Sjónvarp og útvarp með yfirburði

Innlegg í umræðu um fjölmiðla í almannaeigu

Auglýsing

Und­an­farið hefur verið tals­verð almenn umræða um þróun fjöl­miðl­un­ar, hvert stefnir og einkum og sér í lagi hvernig „hefð­bundn­ir“ fjöl­miðlar munu lifa af tækni­breyt­ing­ar. Þetta hefur verið býsna áber­andi í tengslum við hina svoköll­uðu „Ey­þórs­skýrslu“ um RÚV („Skýrsla nefndar um starf­semi og rekstur RÚV frá 2007“, birt 29. októ­ber), en þar er að finna tals­vert magn af upp­lýs­ing­um, sem síðan eru not­aðar til að draga marg­vís­legar álykt­anir af. 

Auglýsing

Hér að neðan leit­ast ég við að skoða nánar tvö atriði sem koma fram í skýrsl­unni. Hið fyrra snýr að almennri þróun ljós­vaka­miðla í Evr­ópu og hið seinna er staða RÚV í alþjóð­leg­um/­evr­ópskum sam­an­burði.

Byrjum fyrst á nokkrum stað­reynd­um:

  • Sam­an­lagður tími sem Evr­ópu­búar nota í fjöl­miðla eykst ár frá ári

  • Aukn­ing í inter­net­notkun hefur lítil áhrif á vin­sældir útvarps og sjón­varps

  • Áhorf er meg­in­stef­ið, fremur en hlustun eða lestur

  • Með­al­tími sem Evr­ópu­búar nota í „áhorf“ er býsna stöð­ugur

  • Hefð­bundið sjón­varps­á­horf er yfir­gnæf­andi hluti áhorfs

  • Efni sér­sniðið fyrir inter­net­dreif­ingu er ein­ungis um 10% af heild­ar­á­horfi

  • Enn er yfir­gnæf­andi áhorf á sjón­varps­tæki (sam­an­borið við far­síma, tölv­ur, far­tölvur o.s.frv)

  • Annar hver Evr­ópu­búi hlustar reglu­lega á útvarp

Skoðum þetta aðeins nán­ar. Inter­netið hefur hrein­lega orðið við­bót við útvarp og sjón­varp, en alls ekki komið í stað­inn. Í raun er inter­netið smátt og smátt að verða ein af mik­il­væg­ustu dreifi­leiðum ljós­vaka­miðl­anna, einkum útvarps. Sá tími sem fólk almennt notar til þess að vafra á net­inu er ein­ungis helm­ingur þess tíma sem (línu­leg, e. line­ar) útvarps- og sjón­varps­notkun fram­kall­ar. 

Hitt er síðan annað mál því er spáð að net­notkun muni aukast um 20% á árunum 2014 til 2017 á meðan lestur dag­blaða og tíma­rita minnkar um 7%. Á sama tíma er gert ráð fyrir að hefð­bundin útvarps- og sjón­varps­notkun drag­ist ein­ungis saman um 2%. Í skýrsl­unni er þetta full­yrt (bls 6) og vel í lagt: „Miklar breyt­ingar eru í neyt­enda­hegð­un, sem koma fram í miklum sam­drætti á hefð­bundna sjón­varps­dag­skrá, einkum hjá ungu fólki. Mik­il­vægt er að skoða þjón­ustu­hlut­verk RÚV í ljósi þess­arar þró­un­ar“.  

Hvað sjón­varp varðar sér­stak­lega horfðu Evr­ópu­búar að með­al­tali 3,57 klst á sjón­varp, sem er aukn­ing um 20 mín­útur frá árinu 2008. Þessi stað­reynd er ansi slá­andi, og fór til að mynda algjör­lega fram­hjá höf­undum Eyþórs­skýrsl­unn­ar, þar sem hefð­bundin línu­leg dag­skrá er töluð nið­ur. Reyndar er áhorf á hefð­bundið sjón­varp víða á hægu und­an­haldi, en notkun „sarpa“ eykst og bætir víða upp tap­ið. Í sumum löndum eykst hins vegar sjón­varps­á­horf tals­vert.

Því er líka oft slegið fram að eng­inn undir 30 ára horfi lengur á hefð­bundna, línu­lega sjón­varps­dag­skrá.  Þessi full­yrð­ing er ein­fald­lega röng. Tökum dæmi frá Finn­landi þar sem 90% af áhorfi allra yfir 9 ára og 78% 9-44 ára er á hefð­bundna sjón­varps­dag­krá. Í Bret­landi er meira en helm­ingur heild­ar­á­horfs ung­linga 12-15 ára og 16 til 24 ung­menna ára á línu­lega dag­skrá sjón­varps. En vissu­lega er hreyf­ingin í átt að (yngra) fólk almennt velji í æ rík­ari mæli á hvað það horfir og hvenær, um það er ekki deilt. Spurn­ingin er hins vegar sú hvernig þró­unin verð­ur, einkum þegar unga kyn­slóðin með allt annað við­horf til áhorfs, er orðin sett­leg og með eigin fjöl­skyldu og því lífs­mynstri/á­horfi sem slíku fylg­ir. 

Í Bret­landi er 69% af heild­ar­á­horfs­tíma fólks eldra en 16 ára á línu­lega (beina) dag­skrá og sam­an­lagt er sjón­varp með 85% alls áhorfs. Hér fer ekk­ert á milli mála. 



En eru önnur tæki og tól til áhorfs að ryðja sjón­varpi burt, far­tölv­ur, borð­tölv­ur, spjald­tölvur og far­símar? Ekki alla vega í bráð, eru í raun bara við­bót og tals­vert mikið notuð til að horfa á línu­lega sjón­varps­dag­skrá.  

Hvað með efn­isveitur eins og Net­fl­ix, sem eru nán­ast að gera útaf við sér­stakar kvik­mynd­ar­ásir og breyta fjöl­miðla­lands­lag­inu hratt? En stað­reyndin er sú að áskrif­endur Net­flix eru að jafn­aði að horfa minna en eina kls á dag á efni fengið það­an, á meðan fólk almennt í Evr­ópu horfir að jafn­aði næstum 4 klst á línu­lega sjón­varps­dag­skrá. 

Annar sam­an­burð­ur: YouTube not­andi horfir að jafn­aði í 12 mín­útur á dag. Ef við þrengjum sam­an­burð­inn, tökum annan vinkil og horfum á eina rás, t.d. BBC1 þá er hver not­andi þar að horfa að með­al­tali í 48 mín­útur á dag, NRK1 í Nor­egi í 47 mín­út­ur. Hvað með Gang­ham Style mynd­band­ið, sem var horft á 2.2 þús­und milljón sinn­um, vin­sælasta mynd­band sög­unn­ar? Er eitt­hvað sem stenst sam­an­burð við 159 millj­ónir klukku­tíma í heild­ar­á­horf? 

Berum þessa tölu saman við eina vin­sæl­ustu þátta­röð­ina í Bret­landi, Strictly Come Dancing á BBC 1. Á síð­ustu ser­í­una, haustið 2014, var sam­an­lagt, upp­safn­að, áhorf 321 milljón klukku­stundir eða tvö­falt meira en á hið fræga suð­ur­-kóreska vid­eo. Áhrifa­mátt­ur­inn er síðan marg­faldur á miðað við aðra dag­skrá eða miðl­un. Það væri freist­andi að taka dæmi frá mínum vinnu­stað, Eurovision, og nota söngvakeppn­ina í sam­an­burði, en það læt ég bíða betri tíma. Sem og hlut­verk beinna íþrótta­út­send­inga.

Hér má sjá % hlut­fall þeirra Evr­ópu­búa sem horfa ein­hvern tím­ann á sjón­varp eða hlusta á útvarp í viku hverri: 



Hjá yngra fólki var þessi tala 76% 2014 og hefur lækkað úr 81% 2009. Sama til­hneig­ingin og áður, en þró­unin hefur verið fremur hæg. Þessar tölur eru nán­ast þær sömu fyrir Ísland.

Þetta segir okkur ekki annað en að staða línu­leg­ar, hefð­bund­inn­ar, sjón­varps­dag­skrár er enn ákaf­lega sterk og breyt­ist ekki hratt, en vissu­lega er þró­unin í þá átt að fólk vill í æ rík­ari mæli stýra eigin áhorfi.   

Eyþórs­skýrslan dregur upp nokkuð aðra mynd, bls 24: „Tæknin hefur mikil áhrif á áhrif og hlustun um allan heim, einkum hjá yngri hóp­um“ og talað um að til­vist­ar­grunnur fjöl­miðla breyt­ist hratt með auknu fram­boði og aðgengi efn­isveitna.

Útvarp, er það ekki úrelt og að hverfa? 2009 var með­al­tals-hlustun ein­stak­lings í Evr­ópu 2,50 klst. Í dag er hún 2,42 klst. Svarið er því ein­falt: Nei. Hitt er síðan annað mál að hlustun hefur mikið til færst frá hefð­bundnum dreifi­leiðum og yfir á net­ið. Um helm­ingur Svía, Spán­verja, Hol­lend­inga og Íra sem nota netið hlusta þar á útvarp. Tökum annað dæmi, frá Spáni. Inter­net­notkun þar þre­fald­að­ist á síð­ustu 15 árum, skilj­an­lega, en heild­ar­hlustun á útvarp per dag stóð í stað á sama tíma, var og er um 1,50 klst. Til sam­an­burðar er net­notkun Spán­verja að með­al­tali 1,4 klst per dag.  

Auglýsing

Sam­kvæmt gögnum sem ég hef kom­ist yfir eru Íslend­ingar sú þjóð í Evr­ópu sem skemmst horfir á sjón­varp á dag, 1,57 klst. Hinar Norð­ur­landa­þjóð­irn­ar, Danir (2,53), Norð­menn (2,43), Svíar (2,33) og Finnar (2,56) eru nálægt, en á hinum end­anum eru þjóðir Suð­ur- og Aust­ur-­Evr­ópu, t.d. Tyrkir (4,07), Portú­galir (4,56), Rúm­enar (5,42) og Serbar (5,04). Hér erum við Íslend­ingar í góðum hópi þjóða sem við viljum líkja okkur við hvað varðar lífs­mynstur og innri sam­fé­lags­gerð.

En eitt eiga flestar þjóðir Evr­ópu sam­eig­in­legt hvað þetta varð­ar, þ.e. að yngra fólk horfir sífellt minna á hefð­bundið sjón­varp. Þetta kallar á ýmis við­brögð, t.d. að hefð­bundnar sjón­varps­stöðvar laga sig að þessu nýja umhverfi. Fáum dettur hins vegar í hug að þessi frá­bæra og eðli­lega (tækn­i-) þróun breyti sjálfum til­vist­ar­grunni fjöl­miðla í almanna­eigu. Þeir þurfa hins vegar klár­lega að aðlag­ast og mér sýn­ist ekki betur en að RÚV gangi býsna vel hvað það verk­efni varð­ar. Um það fjallar seinni grein mín. 

Helstu heim­ild­ir: ­Gagna­banki EBU, Ofcom UK, Zenith Op, Eurodata TV World­wide.

Ingólfur Hann­es­son starfar sem fram­kvæmda­stjóri íþrótta­sviðs EBU, Evr­ópu­sam­bands útvarps- og sjón­varps­stöðva, oft kennt við Eurovision. Önnur grein hans um stöðu RÚV mun birt­ast í Kjarn­anum á næstu dög­um. 



Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Svavar Halldórsson
Dýravelferð í íslenskum landbúnaði
Kjarninn 23. október 2021
Dagur B. Eggertsson, borgarstjóri Reykjavíkur.
„Vanda þarf til verka á þessu mikilvæga og viðkvæma horni“
Borgarstjóri segir að hvorki endanlegar né ásættanlegar tillögur séu komnar fram um uppbyggingu á Bræðraborgarstíg þar sem mannskæðasti eldsvoði í sögu Reykjavíkur varð í fyrrasumar. Vanda þurfi til verka og gera megi ráð fyrir því að vinnan taki tíma.
Kjarninn 23. október 2021
283 lítra af vatni þarf til framleiða eitt kíló af „græna gullinu“
Sprenging í eftirspurn eftir avókadó hefur orðið til þess að skógar hafa verið ruddir, ár og lækir mengaðir og mikilvægum vistkerfum stefnt í voða. Eiturlyfjahringir kúga fé út úr smábændum og nota viðskipti með ávöxtinn til peningaþvættis.
Kjarninn 23. október 2021
Míla hefur verið seld til franska fjárfesta. Útbreiðsla 5G og ljósleiðarauppbygging er meðal þess sem nýr eigandi leggur áherslu á.
Sala á Mílu skilar Símanum 46 milljörðum
Síminn hefur selt Mílu til eins stærsta sjóðsstýringarfyrirtækis Evrópu. Hagnaður af sölunni er 46 milljarðar króna. Kaupandinn, Ardian France SA, hefur boðið íslenskum lífeyrissjóðum að taka þátt í kaupunum og eignast allt að 20 prósenta hlut í Mílu.
Kjarninn 23. október 2021
Stefán Ólafsson
Gott lífeyriskerfi – en með tímabundinn vanda
Kjarninn 23. október 2021
Jónas Atli Gunnarsson
Er lóðaskortur virkilega flöskuhálsinn?
Kjarninn 23. október 2021
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið – Nýjar Macbook Pro og Pixel 6 símar
Kjarninn 23. október 2021
Halyna Hutchins fæddist í Úkraínu, ólst upp á herstöð á norðurslóðum og nam kvikmyndatökustjórn í Los Angeles.
Halyna Hutchins – Mögnuð listakona sem var á hraðri uppleið
Hún var elskuleg, hlý, fyndin, heillandi á hraðri uppleið. Og dásamleg móðir. Með þessum hætti er kvikmyndatökustjórans Halyna Hutchins minnst. Hún varð fyrir skoti úr leikmunabyssu á tökustað kvikmyndarinnar Rust í gær.
Kjarninn 22. október 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar
None