#efnahagsmál#stjórnmál#panamaskjölin

Fólkið sem stal frá okkur hinum

Þórður Snær Júlíusson

Þann 5. maí, mán­uði eftir að Sig­mundur Davíð Gunn­laugs­son sagði af sér sem for­sæt­is­ráð­herra vegna tengsla sinna við aflands­fé­lagið Wintris, skil­aði Bjarni Bene­dikts­son, fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra, munn­legri skýrslu til Alþingis um aðgerðir stjórn­valda vegna aflands­fé­laga. Þá hafði þegar verið til­kynnt að kjör­tíma­bilið yrði stytt um eitt lög­gjaf­ar­þing í kjöl­far þess að Panama­skjölin sýndu víð­tæka aflands­fé­laga­eign mörg hund­ruð Íslend­inga í þekktum skatta­skjól­um. Til­gangur slíkrar eignar er tví­þætt­ur: annað hvort er verið að svíkj­ast um að greiða skatta eða það er verið að fela eign­ir. Eng­inn annar rök­réttur til­gangur er fyrir því að koma eignum fyrir með þessum hætti.

Panama­skjölin köll­uðu á við­brögð og í skýrslu sinni greindi Bjarni meðal ann­ars frá því að sér­stakt teymi, með aðkomu utan­að­kom­andi sér­fræð­inga, yrði falið að „gera mat á umfangi fjár­magnstil­færslna og und­an­skota á aflands­svæðum sam­hliða því að áætla tekju­tap hins opin­bera af slíkri starf­sem­i.[...]Við höfum skyldur til þess að draga fram og skýra hvert umfang skattsvikanna var. Hvert er umfang vand­ans? Hversu mikið tapast? Hversu algengt var að þetta félaga­form, þessi lönd, þessi svæði, væru nýtt til þess að skjóta sér undan íslenskum lög­um? Það finnst mér sjálf­sagt og eðli­legt að kanna. Mér finnst það frum­skylda okkar að gefnu þessu til­efni núna að taka það út sér­stak­lega og verður það meg­in­verk­efni þessa sér­staka teymis sem ég hyggst fela þetta hlut­verk þannig að við getum haft betri grund­völl undir umræðu um umfang vand­ans.“

Þessi hópur starf­aði frá því í vor undir for­mennsku Sig­urðar Ing­ólfs­sonar hag­fræð­ings. Og hann skil­aði skýrslu til fjár­mála- og efna­hags­ráðu­neyt­is­ins í sept­em­ber, rúmum mán­uði fyrir kosn­ing­arnar sem haldnar voru fyrr en áætlað var vegna aflands­fé­laga­op­in­ber­anna Panama­skjal­anna. Þrátt fyrir að til­gang­ur­inn með vinnu starfs­hóps­ins hafi ver­ið, sam­kvæmt fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra, að búa til „betri grund­völl undir umræðu um umfang vand­ans“ tók ein­hver ákvörðun um að það þjón­aði ekki til­gangi að birta þá skýrslu fyrir kosn­ing­ar. Nú, þremur mán­uðum eftir að skýrsl­unni var skil­að, var hún loks­ins birt, mögu­lega vegna þrýst­ings Kjarn­ans. Og upp­lýs­ing­arnar í henni eru slá­andi.

Auglýsing

Tugum millj­arða stolið úr sam­neysl­unni

Skýrslan er mögnuð lesn­ing. Þar kemur meðal ann­ars fram að upp­safnað umfang eigna Íslend­inga á aflands­svæðum hafi lík­ast til verið að minnsta kosti 580 millj­arðar króna (og allt að 810 millj­arðar króna) á árunum 1990 til 2015. Að 1.629 aflands­fé­lög hafi fengið íslenska kenni­tölu vegna banka- og hluta­bréfa­við­skipta. Að Íslend­ingar séu fjórum sinnum lík­legri en Danir til að eiga aflands­fé­lag og að tekju­tap hins opin­bera nemi lík­lega um 56 millj­örðum króna á árunum 2006 til 2014. Á hverju ári bæt­ist við tap vegna van­tal­inna skatta sem er á bil­inu 4,6 til 15,5 millj­arðar króna. Þessi hópur Íslend­inga sem ákvað að greiða ekki sitt til sam­neysl­unnar hefur því haft af okkur öllum hinum sem þiggjum laun og greiðum óhjá­kvæmi­lega skatta, marga tugi millj­arða króna. Það eru pen­ingar sem þeir hafa stungið í vas­ann.

En hvaða hópur er þetta? Í skýrsl­unni seg­ir:„Þeir Íslend­ingar sem hafa verið í aðstöðu til þess hafa frá fornu fari sumir hverjir leitað leiða til þess að flytja fé úr landi, ýmist til þess að forð­ast skatt­greiðsl­ur, leyna auð­legð sinni eða firra sig þeirri geng­is­á­hættu sem fylgir íslensku krón­unn­i.“ 

Þetta eru að mestu pils­fald­ar­kapita­listar - ekki frum­kvöðlar - sem hafa aldrei skapað neitt, en vegna aðgengis þeirra að tæki­færum, upp­lýs­ingum og fjár­magni ann­arra, hafa þeir hagn­ast vel, og kosið að fela þann hagnað á aflandseyj­um.

Pen­inga­þvætti í boði Seðla­banka

Ljóst má vera, sam­kvæmt skýrsl­unni, að hluti þessa hóps hafi notað hið illa fengna fé að hluta til að kom­ast aftur inn fyrir íslensku höftin í gegnum fjár­fest­ing­ar­leið Seðla­banka Íslands, sem veitti þeim að með­al­tali um 20 pró­sent virð­is­aukn­ingu þegar erlendum illa fengnum pen­ingum var skipt í íslenskar illa fengnar krón­ur. Þær afslátt­ar­krónur voru síðan not­aðar til að kaupa eignir á bruna­út­sölu eftir að fjár­magns­eig­end­ur, og banka­menn, höfðu sett sam­fé­lagið á hlið­ina.

Í skýrsl­unni er bent á að Seðla­banka Íslands virð­ist alveg sama hvaðan pen­ing­arnir sem flæddu inn um fjár­fest­ing­ar­leið­ina komu. Orð­rétt seg­ir: „Miðlun upp­lýs­inga um fjár­magns­flæði inn og út úr land­inu, t.d. aflandskrónur sem fluttar hafa verið til lands­ins og eins þátt­taka í fjár­fest­ing­ar­leið Seðla­bank­ans er ekki til stað­ar. Sér í lagi hefur skatt­yf­ir­völdum ekki verið gert við­vart af hálfu Seðla­bank­ans þegar um grun­sam­legar fjár­magnstil­færslur er að ræða. Æski­legt má telja að sam­starf væri um miðlun upp­lýs­inga á milli þess­ara stofn­ana.“

Sam­kvæmt þessu hefur fjár­fest­ing­ar­leiðin verið leið fyrir Íslend­inga með illa fengið fé í felum til að þvætta féð. Seðla­banki Íslands bauð upp á pen­inga­þvotta­vél! Mikið hljóta stjórn­endur hans að vera stoltir af því.

Af þessu leiðir að það þarf að birta allar upp­lýs­ingar um hverjir það voru sem komu með fé til lands­ins eftir þess­ari leið opin­ber­lega, hversu mikið fé þeir komu með og rann­saka þarf hver upp­runi þess er. Þetta þarf að gera strax.

For­kast­an­leg vinnu­brögð

Í raun stað­festir skýrslan allt það sem flestum grun­aði, að á Íslandi sé til fámenn yfir­stétt fólks sem hefur hagn­ast á íslenskum auð­lindum eða öðrum flötum íslensks sam­fé­lags, en vill ekki borga sitt í sam­neysl­una. Fólk sem ákvað að stela af okkur hinum tugum millj­arða króna. Þetta fé þarf aug­ljós­lega að sækja og það þarf að sækja það af hörku. Ráð­ast á sam­stundis í þá aðgerð.

En það er annar flötur á þessu máli sem er ekki síður alvar­leg­ur. Það er sú stað­reynd að fjár­mála- og efna­hags­ráðu­neyt­ið, og ráð­herr­ann sem stýrir því, ákvað að birta ekki skýrsl­una - sem var til­búin í sept­em­ber - við fyrsta mögu­lega tæki­færi. Ástæður þess að kosið var í októ­ber 2016 en ekki í apríl 2017 voru opin­ber­anir um umfangs­mikla aflands­fé­laga­eign hluta Íslend­inga, sem lifa í öðrum efna­hags­legum veru­leika en venju­legt launa­fólk. Í ljósi þess að starfs­hópur hafði þegar lokið vinnu við að kort­leggja umfang þess vanda sem aflands­fé­laga­eign og skatt­svik eru, og hvað slíkur per­sónu­legur ávinn­ingur nokk­urra kostar íslenskt sam­fé­lag, þá er gjör­sam­lega óskilj­an­legt og óverj­an­legt að þær upp­lýs­ingar hafi ekki verið birtar sam­stundis og þær lágu fyr­ir. Fyrir það þarf ein­hver að svara. Og bera ábyrgð á.

Þessi orð eru ekki skrifuð vegna geð­veiki þess sem sér ekki veisl­una fyrir framan sig. Þau eru ekki skrifuð af fýlu­púka sem nennir ekki að taka þátt í stemmn­ing­unni. Þau eru ekki skrifuð vegna öfundar gagn­vart fjár­magns­eig­end­um. Þau eru skrifuð af rétt­látri reiði og óþoli gagn­vart því svindli og þeim þjófn­aði sem hluti íslensks sam­fé­lags stendur fyrir gagn­vart öllum hinum sem í því búa. Og því van­trausti sem atferli þeirra skapar sem grefur undan allri sam­fé­lags­gerð­inni.

Það er nefni­lega engin munur á því að ljúga beint að kjós­endum sínum og því að leyna þá vís­vit­andi upp­lýs­ingum sem skipta máli.

Meira úr Kjarnanum