tetris4.jpg
Auglýsing

Þegar hag­fræði­pró­fess­or­inn Robert Ali­ber, sem er sér­fræð­ingur í efna­hags­bólum, kom til Íslands í maí 2008 spáði hann falli íslenska banka­­kerf­is­ins. Hann ein­fald­lega taldi alla bygg­inga­kran­ana og komst að þeirri nið­ur­stöðu að kerfið væri dauð­dæmt. Ali­ber kom aftur til Íslands í októ­ber 2013. Þá taldi hann sjö bygg­inga­krana og komst að þeirri nið­ur­stöðu að það tákn­aði heil­brigt hag­kerfi. Síðan þá hefur bygg­inga­krön­unum fjölgað veru­lega. Og útlit er fyrir að þeim muni fjölga enn meira á allra næstu miss­er­um.Það lítur margt mjög vel út í íslensku hag­kerfi um þessar mund­ir. Hag­vöxtur er að mæl­ast hár og spár gera ráð fyrir að hann muni ekki gera neitt annað en vaxa á allra næstu árum.

Verð­bólga er sömu­leiðis lág og atvinnu­leysi á und­an­hald­i. Það er ýmis­legt sem skapar þetta ástand. Á síð­ustu árum var auk­inn útflutn­ingur á vörum og þjón­ustu, sér­stak­lega ferða­þjón­ustu og sjáv­ar­fangi, meg­in­or­sök hag­vaxt­ar. Fras­inn um að túristar og mak­ríll hafi bjargað Íslandi frá enn stærri skelli er ekki fjarri sann­leik­an­um. Þá hefur hjálpað til að ríkið hefur hvatt þegna sína til að eyða meiru, meðal ann­ars með því að leysa út sér­eign­ar­sparn­að­inn sinn. Skulda­til­tektir af ýmsum toga hafa hjálpað til þar líka. Sterkt gengi krón­unnar hefur auk þess haldið verð­bólgu niðri.

bordi_2014_06_12

Auglýsing

Svika­logn í þenslu­á­standi



Nú er hins vegar að skap­ast hér þenslu­á­stand. Íslend­ingar þekkja það ágæt­lega, enda ekk­ert svo langt síðan við gengum í gegnum nokkuð langt þenslu­tíma­bil sem hófst árið 2002 og lauk með for­dæma­lausu efna­hags­hruni haustið 2008. Á því tíma­bili jókst fjár­fest­ing gíf­ur­lega, aðal­lega vegna þess að ódýrir útlenskir pen­ingar flæddu inn í íslensku bankana, sem lán­uðu þá aftur út til alls kyns mis­gáfu­legra verk­efna.

Ríkið hefði átt að halda að sér höndum á slíkum tímum og reyna að kæla hag­kerf­ið. Í stað þess var það ofhitað með því að ráð­ast í að byggja Kára­hnjúka­virkj­un, stærstu fram­kvæmd Íslands­sög­unn­ar. Afleið­ing­arnar þess ferða­lags þekkja all­ir. Hærri verð­bólga, ójafn­vægi í hag­kerf­inu, minnk­andi við­skipta­jöfn­uð­ur, hærri vextir og sparn­aður hverf­ur.

Það er því ekki að ástæðu­lausu að þeim fjölgar dag frá degi, aðsendu grein­unum í dag­blöð­unum frá sér­fræð­ingum sem vara við því að illa geti far­ið. Það er svika­logn í loft­inu og nauð­syn­legt að halda mjög vel á spöð­unum ef þetta góð­ær­is­ferða­lag á ekki að enda með sam­bæri­legum skelli og það síð­asta.

Skipt um gír



Á síð­ustu örfáu mán­uðum virð­ist hag­kerfið hafa skipt all­hressi­lega um gír. Gríð­ar­leg aukn­ing í ásókn ferða­manna hingað til lands – þeir voru um 780 þús­und í fyrra, hefur leitt til þess að fjár­fest­ing í þeim geira er komin á fleygi­ferð. Í bygg­ingu eru nokkrir tugir hót­ela með vel á annað þús­und her­bergi. Bara í Reykja­vík munu verða byggð 1.200 hót­el­bergi á næstu þremur árum sem kosta um 30 millj­arða króna.

Í kynn­ingu sem Dagur B. Egg­erts­son, verð­andi borg­ar­stjóri, hélt fyrir borg­ar­ráð í byrjun mars kom fram að á árinu 2013 hefði verið hafin bygg­ing 614 íbúða í höf­uð­borg­inni. Spár gera ráð fyrir að fram­kvæmdir hefj­ist við 4.200 íbúðir til við­bótar á næstu þremur árum og að kostn­aður við þá upp­bygg­ingu fari vel yfir hund­rað millj­arða króna. Þarna er verið að bregð­ast við mik­illi upp­safn­aðri eft­ir­spurn eftir hús­næði, enda var lítið byggt af íbúðum á höf­uð­borg­ar­svæð­inu á árunum eftir hrun. Hús­næð­is­verð er sam­hliða á fleygi­ferð upp á við. Ný Hag­sjá Lands­bank­ans spáir að hækkun þess verði níu pró­sent á þessu ári, 7,5 pró­sent á því næsta og sjö pró­sent árið 2016.

Á fyr­ir­tækja­svið­inu er Alvogen byrjað að byggja sér hátækni­setur og þeir tveir af stóru bönk­unum sem náðu ekki að byggja sér stöðu­tákns­höf­uð­stöðvar í síð­asta góð­æri hafa til­kynnt að slíkar séu á döf­inni.

Á sama tíma er verið að stækka Flug­stöð Leifs Eirík­s­­son­ar, grafa tvenn göng fyrir á þriðja tug millj­arða króna og byggja fang­elsi.

Fjórar kís­il­verk­smiðjur að rísa



Sam­hliða öllu þessu hafa fjögur erlend fyr­ir­tæki hug á að byggja kís­il­verk­smiðjur á Íslandi. Tvær þeirra hafa þegar samið um orku og hinar tvær eru með vil­yrði um slíka. Íslenska ríkið hefur liðkað fyrir þessum fram­kvæmdum með því að gera íviln­ana­samn­inga við þrjú fyr­ir­tækj­anna og hið fjórða er von­gott um að fá slíkan mjög fljót­lega. Heild­ar­fjár­fest­ing verk­efn­anna er um 150 millj­arðar króna og fjöldi þeirra sem þurfa að vinna við bygg­ingu verk­smiðj­anna fjög­urra er svip­aður og vann við gerð Kára­hnjúka­virkj­un­ar.

Í tengslum við alla þessa stór­iðju þarf að búa til, og flytja, orku. Lands­virkj­un, Orku­veita Reykja­víkur og Lands­net hafa því öll afráðið að ráð­ast í mjög kostn­að­ar­samar fram­kvæmdir til að anna þeirri eft­ir­spurn. Þær fara fram á sama tíma og allt ofan­greint.

Ofþensla fram undan



Ef allar þessar fram­kvæmdir fara í gang á næstu þremur árum verður ofþensla á Íslandi. Hennar er þegar farið að gæta í verð­bólgu­spám. Þegar tekið er til­lit til þess að við eigum líka eftir að afnema gjald­eyr­is­höft sem falsa raun­virði íslensku krón­unn­ar, og að flestir eru sam­mála um að hún muni lækka í verði við þá aðgerð, er ljóst að ástandið er mjög við­kvæmt og hið opin­bera ætti að halda að sér hönd­unum til að auka ekki á þegar mikla þenslu.

Samt sem áður ætlar Reykja­vík­ur­borg að hafa aðkomu að því að byggja 2.500-3.000 leigu­í­búðir á næstu árum sam­kvæmt kosn­inga­lof­orði Sam­fylk­ing­ar­inn­ar. Og íslenska ríkið er undir miklum þrýst­ingi að ráð­ast í bygg­ingu nýs Land­spít­ala sem allra fyrst, en hann mun kosta á bil­inu 50-80 millj­arða króna.

Auk þess var farið í skulda­nið­ur­fell­ingar sem í felst að 80 millj­arðar króna renna til hluta heim­ila lands­ins á næstu árum og þegn­arnir geta eytt sér­eigna­sparn­aði upp að 70 millj­örðum króna í að greiða niður höf­uð­stól hús­næð­is­lána sinna. Þessar aðgerðir auka veð­rými heim­ila mjög, auka einka­neyslu og eru að mati flestra grein­ing­ar­að­ila mjög verð­bólgu­hvetj­andi.

Lestu frétta­skýr­ingu Kjarn­ans um þenslu­á­standið í heild sinni í nýjasta Kjarn­anum hér.

 

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Icelandair búið að ná samkomulagi við Boeing, og alla hina kröfuhafana
Icelandair Group er búið að ná samkomulagi við alla kröfuhafa sína. Félagið fær að falla frá kaupum á fjórum Boeing vélum sem það hafði skuldbundið sig til að kaupa.
Kjarninn 11. ágúst 2020
Biden velur Harris sem varaforsetaefni
Demókrataflokkurinn hefur valið varaforsetaefni sitt fyrir komandi forsetakosningar. Hún er svört kona sem er líka af asísku bergi brotin og heitir Kamala Harris.
Kjarninn 11. ágúst 2020
Þórður Snær Júlíusson
Stríðsrekstur fyrirtækis gegn nafngreindu fólki og gagnrýnum fjölmiðlum
Kjarninn 11. ágúst 2020
Höfuðstöðvar Ríkisútvarpsins í Efstaleiti.
Félag fréttamanna gagnrýnir myndband Samherja harðlega
Stjórn Félags fréttamanna, stéttarfélag fréttafólks á Ríkisútvarpinu, segir ómaklega veist að Helga Seljan fréttamanni í myndbandi sem Samherji birti í dag. Áhyggjuefni sé að reynt sé að gera fréttamann tortryggilegan í stað þess að svara spurningum.
Kjarninn 11. ágúst 2020
Víðir Reynisson á upplýsingafundi almannavarna í dag.
Víðir: Getum ekki sest í hægindastólinn og slakað á
Þrátt fyrir að útlit sé fyrir að árangur sé að nást af hertum sóttvarnaaðgerðum innanlands og tilslakanir séu framundan er ekki kominn til að hætta að huga að smitvörnum. Sá tími kemur ekki á meðan að veiran er til staðar, segir Víðir Reynisson.
Kjarninn 11. ágúst 2020
Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir á fundinum í dag.
Þórólfur segir útlit fyrir að við séum að ná tökum á stöðunni
Sóttvarnalæknir segir að lítill fjöldi nýsmita allra síðustu daga bendi til þess að faraldurinn hér innanlands sé að verða viðráðanlegur. Hann lagði til tilslakanir innanlands og reifaði valkosti um aðgerðir á landamærum í minnisblaði til ráðherra.
Kjarninn 11. ágúst 2020
Helgi Seljan var borin þungum sökum í myndbandi Samherja
RÚV og Helgi Seljan hafna ásökunum Samherja
„Ný viðmið í árásum stórfyrirtækis á fjölmiðla og einstaka fréttamenn,“ segir í yfirlýsingu frá Helga Seljan og Þóru Arnórsdóttur sem þau sendu frá sér vegna myndbands Samherja. Myndbandið var birt á YouTube rás Samherja fyrr í dag.
Kjarninn 11. ágúst 2020
Logi Einarsson
Vöndum okkur
Kjarninn 11. ágúst 2020
Meira úr sama flokkiInnlent
None