tetris4.jpg
Auglýsing

Þegar hag­fræði­pró­fess­or­inn Robert Ali­ber, sem er sér­fræð­ingur í efna­hags­bólum, kom til Íslands í maí 2008 spáði hann falli íslenska banka­­kerf­is­ins. Hann ein­fald­lega taldi alla bygg­inga­kran­ana og komst að þeirri nið­ur­stöðu að kerfið væri dauð­dæmt. Ali­ber kom aftur til Íslands í októ­ber 2013. Þá taldi hann sjö bygg­inga­krana og komst að þeirri nið­ur­stöðu að það tákn­aði heil­brigt hag­kerfi. Síðan þá hefur bygg­inga­krön­unum fjölgað veru­lega. Og útlit er fyrir að þeim muni fjölga enn meira á allra næstu miss­er­um.Það lítur margt mjög vel út í íslensku hag­kerfi um þessar mund­ir. Hag­vöxtur er að mæl­ast hár og spár gera ráð fyrir að hann muni ekki gera neitt annað en vaxa á allra næstu árum.

Verð­bólga er sömu­leiðis lág og atvinnu­leysi á und­an­hald­i. Það er ýmis­legt sem skapar þetta ástand. Á síð­ustu árum var auk­inn útflutn­ingur á vörum og þjón­ustu, sér­stak­lega ferða­þjón­ustu og sjáv­ar­fangi, meg­in­or­sök hag­vaxt­ar. Fras­inn um að túristar og mak­ríll hafi bjargað Íslandi frá enn stærri skelli er ekki fjarri sann­leik­an­um. Þá hefur hjálpað til að ríkið hefur hvatt þegna sína til að eyða meiru, meðal ann­ars með því að leysa út sér­eign­ar­sparn­að­inn sinn. Skulda­til­tektir af ýmsum toga hafa hjálpað til þar líka. Sterkt gengi krón­unnar hefur auk þess haldið verð­bólgu niðri.

bordi_2014_06_12

Auglýsing

Svika­logn í þenslu­á­standi



Nú er hins vegar að skap­ast hér þenslu­á­stand. Íslend­ingar þekkja það ágæt­lega, enda ekk­ert svo langt síðan við gengum í gegnum nokkuð langt þenslu­tíma­bil sem hófst árið 2002 og lauk með for­dæma­lausu efna­hags­hruni haustið 2008. Á því tíma­bili jókst fjár­fest­ing gíf­ur­lega, aðal­lega vegna þess að ódýrir útlenskir pen­ingar flæddu inn í íslensku bankana, sem lán­uðu þá aftur út til alls kyns mis­gáfu­legra verk­efna.

Ríkið hefði átt að halda að sér höndum á slíkum tímum og reyna að kæla hag­kerf­ið. Í stað þess var það ofhitað með því að ráð­ast í að byggja Kára­hnjúka­virkj­un, stærstu fram­kvæmd Íslands­sög­unn­ar. Afleið­ing­arnar þess ferða­lags þekkja all­ir. Hærri verð­bólga, ójafn­vægi í hag­kerf­inu, minnk­andi við­skipta­jöfn­uð­ur, hærri vextir og sparn­aður hverf­ur.

Það er því ekki að ástæðu­lausu að þeim fjölgar dag frá degi, aðsendu grein­unum í dag­blöð­unum frá sér­fræð­ingum sem vara við því að illa geti far­ið. Það er svika­logn í loft­inu og nauð­syn­legt að halda mjög vel á spöð­unum ef þetta góð­ær­is­ferða­lag á ekki að enda með sam­bæri­legum skelli og það síð­asta.

Skipt um gír



Á síð­ustu örfáu mán­uðum virð­ist hag­kerfið hafa skipt all­hressi­lega um gír. Gríð­ar­leg aukn­ing í ásókn ferða­manna hingað til lands – þeir voru um 780 þús­und í fyrra, hefur leitt til þess að fjár­fest­ing í þeim geira er komin á fleygi­ferð. Í bygg­ingu eru nokkrir tugir hót­ela með vel á annað þús­und her­bergi. Bara í Reykja­vík munu verða byggð 1.200 hót­el­bergi á næstu þremur árum sem kosta um 30 millj­arða króna.

Í kynn­ingu sem Dagur B. Egg­erts­son, verð­andi borg­ar­stjóri, hélt fyrir borg­ar­ráð í byrjun mars kom fram að á árinu 2013 hefði verið hafin bygg­ing 614 íbúða í höf­uð­borg­inni. Spár gera ráð fyrir að fram­kvæmdir hefj­ist við 4.200 íbúðir til við­bótar á næstu þremur árum og að kostn­aður við þá upp­bygg­ingu fari vel yfir hund­rað millj­arða króna. Þarna er verið að bregð­ast við mik­illi upp­safn­aðri eft­ir­spurn eftir hús­næði, enda var lítið byggt af íbúðum á höf­uð­borg­ar­svæð­inu á árunum eftir hrun. Hús­næð­is­verð er sam­hliða á fleygi­ferð upp á við. Ný Hag­sjá Lands­bank­ans spáir að hækkun þess verði níu pró­sent á þessu ári, 7,5 pró­sent á því næsta og sjö pró­sent árið 2016.

Á fyr­ir­tækja­svið­inu er Alvogen byrjað að byggja sér hátækni­setur og þeir tveir af stóru bönk­unum sem náðu ekki að byggja sér stöðu­tákns­höf­uð­stöðvar í síð­asta góð­æri hafa til­kynnt að slíkar séu á döf­inni.

Á sama tíma er verið að stækka Flug­stöð Leifs Eirík­s­­son­ar, grafa tvenn göng fyrir á þriðja tug millj­arða króna og byggja fang­elsi.

Fjórar kís­il­verk­smiðjur að rísa



Sam­hliða öllu þessu hafa fjögur erlend fyr­ir­tæki hug á að byggja kís­il­verk­smiðjur á Íslandi. Tvær þeirra hafa þegar samið um orku og hinar tvær eru með vil­yrði um slíka. Íslenska ríkið hefur liðkað fyrir þessum fram­kvæmdum með því að gera íviln­ana­samn­inga við þrjú fyr­ir­tækj­anna og hið fjórða er von­gott um að fá slíkan mjög fljót­lega. Heild­ar­fjár­fest­ing verk­efn­anna er um 150 millj­arðar króna og fjöldi þeirra sem þurfa að vinna við bygg­ingu verk­smiðj­anna fjög­urra er svip­aður og vann við gerð Kára­hnjúka­virkj­un­ar.

Í tengslum við alla þessa stór­iðju þarf að búa til, og flytja, orku. Lands­virkj­un, Orku­veita Reykja­víkur og Lands­net hafa því öll afráðið að ráð­ast í mjög kostn­að­ar­samar fram­kvæmdir til að anna þeirri eft­ir­spurn. Þær fara fram á sama tíma og allt ofan­greint.

Ofþensla fram undan



Ef allar þessar fram­kvæmdir fara í gang á næstu þremur árum verður ofþensla á Íslandi. Hennar er þegar farið að gæta í verð­bólgu­spám. Þegar tekið er til­lit til þess að við eigum líka eftir að afnema gjald­eyr­is­höft sem falsa raun­virði íslensku krón­unn­ar, og að flestir eru sam­mála um að hún muni lækka í verði við þá aðgerð, er ljóst að ástandið er mjög við­kvæmt og hið opin­bera ætti að halda að sér hönd­unum til að auka ekki á þegar mikla þenslu.

Samt sem áður ætlar Reykja­vík­ur­borg að hafa aðkomu að því að byggja 2.500-3.000 leigu­í­búðir á næstu árum sam­kvæmt kosn­inga­lof­orði Sam­fylk­ing­ar­inn­ar. Og íslenska ríkið er undir miklum þrýst­ingi að ráð­ast í bygg­ingu nýs Land­spít­ala sem allra fyrst, en hann mun kosta á bil­inu 50-80 millj­arða króna.

Auk þess var farið í skulda­nið­ur­fell­ingar sem í felst að 80 millj­arðar króna renna til hluta heim­ila lands­ins á næstu árum og þegn­arnir geta eytt sér­eigna­sparn­aði upp að 70 millj­örðum króna í að greiða niður höf­uð­stól hús­næð­is­lána sinna. Þessar aðgerðir auka veð­rými heim­ila mjög, auka einka­neyslu og eru að mati flestra grein­ing­ar­að­ila mjög verð­bólgu­hvetj­andi.

Lestu frétta­skýr­ingu Kjarn­ans um þenslu­á­standið í heild sinni í nýjasta Kjarn­anum hér.

 

Í upphafi árs 2020

Við á Kjarnanum göngum bjartsýn og einbeitt inn í nýtt ár og þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Maður heldur á hagléli á stærð við golfbolta fyrir framan þinghúsið í Canberra þann 20. janúar.
Ein vika í Ástralíu: Eldar, flóð, sandbyljir og haglél
Ástralía hefur fengið að finna fyrir dekkri tónum litrófs náttúruaflanna á aðeins einni viku. Frumbyggjar landsins segja að fyrirbyggjandi aðgerðir, sem forfeður þeirra stunduðu, hefðu getað bjargað miklu.
Kjarninn 23. janúar 2020
Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir
Dómsmálaráðherra skipar hæfnisnefnd vegna stöðu ríkislögreglustjóra
Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir hefur skipað hæfnisnefndir vegna stöðu ríkislögreglustjóra, lögreglustjórans á Austurlandi og sýslumannsins í Vestmannaeyjum.
Kjarninn 23. janúar 2020
Helga Vala Helgadóttir er fyrsti flutningsmaður tillögunnar.
Leggja til stofnun launasjóðs afreksíþróttafólks
Samfylkingin leggur til að lagt verði fram frumvarp til laga um launasjóð fyrir afreksíþróttafólk. Tilgangur sjóðsins verði að auka fjárhagslegt öryggi íþróttamannanna.
Kjarninn 23. janúar 2020
Fanney Rós Þorsteinsdóttir
Fanney Rós tímabundið í embætti ríkislögmanns
Forsætisráðherra hefur ákveðið að setja Fanneyju Rós Þorsteinsdóttur tímabundið í embætti ríkislögmanns.
Kjarninn 23. janúar 2020
Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsráðherra, svaraði fyrirspurn Ólafs Ísleifssonar um fjárfestingarleiðina í vikunni.
Enn neitað að opinbera hverjir nýttu sér fjárfestingarleið Seðlabankans
Fjármála- og efnahagsráðuneytið telur ekki heimilt að upplýsa um hverjir ferjuðu fjármuni til Íslands í gegnum fjárfestingarleið Seðlabanka Íslands og tekur undir að þagnarskylda gagnvart þeim komi í veg fyrir það, óháð hagsmunum almennings.
Kjarninn 23. janúar 2020
Mynd tekin á samstöðufundi þann 8. mars í fyrra.
Ísland spilltasta land Norðurlandanna níunda árið í röð
Ísland er enn og aftur spilltasta ríki Norðurlandanna samkvæmt nýrri úttekt Transparency International. Samtökin veittu því sérstaka eftirtekt að Íslendingar eru meðal þeirra þjóða sem sýnt hafa vanþóknun sína á spilltum stjórnarháttum æðstu valdhafanna.
Kjarninn 23. janúar 2020
Sveitarfélögin enn ekki reiðubúin að þjónusta umsækjendur um alþjóðlega vernd
Einungis þrjú sveitarfélög þjónusta umsækjendur um alþjóðlega vernd: Reykjavíkurborg, Reykjanesbær og Hafnarfjarðarbær.
Kjarninn 23. janúar 2020
Björn H. Halldórsson
Hafnar „ávirðingum“ í skýrslu innri endurskoðanda Reykjavíkurborgar
Framkvæmdastjóri SORPU segir að á þeim 12 ára tíma sem hann hefur gegnt stöðu framkvæmdastjóra hafi aldrei verið gerðar athugasemdir við störf hans.
Kjarninn 22. janúar 2020
Meira úr sama flokkiInnlent
None