Jón Steinsson: Þjóðin hlunnfarin um tugi milljarða árlega

jonsteinsson.jpg
Auglýsing

„Á síð­ustu 10 árum hefur verð­mæti veiði­heim­ilda auk­ist veru­lega. Heims­mark­aðs­verð sjáv­ar­af­urða hefur hækkað um 50%, gengi krón­unnar lækkað veru­lega og þorsk­stofn­inn hefur stækk­að. Nú er svo komið að auð­lindaarð­ur­inn í sjáv­ar­út­vegi er 40-60 ma.kr. á ári. Hér er ég að tala um arð umfram eðli­legan arð af skip­um, frysti­húsum og öðrum fjár­fest­ingum í grein­inni. Þessi auð­lindaarður á að renna til þjóð­ar­innar - eig­anda auð­lind­ar­innar - en gerir það ekki nema að litlu leyti. Þjóðin er með öðrum orðum hlunn­farin um tugi millj­arða árlega.“

Þetta segir Jón Steins­son hag­fræð­ingur í grein sem hann birtir í Frétta­blað­inu í dag.

Mak­ríl­frum­varpið grund­vall­ar­breyt­ing sem styrkir stöðu útgerða



Í grein­inni fjallar Jón að mestu um frum­varp sjáv­ar­út­vegs­ráð­herra um úthlutun mak­ríl­kvóta til sex ára. Hann segir að frum­varpið feli í sér grund­vall­ar­breyt­ingu í þá átt að styrkja laga­lega stöðu útgerð­ar­inn­ar. „Nú­ver­andi lög um stjórn fisk­veiða kveða skýrt á um að úthlut­unin myndi „ekki eign­ar­rétt eða óaft­ur­kall­an­legt for­ræði ein­stakra aðila yfir veiði­heim­ild­um". Þetta þýðir að stjórn­völd á hverjum tíma hafa alltaf tæki­færi til þess að breyta úthlut­un­inni og taka upp nýtt fyr­ir­komu­lag sem fæli í sér að útgerðin greiði þjóð­inni eðli­legt leigu­gjald fyrir rétt­inn til þess að nýta auð­lind­ina. Það eina sem er óaft­ur­kall­an­legt í núver­andi kerfi er úthlutun ráð­herra á afla­heim­ildum til eins árs í senn.

Í mak­ríl­frum­varpi ráð­herra er ekk­ert ákvæði um þjóð­ar­eign kvót­ans né heldur um það að úthlut­unin myndi ekki eign­ar­rétt eða óaft­ur­kall­an­legt for­ræði ein­stakra aðila yfir veiði­heim­ild­um. Þvert á móti er kveðið á um að sex ára úthlutun veiði­heim­ilda í mak­ríl fram­leng­ist sjálf­krafa um eitt ár á hverju ári og að úthlut­un­inni sé ekki hægt að breyta nema með sex ára fyr­ir­vara. Þetta er grund­vall­ar­breyt­ing.

Auglýsing

Ég vil minna les­endur á að sex ár eru lengri tími en heilt kjör­tíma­bil Alþing­is. Þetta frum­varp þýðir því að næsta rík­i­s­tjórn mun ekki geta breytt úthlutun afla­heim­ilda í mak­ríl og komið þeim breyt­ingum í fram­kvæmd jafn­vel þótt hún sitji heilt kjör­tíma­bil. Til þess að gera slíkt mun þurfa rík­is­stjórn sem vinnur tvennar kosn­ingar í röð. Með öðrum orðum mun þjóðin ekki geta komið fram vilja sínum um eðli­legt leigu­gjald fyrir úthlutun mak­ríl­kvóta jafn­vel þótt hún kjósi til þess meiri­hluta í þing­kosn­ing­um.“

Verð­mætum úthlutað með 80 pró­sent afslætti



Jón segir að með frum­varp­inu sé stígið risa­stórt skref í þá átt að festa var­an­lega í sessi það fyr­ir­komu­lag að útgerð­ar­menn þurfi ekki að greiða eðli­legt leigu­gjald til þjóð­ar­innar fyrir afnot af sam­eign þjóð­ar­inn­ar. „Vita­skuld verður áfram hægt að leggja á veiði­gjöld og breyta þeim ár frá ári en það verður nán­ast ómögu­legt að taka upp upp­boðs­fyr­ir­komu­lag við úthlutun afla­heim­ilda í mak­ríl. Það verður með öðrum orðum nán­ast ómögu­legt að taka upp fyr­ir­komu­lag sem tryggir að útgerð­ar­menn greiði mark­aðs­verð fyrir veiði­heim­ild­ir.

Það sem meira er, ef þetta frum­varp verður að lögum verður til for­dæmi um óaft­ur­kall­an­lega úthlutun afla­heim­ilda til lengri tíma en eins árs. Þetta for­dæmi mun gera það auð­veld­ara fyrir stjórn­völd að breyta úthlutun ann­arra teg­unda á sama veg.“

Hann segir að auð­lindaarð­ur­inn sé nú um 40 til 60 millj­arðar króna á ári. Sá arður ætti með réttu að renna til þjóð­ar­inn­ar, eig­anda auð­lind­ar­inn­ar, en geri það ekki nema að litlu leyti. Þjóðin sé því hlunn­farin um tugi millj­arða króna á ári. „Mörgum er tíð­rætt þessa dag­ana um lág laun á Íslandi og veika stöðu vel­ferð­ar­kerf­is­ins. Er nema von að staðan sé eins og hún er þegar þjóðin lætur það yfir sig ganga ár eftir ár að stjórn­völd úthluti verð­mæt­ustu auð­lindum þjóð­ar­innar með u.þ.b. 80% afslætti? Nú vill rík­is­stjórnin taka stórt skref í þá átt að festa enn frekar í sessi þetta ófremd­ar­á­stand. Er ekki tími til kom­inn að lands­menn segi hingað og ekki lengra?“

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
McDonald's á Íslandi lokaði árið 2009.
Táknræn staða McDonald's á Íslandi kom aftur í ljós í hruninu
Prófessor í mannfræði við Háskóla Íslands segir að Íslendingar hafi lengi verið mjög upptekið af því hvernig fjallað er um land og þjóð utan landsteinanna og að lokun McDonald's hafi verið enn ein niðurlægingin á alþjóðavettvangi.
Kjarninn 14. október 2019
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið – Konur í fangelsum
Kjarninn 14. október 2019
Eyþór Laxdal Arnalds, oddviti Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík.
Félag Eyþórs sem á í Morgunblaðinu með neikvætt eigið fé upp á 239 milljónir
Félagið sem heldur utan um eignarhald oddvita Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík í útgáfufélagi Morgunblaðsins skuldar 360,5 milljónir króna en metur einu eign sina á 121,5 milljónir króna.
Kjarninn 14. október 2019
Þrátt fyrir að ellefu ár séu liðin frá því að Kaupþing fór á hausinn þá er bankinn samt sem áður ekki hættur að skila þeim sem vinna að eftirmálum þess þrots digrum launagreiðslum.
17 starfsmenn Kaupþings fengu 3,5 milljarða í laun í fyrra
Stjórn Kaupþings, sem telur fjóra til fimm einstaklinga, fékk 1,2 milljarð króna í laun á árinu 2018. Aðrir starfsmenn fengu líka verulega vel greitt. Meðalgreiðsla til starfsmanns var 17,4 milljónir króna á mánuði, sem eru margföld árslaun meðalmanns.
Kjarninn 14. október 2019
Þeir sem búa lengi erlendis missa kosningarétt og Kosningastofnun verður til
Umfangsmiklar breytingar eru í farvatninu á kosningalögum hérlendis. Nýjar stofnanir gætu orðið til, kosningaathöfnin sjálf gæti breyst, ákveðnum kosningum gæti verið flýtt og þeir sem hafa búið lengi samfleytt í útlöndum gætu misst kosningarétt sinn.
Kjarninn 14. október 2019
Eiríkur Ragnarsson
Yo yo: Verðbólga er kúl – lesið þessa grein
Kjarninn 13. október 2019
Guðmundur Halldór Björnsson
Dauðafæri fyrir íslensk fyrirtæki að ná auknum árangri?
Kjarninn 13. október 2019
Gagnrýna tækni sem ætlað er að hreinsa plast úr hafinu
Margir vonuðust til þess að nýstárleg aðferð frá fyrirtækinu Ocean Cleanup gæti nýst í baráttunni gegn plastmengun í hafinu. Vísindamenn hafa hins vegar gagnrýnt aðferðina harðlega vegna þeirra áhrifa sem hreinsunin hefur á lífverur sem festast í tækinu.
Kjarninn 13. október 2019
Meira úr sama flokkiInnlent
None