Vildi láta elta uppi peninga sem eigendur bankanna höfðu tekið út rétt fyrir hrun

Svein Harald Øygard, sem var seðlabankastjóri í nokkra mánuði, lét færa það álit sitt í fundargerð að hann teldi að það ætti að hafa uppi á sjóðum eigenda og stjórnenda föllnu bankanna sem væru í felum.

Svein Harald Øygard
Auglýsing

Norð­mað­ur­inn Svein Har­ald Øygard, sem var Seðla­banka­stjóri á Íslandi frá febr­ú­ar­lokum 2009 og fram til 20. ágúst sama ár, taldi það á meðal margra brýnna mála sem Ísland stóð frammi fyrir „að elta uppi þá pen­inga sem helstu eig­endur og stjórn­endur bank­anna kynnu að hafa tekið út úr bönk­unum rétt fyrir hrun.“ Frá þessu greinir hann í bók sinni „Í víg­línu íslenskra fjár­mála“ sem kom nýverið út á íslensku. 

Í bók­inni rekur Øygard efna­hags­sögu Íslands síð­asta rúma ára­tug­inn og hvernig landið breytti djúpri kreppu í efna­hags­lega vel­sæld frá sjón­ar­horni Norð­manns sem dvaldi um tíma í Seðla­banka Íslands.

Þar segir hann að allir íslensku bank­arnir hafi fyrir hrun verið sýktir af lána­starf­semi út á vensl. Mörg lán hafi verið veitt fag­mann­lega og sam­kvæmt bestu starfs­hátt­um, en sann­ar­lega ekki öll. „Ef banki, ríkið eða þrotabú á að end­ur­heimta slíka fjár­muni þarf afskap­lega margt að koma til. Gíf­ur­leg aðföng þarf til, ein­beitni og fag­legan stuðn­ing sér­fræð­inga sem hafa reynslu af því að end­ur­heimta fjár­muni. Oft hafa pen­ing­arnir verið sendir í skatta­skjól í löndum þar sem eign­ar­hald er ógagn­sætt með öllu.“

Auglýsing
Engin von sé um end­ur­heimtur nema að kall­aðir séu til aðilar með sér­tæka þekk­ingu sem njóta við­ur­kenn­ingar að lögum og bera fram kröfur sem taldar séu rétt­mæt­ar. „Að mínu mati voru þrotabú hrundu bank­anna í kjörað­stöðu til þess að elta uppi fjár­magnið á flótta[...]Ég mælti með því að allt yrði reynt,“ segir Øygard í bók­inn­i. 

„Þegar ég mætti mót­spyrnu lét ég bók­færa álit mitt í fund­ar­gerð. Ég er enn þeirrar skoð­unar að þrota­búin hefðu átt að gera meira til þess að hafa uppi á sjóðum sem voru lík­lega í fel­u­m.“

Hund­ruð millj­arða á aflandseyjum

Fyrir liggur að það varð stökk­breyt­ing á flæði fjár frá Íslandi til aflands- og lág­skatta­svæða á fyrsta ára­tug þess­arar ald­ar, og fjöldi aflands­fé­laga í eigu Íslend­inga fer­tug­fald­að­ist frá árinu 1999 og fram að hruni. Eignir í stýr­ingu íslensku bank­anna í Lúx­em­borg 46-­föld­uð­ust á sama tíma­bil­i. 

Upp­safnað umfang eigna Íslend­inga á aflands­svæðum frá árinu 1990 til 2015 var, sam­kvæmt skýrslu starfs­hóps um eignir Íslend­inga á aflands­­­­svæð­um, sem birt var í byrjun jan­ú­ar 2017, ein­hvers staðar á bil­inu 350 til 810 millj­arðar króna, og tekju­tap hins opin­bera á árunum 2006 til 2014 talið nema um 56 millj­örðum króna. Á hverju ári var tapið vegna van­tal­inna skatta talið vera á bil­inu 4,6 til 15,5 millj­arðar króna.  

Auglýsing
Þegar Panama­skjölin voru opin­beruð kom skýrt í ljós að flestir aðal­eig­endur Kaup­þings, Glitnis og Lands­bank­ans, auk ýmissa lyk­il­stjórn­enda, áttu félög á aflandseyjum þar sem digrir sjóðir voru geymdir í vari frá kröfu­höfum og skatta­yf­ir­völd­um. Sömu sögu er að segja um ýmsa stóra við­skipta­vina bank­anna. Allir höfðu þessir aðilar fengið gríð­ar­lega há lán hjá íslensku bönk­unum fyrir banka­hrun sem þurfti að afskrifa af stóru eða öllu leyti. Hluti þess­arra sjóða hafa verið ferjaður aftur til Íslands í gegnum fjár­fest­inga­leið Seðla­banka Íslands þar sem þeir öðl­uð­ust nýtt lög­mæti, opn­uðu leið til að leysa út geng­is­hagnað og nýtt­ust til að kaupa upp eign­ir, oft á hrakvirði, innan fjár­magns­hafta. 

Hvað varð um pen­ing­anna sem teknir voru að láni?

Øygard er ekki sá eini sem kallað hefur eftir því að pen­ingar helstu eig­enda og stjórn­enda íslensku bank­anna yrðu eltir uppi.

Gylfi Zoega, pró­fessor í hag­fræði, skrif­aði til að mynda um þetta í grein sem hann birti í Vís­bend­ingu í sept­em­ber 2018. Þar sagði Gylfi: „„Sú spurn­ing kom fram hvað hefði orðið um þá þús­undir millj­­arða sem teknir voru að láni af íslensku bönk­­un­­um. Í ljós kom að ekki hefur verið gerð til­­raun til þess að finna þessa pen­inga. Það sem liggur fyrir er að eig­endur bank­anna lán­uðu sjálfum sér og eigin eign­­ar­halds­­­fé­lögum óspart en ekki liggur fyrir hversu mikið af láns­­fénu tap­að­ist í erlendum fjár­­­fest­ingum og hversu miklu var komið undan í skatta­­skjól.“

Kjarn­inn mun fjalla ítar­lega um bók Øygard á næstu dög­um.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Þórður Snær Júlíusson
Skammist ykkar
Kjarninn 28. mars 2020
Skúli Eggert Þórðarson ríkisendurskoðandi skrifar undir umsögn stofnunarinnar.
Ríkisendurskoðun vill skýrara orðalag um endurgreiðsluskyldu á brúarlánum
Orðalagið „að tryggja eftir föngum endurgreiðslu“, getur mögulega falið í sér að skuldari sem fái brúarlán tryggt af hinu opinbera líti svo á að í lánveitingunni felist ekki fortakslaus krafa um endurgreiðslu ef greiðslufall verður hjá honum.
Kjarninn 28. mars 2020
Nokkrar jákvæðar fréttir í miðjum faraldri kórónuveiru
Ógnvekjandi fréttir dynja á okkur þessa dagana. Þeim ber að taka alvarlega. En það finnst vonarglæta inn á milli talna um dauðsföll og útbreiðslu veirunnar skæðu.
Kjarninn 27. mars 2020
Ráðherrar í ríkisstjórninni fá ekki launahækkun í sumar eins og til stóð að þeir myndu fá.
Frysta laun þingmanna, ráðherra og háttsettra embættismanna til áramóta
Laun forsætisráðherra verða áfram rétt yfir tvær milljónir króna, laun hefðbundins ráðherra rúmlega 1,8 milljónir króna og þingfarakaupið án ýmissa viðbótargreiðslna sem geta lagst ofan á það 1,1 milljón króna, eftir að launahækkunum þeirra var frestað.
Kjarninn 27. mars 2020
Lögreglan hefur heimild til þess að sekta fólk um allt að 500 þúsund krónur fyrir brot gegn sóttvarnaráðstöfunum.
Sektir vegna brota á sóttvarnaráðstöfunum geta numið allt að hálfri milljón
Brot gegn gildandi reglum um sóttkví geta kostað fólk allt að 250 þúsund krónur og þeir sem fara gegn reglum um einangrun gætu þurft að greiða hálfa milljón í sekt, samkvæmt nýjum fyrirmælum ríkissaksóknara til lögreglustjóra landsins.
Kjarninn 27. mars 2020
Margrét Bjarnadóttir
Hvers vegna leikhús?
Kjarninn 27. mars 2020
Þorsteinn Már sest aftur í forstjórastólinn hjá Samherja
Þorsteinn Már Baldvinsson hefur ákveðið að setjast aftur í forstjórastólinn hjá Samherja og starfar þar við hlið Björgólfs Jóhannssonar þar til annað verður ákveðið.
Kjarninn 27. mars 2020
Fleiri vantreysta bönkunum en treysta þeim í tengslum við viðbrögð vegna útbreiðslu kórónuveirunnar, samkvæmt könnun MMR.
Fáir treysta fjármálakerfinu í tengslum við viðbrögð við faraldrinum
Almannavarnir og heilbrigðisstofnanir njóta yfirgnæfandi trausts landsmanna hvað viðbrögð við kórónuveirunni varðar. Á móti segjast fleiri vantreysta fjármálakerfinu en bera til þess traust, samkvæmt nýrri könnun MMR.
Kjarninn 27. mars 2020
Meira úr sama flokkiInnlent