Ísland nýtir sér stórveldakapphlaup Kína og Bandaríkjanna

Grund­vall­ar­stefnu­breyt­ing hefur átt sér stað hjá íslenskum stjórnvöldum gagn­vart Kína, að því er fram kemur í nýrri rannsókn um samskipti Íslands og Kína sem kynnt verður á morgun í Þjóðminjasafninu.

samskipti íslands og kína
Auglýsing

Ísland sótt­ist eftir póli­tísku og efna­hags­legu skjóli Kína eftir hrun og not­færði sér auk­inn áhuga stór­veld­anna á Norð­ur­slóðum og stað­setn­ingu lands­ins í Norð­ur­-Atl­ants­hafi til þess að efla sam­skipti við Kína á sínum tíma. Grund­vall­ar­stefnu­breyt­ing hefur hins vegar átt sér stað gagn­vart Kína. Í dag nýtir Ísland sér stór­velda­kapp­hlaup Kína og Banda­ríkj­anna í þeim til­gangi að reyna að tryggja land­inu póli­tískt og efna­hags­legt skjól frá Banda­ríkj­un­um.

Þetta er meðal þess sem kemur fram í ítar­legri rann­sókn sem Baldur Þór­halls­son pró­fessor í stjórn­mála­fræði við Háskóla Íslands og Snæ­fríður Gríms­dóttir aðjúnkt í kín­verskum fræðum unnu að um sam­skipti Íslands og Kína á árunum 1995-2021.

Baldur og Snæ­fríður ræddu við Geir Sig­urðs­son pró­fessor í kín­verskum fræðum við Háskóla Íslands í nýjasta þætti Völ­und­ar­húss­ins, þáttum um utan­rík­is­stefnu Íslands, um sam­skipti Íslands við Kína og nið­ur­stöður skýrsl­unn­ar. Rann­sóknin verður kynnt á morg­un, föstu­dag, á sér­stakri mál­stofu sem hefst klukkan 12:00 í Þjóð­minja­safn­inu.

Auglýsing

Íslenskir ráða­menn leit­uðu eftir skjóli kín­verskra stjórn­valda eftir hrunið

Nið­ur­stöður rann­sókn­ar­innar sýna að sam­skipti land­anna megi greina í fjögur mis­mun­andi tíma­bil.

Fyrsta tíma­bilið er frá árinu 1995 til 2007 þegar rík­is­stjórnir Íslands og Kína stuðl­uðu mark­visst að nán­ari sam­skiptum á milli ríkj­anna. Tíma­bilið hófst með opnun sendi­ráðs Íslands í Pek­ing árið 1995. Kína studdi umsókn Íslands að örygg­is­ráði Sam­ein­uðu þjóð­anna. Ísland studdi við áheyrn­ar­að­ild Kína að Norð­ur­skauts­ráð­inu og við­ur­kenndi Kína sem þróað mark­aðs­hag­kerfi með und­ir­ritun vilja­yf­ir­lýs­ingar um að efla efna­hags­leg tengsl land­anna. Tíma­bil­inu lauk með því að Kína og Ísland sam­mælt­ust um að kanna mögu­leik­ann á frí­versl­un­ar­samn­ingi á milli ríkj­anna.

Annað tíma­bilið hófst í kjöl­far efna­hags­hruns­ins haustið 2008 þegar íslenskir ráða­menn leit­uðu eftir skjóli kín­verskra stjórn­valda. Þá tók Kína ákvörðun um að veita Íslandi póli­tískt skjól, þ.e.a.s. diplómat­ískan stuðn­ing innan Alþjóða­gjald­eyr­is­sjóðs­ins og gerði gjald­miðla­skipta­samn­ing við Ísland árið 2010. Kína veitti Íslandi einnig efna­hags­legt skjól með til­komu Frí­versl­un­ar­samn­ings­ins árið 2013 sem tók gildi ári seinna. Sam­fé­lags­leg sam­skipti land­anna fóru ört vax­andi á þessu tíma­bili. Löndin skrif­uðu undir fjöl­marga sam­starfs­samn­inga. Þetta átti einkum og sér í lagi við rann­sókna­sam­starf eins og jarð­hita­rann­sóknir og rann­sóknir tengdum Norð­ur­slóð­um. Kína kom í fyrsta sinn að olíu­leit á Norð­ur­slóðum í gegnum íslensk stjórn­völd og fyr­ir­tæki. Sam­vinna íslenskra háskóla við kín­verska háskóla jókst. Kon­fús­í­us­ar­stofn­unin Norð­ur­ljós var stofnuð við Háskóla Íslands. Með þessu var lagður grunnur að nánu póli­tísku, efna­hags­legu og sam­fé­lags­legu sam­starfi. Segja má að póli­tísk og efna­hags­leg sam­skipti land­anna hafi blómstrað á þessu tíma­bili. Það var ein­ungis á einu sviði sem þau gerðu það ekki en Íslend­ingar reynd­ust tor­tryggnir í garð fjár­fest­inga Kín­verja hér á landi og komu í veg fyrir landa­kaup Kín­verja á Norð­aust­ur­landi.

Nútím­inn ein­kenn­ist af var­færni íslenskra stjórn­valda í nálgun sinni gagn­vart Kína

Þriðja tíma­bilið hófst um 2015 og stóð stutt yfir eða til um 2017. Á þessu skeiði hætti Ísland smám saman að leita eftir skjóli kín­verskra stjórn­valda. Menn­ing­ar­leg tengsl tak­mörk­uð­ust við afmark­aða hópa sam­fé­lags­ins og voru mest á sviði bók­mennta. Vís­inda­sam­starf tak­mark­að­ist að miklum hluta við norð­ur­slóða- og norð­ur­ljósa­rann­sóknir þótt einka­fyr­ir­tæki hefðu náð árangri í nýt­ingu jarð­varma í Kína. Póli­tísk og efna­hags­leg tengsl náðu aldrei flugi. Póli­tísk sam­vinna færð­ist ekki í aukana, frí­versl­un­ar­samn­ing­ur­inn skil­aði minni ávinn­ingi en margir von­uð­ust eftir og litlar fjár­fest­ingar voru milli land­anna. Í sam­fé­lag­inu mátti greina ákveð­inn ótta við þau kín­versku áhrif sem ákveðnir hópar töldu að nú væri orðin raunin hér á landi. Í rann­sókn­inni er sýnt fram á það að Kína veitti Íslandi aðeins tak­markað efna­hags­legt skjól en að Íslandi hafi ekki hlotn­ast póli­tískt skjól frá Kína.

Fjórða og síð­asta tíma­bilið erum við nú að verða vitni að. Þetta tíma­bil ein­kenn­ist af var­færni íslenskra stjórn­valda í nálgun sinni gagn­vart Kína, stöðnun í sam­skiptum land­anna og nú allra síð­ast vax­andi ágrein­ingi. Þetta tíma­bil hófst í tengslum við ákvörðun íslenskra stjórn­valda að taka ekki afstöðu til þess hvort þiggja ætti boð kín­verskra stjórn­valda um þátt­töku í Belti og Braut, sem er inn­viða- og fjár­fest­inga­verk­efni kín­verskra stjórn­valda. Í dag taka íslensk stjórn­völd mið af stefnu helstu banda­manna sinna, þ.e. Banda­ríkj­anna, Bret­lands og Norð­ur­land­anna, gagn­vart Kína.

Viðmælendur Baldurs voru að þessu sinni Snæfríður Grímsdóttir og Geir Sigurðsson. Mynd: Aðsend

Áhugi Banda­ríkj­anna á Íslandi til­kom­inn vegna auk­inna umsvifa Kína á norð­ur­slóðum

Við­mæl­endur í Völ­und­ar­húsi utan­rík­is­mála ræða sín á milli þá stað­reynd sem kemur fram í rann­sókn­inni að utan­rík­is­ráð­herra hafi lagt fram drög að frum­varpi til laga í sam­ráðs­gátt stjórn­valda um breyt­ingu á varn­ar­mála­lögum um að end­ur­skil­greina örygg­is­svæði við Gunn­ólfs­vík­ur­fjall svo það nái yfir meiri­hluta Finna­fjarð­ar. Hags­muna­að­ilar hafi haft auga­stað á svæð­inu fyrir upp­bygg­ingu á stór­skipa­höfn á norð­ur­slóð­um. Í þessu sam­hengi sé athygl­is­vert að minn­ast á að árið 2020 sagði banda­rískur aðmíráll í heim­sókn sinni til Íslands að Banda­ríkin hefðu áhuga á að fjár­festa í öryggis­innviðum á Aust­ur­landi. Auk þessa íhugi íslensk stjórn­völd að tak­marka mögu­leika fjar­skipta­fyr­ir­tækja á Íslandi til sam­starfs við kín­verska fjar­skipta­geir­ann. Íslend­ingar taki einnig þátt í refsi­að­gerðum Evr­ópu­sam­bands­ins gegn Kína sem settar voru á þessu ári.

Í þætt­inum kemur fram að auk­inn áhugi Banda­ríkj­anna á Íslandi sé fyrst og fremst til­kom­inn vegna auk­inna umsvifa Kína á norð­ur­slóðum og ótta um aukin sam­skipti Íslands og Kína, einkum á sviði efna­hags­mála, en einnig vegna auk­inna hern­að­ar­um­svifa Rússa á norð­ur­slóð­um. Ísland sé því að láta undan þrýst­ingi frá Banda­ríkj­unum með því að beina sjónum sínum frá Pek­ing og að Was­hington. En þetta sé vel­komin breyt­ing að mati sumra íslenskra ráða­menn sem beri þá von í brjósti að Ísland geti í fram­tíð­inni notið efna­hags­legt skjól frá Banda­ríkj­un­um.

Hægt er að hlusta á þátt­inn í spil­ar­anum hér fyrir neð­an.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Ekki yfirgefa kettina ykkar ef þeir veikjast, segir höfundur rannsóknarinnar. Hugsið enn betur um þá í veikindunum en gætið að sóttvörnum.
Staðfest: Köttur smitaði manneskju af COVID-19
Teymi vísindamanna segist hafa staðfest fyrsta smit af COVID-19 frá heimilisketti í manneskju. Þeir eru undrandi á að það hafi tekið svo langan tíma frá upphafi faraldursins til sanna að slíkt smit geti átt sér stað.
Kjarninn 29. júní 2022
Cassidy Hutchinson fyrir framan þingnefndina í gær.
Það sem Trump vissi
Forseti Bandaríkjanna reyndi með valdi að ná stjórn á bíl, vildi að vopnuðum lýð yrði hleypt inn á samkomu við Hvíta húsið og sagði varaforseta sinn eiga skilið að hrópað væri „hengið hann!“ Þáttur Donalds Trump í árásinni í Washington er að skýrast.
Kjarninn 29. júní 2022
Óskar Guðmundsson
Hugmynd að nýju launakerfi öryrkja
Kjarninn 29. júní 2022
Þau Auður Arnardóttir og Þröstu Olaf Sigurjónsson hafa rannsakað hvaða áhrif kynjakvóti í stjörnum hefur haft á starfsemi innan þeirra.
Kynjakvóti leitt til betri stjórnarhátta og bætt ákvarðanatöku
Rannsókn á áhrifum kynjakvóta í stjórnum fyrirtækja bendir til að umfjöllunarefnin við stjórnarborðið séu fjölbreyttari en áður. Stjórnarformenn eru almennt jákvæðari í garð kynjakvóta en almennir stjórnarmenn.
Kjarninn 29. júní 2022
KR-svæði framtíðarinnar?
Nágrannar töldu sumir þörf á 400 bílastæðum í kjallara undir nýjum KR-velli
Íþróttasvæði KR í Vesturbænum mun taka stórtækum breytingum samkvæmt nýsamþykktu deiliskipulagi, sem gerir ráð fyrir byggingu hundrað íbúða við nýjan knattspyrnuvöll félagsins. Nágrannar hafa sumir miklar áhyggjur af bílastæðamálum.
Kjarninn 29. júní 2022
Landsvirkjun áformar að stækka þrjár virkjanir á Þjórsár-Tungnaársvæðinu: Sigölduvirkjun, Vatnsfellsvirkjun og Hrauneyjafossvirkjun.
Landsvirkjun afhendir ekki arðsemismat
Landsvirkjun segir að þrátt fyrir að áformaðar stækkanir virkjana á Þjórsársvæði muni ekki skila meiri orku séu framkvæmdirnar arðbærar. Fyrirtækið vill hins vegar ekki afhenda Kjarnanum arðsemisútreikningana.
Kjarninn 29. júní 2022
Húsnæðiskostnaður er stærsti áhrifaþátturinn í hækkun verðbólgunnar á milli mánaða, en án húsnæðisliðsins mælist verðbólga nú 6,5 prósent.
Verðbólgan mælist 8,8 prósent í júní
Fara þarf aftur til októbermánaðar árið 2009 til þess að finna meiri verðbólgu en nú mælist á Íslandi. Hækkandi húsnæðiskostnaður og bensín- og olíuverð eru helstu áhrifaþættir hækkunar frá fyrri mánuði, er verðbólgan mældist 7,6 prósent.
Kjarninn 29. júní 2022
Raddir margbreytileikans
Raddir margbreytileikans
Raddir margbreytileikans – 26. þáttur: Stjórnvaldstækni ríkisvaldsins og „vofa“ móðurinnar móta karlmennskuvitund ungra flóttamanna
Kjarninn 29. júní 2022
Meira úr sama flokkiInnlent