Að blaðamenn séu með réttarstöðu sakbornings er „mjög þungt skref“

Svandís Svavarsdóttir matvælaráðherra segir það skipta „gríðarlega miklu máli“ í lýðræðissamfélagi að fjölmiðlar séu kjarkaðir - „ekki síst þegar kemur að því að benda á spillingu“.

Svandís Svavarsdóttir matvælaráðherra.
Svandís Svavarsdóttir matvælaráðherra.
Auglýsing

„Hvað varðar þetta að blaða­menn séu komnir með rétt­ar­stöðu sak­born­ings er nátt­úr­lega mjög þungt skref, svo maður taki nú ekki dýpra í árinn­i,“ sagði Svan­dís Svav­ars­dóttir mat­væla­ráð­herra í sjón­varps­þætt­inum Frétta­vakt­inni á Hring­braut í gær er hún var spurð hvort hún tæki undir þá skoðun sem Bjarni Bene­dikts­son fjár­mála­ráð­herra og for­maður Sjálf­stæð­is­flokks­ins, lýsti í Face­book-­færslu í fyrra­dag.

Í færsl­unni fjall­aði Bjarni um mál blaða­manna, m.a. tveggja sem starfa á Kjarn­an­um, sem fengið hafa rétt­ar­stöðu sak­born­ings fyrir að skrifa fréttir um „skæru­liða­deild“ Sam­herja. Lög­reglan segir rann­sókn­ina tengj­ast meintum brotum á lögum um frið­helgi einka­lífs­ins.

Auglýsing

Í færslu sinni spurði Bjarni m.a. hvort að fjöl­miðla­menn væru of góðir til að mæta og svara spurn­ingum lög­reglu eins og almennir borg­arar og hvernig það geti talist alvar­legt mál að lög­regla óski eftir því að þeir gefi skýrslu.

Svan­dís var á Frétta­vakt­inni spurð hvort hún væri á „sömu blað­síðu“ og Bjarni.

Hún sagð­ist „engan veg­inn“ vera upp­lýst um þessa til­teknu rann­sókn lög­regl­unnar á Norð­ur­landi eystra sem fjórir blaða­menn hafa fengið rétt­ar­stöðu sak­born­ings í. „En eins og þetta horfir við mér þá hef ég alltaf verið þeirrar skoð­unar að það skipti gríð­ar­lega miklu máli í opnu og lýð­ræð­is­legu sam­fé­lagi að fjöl­miðlar séu þrótt­miklir, að þeir séu kjark­aðir – ekki síst þegar kemur að því að benda á spill­ingu og annað sem betur mætti fara.“

Í Morg­un­út­varp­inu á Rás 1 í morgun ræddi Svan­dís kvóta­kerfið og var m.a. spurð hvort hún teldi spill­ingu vera innan þess í dag. Hún svar­aði því til að hættan á spill­ingu væri fyrir hendi og minnti í því sam­bandi á „gríð­ar­lega mik­il­vægt hlut­verk“ fjöl­miðla sem væri ein hlið máls­ins. „Að þeir séu frjálsir og öfl­ug­ir. Að þeir séu þannig að þeir þurfi ekki að búa við ótt­ann af því að vera þagg­aðir nið­ur. Vegna þess að það er þeirra hlut­verk að vera þessi brú til almenn­ings. Svo almenn­ingur sjái, viti og geti haft for­sendur til að mynda sér skoð­an­ir.“

Kjarn­inn hefur reynt að fá við­tal við Katrínu Jak­obs­dóttur for­sæt­is­ráð­herra vegna máls­ins en án árang­urs.

Um störf blaða­manna gilda önnur lög

Blaða­manna­fé­lag Íslands og Félag frétta­manna svör­uðu spurn­ingum Bjarna í sam­eig­in­legri yfir­lýs­ingu í gær­kvöldi. Í henni bentu fag­fé­lögin á að vissu­lega væru blaða- og frétta­menn sem ein­stak­lingar jafnir öðrum að lög­um, t.d. ef þeir eru grun­aðir um ölv­un­arakst­ur, fjár­svik eða ofbeld­is­brot. „Um störf þeirra gegnir hins vegar öðru máli. Um þau gilda önnur lög og reglur en um önnur störf, vegna hlut­verks þeirra.“

Frelsi blaða­manna til að fjalla um mik­il­væg frétta­mál og veita vald­höfum aðhald sé lýð­ræð­is­sam­fé­lag­inu lífs­nauð­syn­leg. „Blaða­mennska getur ver­ið, og á að vera óþægi­leg fyrir fólk, stofn­anir og fyr­ir­tæki í valda­stöð­um, því hún afhjúpar mis­tök, bresti og spill­ingu í kerf­inu. Til þess að greina frá slíkum brestum getur verið nauð­syn­legt að nota gögn sem ekki hefur verið aflað með lög­mætum hætti. Dóm­stólar hafa stað­fest að notkun blaða­manna á slíkum gögnum geti sam­ræmst hlut­verki þeirra að taka við og miðla upp­lýs­ingum sem erindi eiga við almenn­ing.“

Auglýsing

Fag­fé­lögin benda enn­fremur á að Íslend­ingar hafi, eins og margar aðrar lýð­ræð­is­þjóð­ir, slegið ákveðna varnagla til að tryggja blaða­mönnum athafna­frelsi til að sinna störfum sín­um. Þá megi t.d. finna í lögum um fjöl­miðla, þar sem blaða­mönnum er bein­línis bannað að rjúfa trúnað við heim­ild­ar­menn sína, hafi þeir óskað nafn­leynd­ar.

„Laga­leg sér­staða blaða- og frétta­manna í störfum sínum ætti því að vera skýr. Vand­séð er hverju blaða- og frétta­menn­irnir fjórir geta svarað umfram það í yfir­heyrslum hjá lög­reglu.“

Tveir þeirra blaða­manna sem eru með stöðu sak­born­ings í rann­sókn lög­regl­unnar á Norð­ur­landi eystra starfa á Kjarn­an­um.

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Gríðarlegt uppstreymi í Eystrasalti yfir einu gati á gasleiðslunni.
Hafa uppgötvað fjórða lekann í Eystrasalti
Gasleiðslurnar Nord Stream 1 og 2 í Eystrasalti leka á fjórum stöðum. Fjórði lekinn uppgötvaðist á þriðjudag en sænska strandgæslan staðfesti tilvist hans í morgun.
Kjarninn 29. september 2022
Fyrir stóran hluta íslenskra heimila er húsnæðislánið stærsti einstaki útgjaldaliðurinn í hverjum mánuði. Lágt vaxtastig kom heimilunum til góða, en sendi húsnæðisverðið á sama tíma í hæstu hæðir. Senn breytist greiðslubyrði fjölmargra heimila.
„Nýja snjóhengjan“: Hundruð milljarða skuldir færast senn af sögulega lágum vöxtum
Margir íslenskir lántakendur nýttu sér fordæmalausar vaxtalækkanir Seðlabankans í faraldrinum til að taka óverðtryggð húsnæðislán á föstum vöxtum. Stóraukin greiðslubyrði bíður þeirra, að öllu óbreyttu.
Kjarninn 28. september 2022
Blásjór í eðlilegu árferði að hausti. Lónið er nú hálftómt og rafmagnsframleiðslu í virkjununum verið hætt tímabundið.
Stórar virkjanir úti í Noregi vegna vatnsskorts
Skert raforkuframleiðsla vegna vatnsskorts blasir áfram við í mið- og suðurhluta Noregs ef himnarnir fara ekki að opnast almennilega. Í raun þarf úrkoma haustsins að vera óvenjulega mikil til að bæta upp fyrir þurrkatíð sumarsins.
Kjarninn 28. september 2022
Olíubirgðastöðin í Örfirisey.
Eigum aðeins eldsneytisbirgðir til 20-50 daga
Eldsneytisbirgðir hér á landi eru langt undir þeim viðmiðunarmörkum sem í gildi eru innan Evrópusambandsins og víðar. Dæmi eru um að birgðir þotueldsneytis hafi farið undir tíu daga.
Kjarninn 28. september 2022
Ásgeir Jónsson seðlabankastjóri.
Seðlabankinn: Líkur hafa aukist á að fasteignaverð lækki
Útreikningar Seðlabankans á hlutfalli íbúðaverðs og launavísitölu hafa allt frá í mars gefið til kynna bólumyndun á íbúðamarkaði. Hvernig markaðurinn mun mögulega leiðrétta sig er óvíst, en hröð leiðrétting og nafnverðslækkanir eru möguleiki.
Kjarninn 28. september 2022
Gas streymir upp á yfirborðið í Eystrasalti út úr leiðslunum á hafsbotni.
Hvað gerðist eiginlega í Eystrasalti?
Allur vafi hefur nú verið tekinn af því hvort að rússneskt gas muni streyma til Evrópu í vetur. Sprengingar sem mældust á jarðskjálftamælum og gerðu risastór göt á leiðslurnar í Eystrasalti hafa veitt þeim vangaveltum náðarhöggið.
Kjarninn 28. september 2022
Verðbólgan komin niður í 9,3 prósent
Vísitala neysluverðs hækkaði á milli mánaða en ársverðbólga dregst saman annan mánuðinn í röð. Miklar lækkanir á flugfargjöldum til útlanda skiptu miklu.
Kjarninn 28. september 2022
Björn Leví Gunnarsson er fyrsti flutningsmaður tillögunar.
Píratar vilja að Menntasjóður fái heimild til að fella niður námslánaskuldir
Menntasjóður námsmanna færði sex milljarða króna á afskriftarreikning í fyrra eftir lagabreytingu, en var undir milljarði króna árið áður. Meðalupphæð afborgana hækkaði um 46 þúsund krónur árið 2021 og var 266 þúsund krónur.
Kjarninn 28. september 2022
Meira úr sama flokkiInnlent