjavíkur og Glitnis vegna afleiðusamninga upp á tvo milljarða króna sem gerðir voru í aðdraganda hrunsins standa enn yfir. Útgerðarfélagið kærði Glitni til lögreglu í fyrra fyrir að klippa neðan af samningunum.
Kjarninn 15. september 2019
Engar áreiðanlegar tölur til um fjölda einstaklinga með heilabilun
Heilabilunarsjúkdómar eru mjög algengir á Íslandi en engar áreiðanlegar tölur eru til um fjölda þeirra einstaklinga sem greinst hafa með heilabilun. Tólf þingmenn kalla eftir því að landlækni sé skylt að halda sérstaka skrá um sjúkdóminn.
Kjarninn 14. september 2019
Meira úr sama flokkiInnlent