Vildi láta elta uppi peninga sem eigendur bankanna höfðu tekið út rétt fyrir hrun

Svein Harald Øygard, sem var seðlabankastjóri í nokkra mánuði, lét færa það álit sitt í fundargerð að hann teldi að það ætti að hafa uppi á sjóðum eigenda og stjórnenda föllnu bankanna sem væru í felum.

Svein Harald Øygard
Auglýsing

Norð­mað­ur­inn Svein Har­ald Øygard, sem var Seðla­banka­stjóri á Íslandi frá febr­ú­ar­lokum 2009 og fram til 20. ágúst sama ár, taldi það á meðal margra brýnna mála sem Ísland stóð frammi fyrir „að elta uppi þá pen­inga sem helstu eig­endur og stjórn­endur bank­anna kynnu að hafa tekið út úr bönk­unum rétt fyrir hrun.“ Frá þessu greinir hann í bók sinni „Í víg­línu íslenskra fjár­mála“ sem kom nýverið út á íslensku. 

Í bók­inni rekur Øygard efna­hags­sögu Íslands síð­asta rúma ára­tug­inn og hvernig landið breytti djúpri kreppu í efna­hags­lega vel­sæld frá sjón­ar­horni Norð­manns sem dvaldi um tíma í Seðla­banka Íslands.

Þar segir hann að allir íslensku bank­arnir hafi fyrir hrun verið sýktir af lána­starf­semi út á vensl. Mörg lán hafi verið veitt fag­mann­lega og sam­kvæmt bestu starfs­hátt­um, en sann­ar­lega ekki öll. „Ef banki, ríkið eða þrotabú á að end­ur­heimta slíka fjár­muni þarf afskap­lega margt að koma til. Gíf­ur­leg aðföng þarf til, ein­beitni og fag­legan stuðn­ing sér­fræð­inga sem hafa reynslu af því að end­ur­heimta fjár­muni. Oft hafa pen­ing­arnir verið sendir í skatta­skjól í löndum þar sem eign­ar­hald er ógagn­sætt með öllu.“

Auglýsing
Engin von sé um end­ur­heimtur nema að kall­aðir séu til aðilar með sér­tæka þekk­ingu sem njóta við­ur­kenn­ingar að lögum og bera fram kröfur sem taldar séu rétt­mæt­ar. „Að mínu mati voru þrotabú hrundu bank­anna í kjörað­stöðu til þess að elta uppi fjár­magnið á flótta[...]Ég mælti með því að allt yrði reynt,“ segir Øygard í bók­inn­i. 

„Þegar ég mætti mót­spyrnu lét ég bók­færa álit mitt í fund­ar­gerð. Ég er enn þeirrar skoð­unar að þrota­búin hefðu átt að gera meira til þess að hafa uppi á sjóðum sem voru lík­lega í fel­u­m.“

Hund­ruð millj­arða á aflandseyjum

Fyrir liggur að það varð stökk­breyt­ing á flæði fjár frá Íslandi til aflands- og lág­skatta­svæða á fyrsta ára­tug þess­arar ald­ar, og fjöldi aflands­fé­laga í eigu Íslend­inga fer­tug­fald­að­ist frá árinu 1999 og fram að hruni. Eignir í stýr­ingu íslensku bank­anna í Lúx­em­borg 46-­föld­uð­ust á sama tíma­bil­i. 

Upp­safnað umfang eigna Íslend­inga á aflands­svæðum frá árinu 1990 til 2015 var, sam­kvæmt skýrslu starfs­hóps um eignir Íslend­inga á aflands­­­­svæð­um, sem birt var í byrjun jan­ú­ar 2017, ein­hvers staðar á bil­inu 350 til 810 millj­arðar króna, og tekju­tap hins opin­bera á árunum 2006 til 2014 talið nema um 56 millj­örðum króna. Á hverju ári var tapið vegna van­tal­inna skatta talið vera á bil­inu 4,6 til 15,5 millj­arðar króna.  

Auglýsing
Þegar Panama­skjölin voru opin­beruð kom skýrt í ljós að flestir aðal­eig­endur Kaup­þings, Glitnis og Lands­bank­ans, auk ýmissa lyk­il­stjórn­enda, áttu félög á aflandseyjum þar sem digrir sjóðir voru geymdir í vari frá kröfu­höfum og skatta­yf­ir­völd­um. Sömu sögu er að segja um ýmsa stóra við­skipta­vina bank­anna. Allir höfðu þessir aðilar fengið gríð­ar­lega há lán hjá íslensku bönk­unum fyrir banka­hrun sem þurfti að afskrifa af stóru eða öllu leyti. Hluti þess­arra sjóða hafa verið ferjaður aftur til Íslands í gegnum fjár­fest­inga­leið Seðla­banka Íslands þar sem þeir öðl­uð­ust nýtt lög­mæti, opn­uðu leið til að leysa út geng­is­hagnað og nýtt­ust til að kaupa upp eign­ir, oft á hrakvirði, innan fjár­magns­hafta. 

Hvað varð um pen­ing­anna sem teknir voru að láni?

Øygard er ekki sá eini sem kallað hefur eftir því að pen­ingar helstu eig­enda og stjórn­enda íslensku bank­anna yrðu eltir uppi.

Gylfi Zoega, pró­fessor í hag­fræði, skrif­aði til að mynda um þetta í grein sem hann birti í Vís­bend­ingu í sept­em­ber 2018. Þar sagði Gylfi: „„Sú spurn­ing kom fram hvað hefði orðið um þá þús­undir millj­­arða sem teknir voru að láni af íslensku bönk­­un­­um. Í ljós kom að ekki hefur verið gerð til­­raun til þess að finna þessa pen­inga. Það sem liggur fyrir er að eig­endur bank­anna lán­uðu sjálfum sér og eigin eign­­ar­halds­­­fé­lögum óspart en ekki liggur fyrir hversu mikið af láns­­fénu tap­að­ist í erlendum fjár­­­fest­ingum og hversu miklu var komið undan í skatta­­skjól.“

Kjarn­inn mun fjalla ítar­lega um bók Øygard á næstu dög­um.

Kanntu vel við Kjarnann?

Við á Kjarnanum þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Útvegsmenn vilja að sjómenn greiði hlutdeild í veiðigjaldi til stjórnvalda
Ein af nítján kröfum Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi er að sjómenn greiði hlut í veiðigjaldi og kolefnisgjaldi. Formanni Sjómannasambands Íslands líst ekki kröfurnar „frekar en endranær.“
Kjarninn 19. febrúar 2020
Hluthafar Arion banka gætu tekið út tugi milljarða úr bankanum í ár
Áframhaldandi breytt fjármögnun, samdráttur í útlánum, stórtæk uppkaup á eigin bréfum og arðgreiðslur sem eru langt umfram hagnað eru allt leiðir sem er verið að fullnýta til að auka getu Arion banka til að greiða út eigið fé bankans í vasa hluthafa.
Kjarninn 19. febrúar 2020
Björgólfur Jóhannsson, tímabundinn forstjóri Samherja.
Forstjóri Samherja vill aftur í stjórn Sjóvá
Tímabundinn forstjóri Samherja steig úr stól stjórnarformanns Sjóvá í nóvember í fyrra vegna anna. Hann sækist nú eftir því að setjast aftur í stjórnina á komandi aðalfundi. Samherji á tæpan helming í stærsta eiganda Sjóvá.
Kjarninn 19. febrúar 2020
Kristín Þorsteinsdóttir.
Fyrrverandi ritstjóri Fréttablaðsins vill í stjórn Sýnar
Á meðal þeirra sem vilja taka sæti í stjórn eins stærsta fjölmiðlafyrirtækis Íslands er fyrrverandi ritstjóri Fréttablaðsins og fyrrverandi stjórnarformaður VÍS.
Kjarninn 19. febrúar 2020
Magnús Halldórsson
Raskaði rónni
Kjarninn 18. febrúar 2020
Maní og fjölskylda
Skora á íslensk stjórnvöld að sýna mannúð
Stjórn Solaris fordæmir yfirvofandi brottvísun á Maní, 17 ára trans drengs frá Íran, og skorar á íslensk stjórnvöld að sýna mannúð og tryggja að hann fá hér skjól og vernd.
Kjarninn 18. febrúar 2020
Bjarni Benediktsson er fjármála- og efnahagsráðherra.
Bankasýslan vill að bankaráð dragi úr fjárhagslegri áhættu Landsbankans vegna nýrra höfuðstöðva
Fjármála- og efnahagsráðherra hefur svarað skriflegri fyrirspurn þingmanns Miðflokksins um byggingu nýrra höfuðstöðva Landsbankans, sem munu kosta að minnsta kosti um tólf milljarða. Þar er staðfest að ákvörðunin hafi ekki verið borin undir hluthafafund.
Kjarninn 18. febrúar 2020
Kristján Þór Júlíusson er sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra.
Ráðherra er ekki að skoða að takmarka sölu á orkudrykkjum
Þrátt fyrir að embætti Landlæknis telji að banna eigi sölu á ákveðnum tegundum orkudrykkja er ráðherra matvælaeftirlits ekki sömu skoðunar. Til að meta neyslu ungmenna á orkudrykkjum sem innihalda koffín verður framkvæmd neyslukönnun á meðal ungmenna.
Kjarninn 18. febrúar 2020
Meira úr sama flokkiInnlent