Peningastefnunefnd í tíu ár

Gylfi Zoega segir að framtíðin muni leiða í ljós hvort áfram takist að ná góðum árangri eins og hafi verið gert með peningastefnu síðustu 10 ára á Íslandi en reynslan síðasta áratuginn sé samt staðfesting þess að það sé hægt ef vilji sé fyrir hendi.

Seðlabankinn Mynd: Seðlabankinn
Auglýsing

„Und­an­farið hefur nokkuð verið fjallað um mál­efni tengd Seðla­banka Íslands. Fjallað hefur verið um ný lög um Seðla­bank­ann, umsækj­endur um stöðu seðla­banka­stjóra og ásak­anir um mis­tök í rekstri stofn­un­ar­inn­ar. En í þess­ari umfjöllun hefur ekki verið minnst á það sem miklu máli skiptir að á síð­ustu tíu árum hefur tek­ist að reka sjálf­stæða pen­inga­stefnu með góðum árangri. Fyrir tíu árum var óvíst hvort svo lítið hag­kerfi gæti haft sjálf­stæðan gjald­miðil og efna­hags­legan stöð­ug­leika en nú vitum við að það er hægt með skyn­samri og agaðri pen­inga­stefn­u.“ Þetta skrifar Gylfi Zoega, hag­fræði­pró­fessor við Háskóla Íslands, í ítar­legri grein í Vís­bend­ingu.

Hann bendir á að atvinnu­leysi og verð­bólga hafi farið lækk­andi og hag­vöxtur verið jákvæður síðan um mitt ár 2010. Við­skipta­af­gangur hafi einnig verið á hverju ári, hrein eigna­staða gagn­vart útlöndum aldrei verið betri og gjald­eyr­is­forði aldrei meiri. Vænt­ingar um verð­bólgu séu betur njörv­aðar nið­ur.

Þá spyr hann af hverju hafi tek­ist síð­ustu tíu árin að reka sjálf­stæða pen­inga­stefnu með góðum árangri. Hann segir svarið við spurn­ing­unni fel­ast í því að öllu skipti að reglur og stofn­anir fjár­mála­mark­aða hvetji til ákvarð­ana sem stefna ekki stöð­ug­leika fjár­mála­kerf­is­ins í voða og að vinnu­lag við ákvarð­anir um beit­ingu stjórn­tækja séu í lagi. Nafnið á gjald­miðl­inum skipti minna máli.

Auglýsing

Eft­ir­málar fjár­málakreppu

Gylfir segir að við því hafi verið að búast að hag­kerfi næði sér smám saman á strik í kjöl­far fjár­málakreppu. Tækni­lega gjald­þrota fyr­ir­tæki hafi verið gerð upp, skipt hafi verið um eig­endur og skuldir felldar nið­ur. Fram­leiðslu­þættir hafi leitað í nýjar útflutn­ings­grein­ar. Og bankar sem áður juku útlán af miklum móði hafi þurft að ein­beita sér að því að hreinsa útlána­söfnin og ekki lengur haft sama aðgang að erlendu lánsfé í sama mæli og áður. Hinir áhættu­sæknu eig­endur sem áður stýrðu hafi heldur ekki lengur verið við stjórn­völ­inn.

„En síð­ustu árin hefur verið mikil upp­sveifla í þjóð­ar­bú­skapnum sem ekki skýrist af áfall­inu fyrir tíu árum. Í þess­ari upp­sveiflu hef­ur, ólíkt því sem áður var, afgangur verið á við­skiptum við útlönd, skuld­setn­ing ekki vaxið úr hófi fram, verð­bólga verið hóf­leg og vextir lágir í sögu­legu sam­heng­i,“ skrifar hann.

Fram­tíðin mun leiða í ljós hvort áfram tekst að ná góðum árangri

Í lok grein­ar­innar greinir Gylfi frá því að hann telji helstu hætt­una sem steðji að pen­inga­stefnu og stöð­ug­leika stafa af afskiptum stjórn­mála af lögum og manna­ráðn­ingum en stjórn­mála­öflin séu óþreyt­andi að berj­ast um hver hafi völdin yfir hinum „sjálf­stæða“ seðla­banka. „Það stafar einnig hætta af fjár­mála­stofn­unum sem reglu­lega hafa í frammi mál­flutn­ing í þá átt að krónan eigi aftur að verða notuð í vaxta­mun­ar­við­skip­skipt­um, að inn­lend fjár­mála­fyr­ir­tæki eigi að geta hagn­ast á að selja útlend­ingum inn­lend skulda­bréf. Slíkt myndi valda hækkun á gengi krón­unn­ar, við­skipta­halla og erlendri skulda­söfn­un, eins og gerð­ist árin fyrir 2008. Ef opnað er fyrir slíkt inn­flæði má segja að for­senda fyrir sjálf­stæðri pen­inga­stefnu sé brostin og Ísland verði þá, eins og marg­falt stærri smá ríki, að fylgja pen­inga­stefnu stór­veld­anna með með­fylgj­andi eigna­verð­bólum, við­skipta­halla og hættu á fjár­mála­á­föllum.“

Hann bendir enn fremur á að nýlega hafi lögum um Seðla­bank­ann verið breytt með sam­ein­ingu hans og Fjár­mála­eft­ir­lits­ins ásamt því sem ýmsar aðrar breyt­ingar hafi verið gerð­ar, til að mynda á sam­setn­ingu pen­inga­stefnu­nefnd­ar. „Fram­tíðin mun leiða í ljós hvort áfram tekst að ná góðum árangri. Reynslan síð­asta ára­tug­inn er samt stað­fest­ing þess að það er hægt ef vilji er fyrir hend­i.“

Hægt er að ger­­­­­ast áskrif­andi að Vís­bend­ingu hér, en vitnað er til hluta grein­­­­­ar­innar hér að ofan, sem kemur til áskrif­enda á föst­u­­­­­dög­­­­um.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Trump sagði öruggt að opna bandaríska skóla því börn væru „næstum ónæm“ fyrir COVID-19.
Trump fer enn og aftur á svig við skilmála samfélagsmiðla
Donald Trump sagði í símaviðtali við Fox and Friends í gær að börn væru „næstum ónæm“ fyrir kórónuveirunni. Facebook-færslu frá forsetanum með ummælunum var eytt og Twitter frysti aðgang tengdan forsetanum.
Kjarninn 6. ágúst 2020
Þórólfur Matthíasson
Af sykurpúðum
Kjarninn 6. ágúst 2020
Alma Möller, landlæknir.
Alma: Tækifærið er núna
Hópsýkingar munu halda áfram að koma upp hér á landi. „Við verðum að vera undir það búin að horfa upp á þetta næstu mánuði alla vega,“ segir sóttvarnalæknir. Landlæknir sagði að núna væri tækifærið til að kveða niður það smit sem hér er í gangi.
Kjarninn 6. ágúst 2020
Þórólfur Guðnason og Alma Möller.
„Þannig mun okkur takast að koma okkur út úr þessu COVID-fári“
Sóttvarnalæknir hefur sent heilbrigðisráðherra minnisblað þar sem hann leggur til að landamæraskimun verði haldið áfram með sama hætti og verið hefur. Hann ítrekar mikilvægi persónulegra sóttvarna, skimunar og að beita einangrun og sóttkví.
Kjarninn 6. ágúst 2020
Fordæma aðgerðir Icelandair í kjaraviðræðum
Norræna flutningamannasambandið sendi frá sér tilkynningu í gær þar sem það fordæmir aðgerðir Icelandair í nýlegum kjarasamningaviðræðum. Samtökin segja þrýsting á stéttarfélög í formi hótana ekki leysa rekstrarvandann sem upp er kominn vegna COVID-19.
Kjarninn 6. ágúst 2020
Rannsóknir hafa sýnt, án nokkurs vafa, að andlitsgrímur geta komið í veg fyrir COVID-19-smit á milli einstaklinga. Grímurnar gera þó mest gagn við ákveðnar aðstæður og þær þarf að nota á réttan hátt.
„Stutta svarið er já“ – grímur geta komið í veg fyrir smit
Rannsóknir hafa sýnt, án nokkurs vafa, að andlitsgrímur geta komið í veg fyrir COVID-19-smit á milli einstaklinga. Þetta skrifar Jón Magnús Jóhannesson, deildarlæknir á Landspítala, í nýju svari á Vísindavefnum.
Kjarninn 6. ágúst 2020
Smitum fjölgar enn – 97 í einangrun
Fjögur ný innanlandssmit af kórónuveirunni greindust hér á landi í gær og 97 manns eru nú með COVID-19 og í einangrun.
Kjarninn 6. ágúst 2020
Þórður Snær Júlíusson
Það er komið að pólitíkinni
Kjarninn 6. ágúst 2020
Meira úr sama flokkiInnlent