Hvalárvirkjun á Ströndum: Ríkisstyrkur til einkaaðila

Seinni grein af tveimur eftir formann Landverndar um Hvalárvirkjun á Ströndum.

Auglýsing

Virkjun Hvalár í Ófeigs­firði sætir nú mati á umhverf­is­á­hrifum og hefur verk­fræði­stof­an Ver­kís skilað inn viða­mik­illi frum­mats­skýrslu (sjá fyrri grein). Hval­ár­virkjun var skipað í orku­nýt­ing­ar­flokk í 2. áfanga ramma­á­ætl­unar á grunni verð­mæta- og áhrifa­ein­kunna undir með­al­lagi. Þá sem nú lá fyrir að þessi virkjun væri óhag­kvæm vegna mik­ils tengi­kostn­aðar við við flutn­ings­kerfi raf­orku, lands­net­ið. Í fyrri grein var rætt um þau gríð­ar­legu umhverf­is­á­hrif sem þessi virkjun mun hafa á eyði­byggðir og víð­erni á norð­an­verðum Strönd­um. Í þess­ari grein verður sjónum beint að því hvernig rík­is­valdið hyggst greiða fyrir því að einka­fyr­ir­tæki, Vest­ur­Verk (Eig­endur Vest­ur­verks eru HS-Orka, Gunn­ar G. Magn­ús­son véla­tækni­fræð­ing­ur, Valdi­mar Stein­þórs­son rekstr­ar­fræð­ing­ur, og Hall­varður E. Aspelund arki­tekt.), geti ráð­ist í þessa virkjun og hagn­ast á henn­i. 

For­sendur Hval­ár­virkj­unar

Áætluð stærð fyr­ir­hug­aðrar Hval­ár­virkj­unar er 55 MW. Mark­mið hennar skv. mats­skýrslu Ver­kís (bls. 1) er „…að virkja rennsli ánna Hvalár, Rjúkanda og Eyvind­ar­fjarð­arár til að fram­leiða orku til nota við upp­bygg­ingu atvinnu­starf­semi sem nýtir orku við fram­leiðslu.“ Aðeins síðar seg­ir  „Ekki er ljóst  nú til hvaða atvinnu­starf­semi orkan verður einkum seld“. Að mati und­ir­rit­aðs er vart hægt að hugsa sér metn­að­ar­laus­ara meg­in­mark­mið með virkjun sem fórnar jafn miklum nátt­úru­verð­mætum og við blasir (sjá fyrri grein) aðeins til þess að geta selt ein­hverjum orku sem hugs­an­lega vill kaupa hana til að knýja ein­hverja atvinnu­starf­sem­i. 

Mark­mið Vest­ur­Verks með bygg­ingu virkj­un­ar­innar er sagt vera að stuðla að auknu öryggi raf­orku­dreif­ingar á Vest­fjörð­um. „Virkjun Hvalár og teng­ing hennar við flutn­ings­kerfi Lands­nets mun auð­velda hring­teng­ingu raf­orku um Vest­firð­i..” (bls. 1). Síðar í mats­skýrsl­unni (bls. 42) kemur reyndar fram að þetta sé aðeins mögu­legt vegna fyr­ir­ætl­ana iðn­að­ar­ráð­herra um að ríkið leggi fram fé til að setja upp tengi­virki við Naut­eyri í Ísa­fjarð­ar­djúpi og línu þaðan í Geira­dal í Króks­firði á Strönd­um.

Auglýsing

Þar með þarf fyr­ir­tæk­ið Vest­ur­Verk að­eins að leggja línu frá Hvalá um Ófeigs­fjarð­ar­heiði til Naut­eyrar (áætlað tengi­gjald 526 mkr.) í stað þess að fara alla leið suður í Geira­dal (áætlað tengi­gjald 1960 mkr), og sparar þannig 1434 m­kr. Þess má þó geta að teng­ing yfir Ófeigs­fjarð­ar­heiði var metin „erf­ið” í skýrslu sem starfs­hópur iðn­að­ar­ráð­herra skil­aði 2012, Afhend­ingar­ör­yggi raf­orku á Vest­fjörð­um. 

En er eitt­hvað unnið fyrir Vest­firð­inga með teng­ingu frá Hvalá að Geira­dal um Naut­eyri við Ísa­fjarð­ar­djúp?  ­Trufl­anir í raf­orku­af­hend­ingu á norð­an­verðum Vest­fjörðum hafa lengi verið til umræð­u. Í skýrslu sem Lands­net birti árið 2009, Bætt afhend­ingar­ör­yggi raf­orku á Vest­fjörðumgerði fyr­ir­tækið grein fyrir mögu­legum úrbót­um. Í kjöl­farið var komið upp sjálf­virkri vara­afls­stöð á Bol­ung­ar­vík til að koma í veg fyrir straum­leysi þar og á Ísa­firði. Lesa má um hvernig til tókst árs­skýrslu Orku­bús Vest­fjarða fyrir árið 2015(bls. 4): „Nokkrar óveð­urslægðir fóru yfir Vest­firði á síð­asta ári og sú versta í byrjun des­em­ber. Þetta óveður grand­aði tæp­lega 200 staurum í loft­línu­kerfi OV og rúm­lega 20 tví­stæðum í flutn­ings­kerfi Lands­nets á Vest­fjörð­um. Fyrr á árum hefðu þessir atburðir valdið fleiri sóla­hringa raf­magns­leysi í þétt­býli og dreif­býli en með varafls­stöð Lands­nets í Bol­ung­ar­vík, strenglögnum OV á liðnum árum og auknum við­bún­aði með vara­afls­vélum varð straum­leysi hjá not­endum í lág­marki þrátt fyrir mestu línu­brot í sögu OV. 

Að miklu leyti er því vitnað í for­tíð­ar­vanda þegar rætt er um lítið raf­orku­ör­yggi á norð­an­verðum Vest­fjörð­u­m. 

Í áður­nefndri skýrslu Lands­nets seg­ir um teng­ingu hugs­an­legrar Hval­ár­virkj­unar við flutn­ings­kerfið í Geira­dal (bls. 3-4): Tengi­kostn­aður er veru­lega hár og þjóð­hags­legur ábati (í formi lækk­unar á sam­fé­lags­legum kostn­aði vegna straum­leys­is) er ekki það mik­ill að hann nægi til þess að arð­semi teng­ing­ar­innar sé jákvæð. Það hafa heldur ekki farið fram athug­anir á hugs­an­legum streng­leiðum á botni Ísa­fjarð­ar­djúps, t.d. með til­liti til fiski­miða og sigl­inga­leiða.“ Aðeins síðar seg­ir: „Teng­ing Hval­ár­virkj­unar í Geira­dal hefur lítil áhrif á spennu og afhend­ingar­ör­yggi á norð­an­verðum Vest­fjörð­um. Við óbreytt ástand er þörf á auk­inni launafls­fram­leiðslu, til dæmis á Ísa­firði. Það er óbreytt þó Hval­ár­virkjun teng­ist í Geira­dal. Teng­ing í Geira­dal leysir um það bil 5 – 10% af þeim straum­leys­istil­vikum sem upp koma á Vest­ur­línu. Hvorug tengi­leiðin er arð­söm, hvorki fyrir Lands­net né þjóð­hags­lega.“  

Sem sagt, Hval­ár­virkjun og teng­ing hennar við Geira­dal, hvort sem farið er beina leið eða um tengi­virki á Naut­eyri við Ísa­fjarð­ar­djúp, mun aðeins leysa 5 – 10% af þeim raf­magns­trufl­unum sem kvartað er yfir. Iðn­að­ar­ráð­herra rær því nú öllum árum að því að rík­ið, í gegn um Lands­net, legg­i feikna­leg­ar ­upp­hæðir í að greiða niður óhag­kvæm flutn­ings­mann­virki sem í litlu sem engu bæta afhend­ingar­ör­yggi raf­orku á Vest­fjörð­u­m! 

Raf­orku­trufl­anir á Vest­fjörðum stafa ekki síst af bil­unum á loft­línum á heið­unum norðan Mjólk­ár­virkj­un­ar. Raun­hæf­asta bótin á þeim vanda, og mun ódýr­ari en nið­ur­greidd flutn­ings­mann­virki frá fyr­ir­hug­aðri Hval­ár­virkj­un, virð­ist því fel­ast í stærri spenni við Mjólká og lagn­ingu 66 kv jarð­strengs þaðan um vænt­an­leg Dýra­fjarð­ar­göng og Vest­fjarð­ar­göng. Hvers vegna er þessi mögu­leiki ekki rædd­ur? 

Iðn­að­ar­ráð­herra og virkj­un­ar­að­ilar hafa rétt­lætt mögu­legt tengi­virki á Naut­eyri við Ísa­fjarð­ar­djúp sem byrjun á hring­teng­ingu raf­lína á Vest­fjörð­um. Lands­net hef­ur hins­veg­ar bent á að slík hring­teng­ing sé ein­fald­lega of dýr miðað við raf­orku­notkun og til­kostn­að. Teng­ing frá Naut­eyri á Ísa­fjörð kostar a.m.k. 2 millj­arða króna og tvö­földun um 180 km langrar Vest­ur­línu frá Mjólká í Hrúta­fjörð yfir 9 millj­arða, svo fátt eitt sé talið. Engin raun­hæf áform eru uppi um slíka hring­teng­ing­u. 

Mun far­sælli kostur (en Hval­ár­virkj­un) fyrir Vest­firð­inga, og umtals­vert skárri umhverf­is­lega, virð­ist vera lítil virkjun í Djúp­inu (Skúfna­vötn eða Aust­ur­gil), jarð­strengur vestur Snæfjalla­strönd og sæstrengur þaðan þvert yfir Djúpið til Ísa­fjarð­ar. Virkj­unin þyrfti að duga vel fyrir eðli­legri atvinnu­upp­bygg­ingu á Ísa­firði og nágrenni. Raf­orku­not­endur á Suð­ur­fjörð­unum nytu líka góðs af þess­ari teng­ingu ef lagðir yrðu jarð­strengir í núver­andi og vænt­an­leg jarð­göng á svæð­inu.

Orku­geir­inn, sveit­ar­fé­lög og ríkið verða að fara sníða orku­öflun eftir vexti. Í til­viki Hval­ár­virkj­unar er verið að ræða millj­arða fjár­fest­ingu Lands­nets [fyr­ir­tækis í rík­i­s­eigu] til þess að virkj­un, sem er of stór fyrir orku­flutn­ings­kerfið og mark­að­inn á Vest­fjörð­um, verði hag­kvæmur fjár­fest­ing­ar­kostur fyrir einka­að­ila. Er slík rík­is­að­stoð rétt­læt­an­leg miðað svo lít­inn ávinn­ing sem raun ber vitni, að ekki sé talað um fórn­ar­kostn­að­inn? Vest­ur­Verk mun að öllum lík­indum græða vel á fram­kvæmd­inni en ólík­legt er að ávinn­ingur íbúa verði merkj­an­legur til langs tíma lit­ið. 

Sífellt gengur á óbyggðir jarð­ar­innar og þær verða verð­mæt­ari með hverju nýju fram­kvæmda­svæði sem við bæt­ist. Á áhrifa­svæði Hval­ár­virkj­unar væri auð­veld­lega hægt stofna glæsi­legan þjóð­garð – sem spannað gæti svæðið allt frá Ing­ólfs­firði á Ströndum að aust­an­verðu og a.m.k. frá Kalda­lóni, ef ekki Langa­dals­strönd all­ri, að vest­an­verðu til og með Horn­stranda –  og byggja hann upp hann upp af miklum mynd­ar­skap fyrir sam­bæri­legan rík­is­styrk og fyr­ir­hug­aður er vegna Hval­ár­virkj­un­ar. Fyrir þá upp­hæð má einnig greiða sveit­ar­fé­lag­inu aðstöðu­gjöld fyrir mann­virki þjóð­garðs­ins og land­eig­endum sann­gjarnt verð fyrir afnot af land­inu. Und­ir­rit­aður er ekki í nokkrum vafa um að lang­tíma­á­vinn­ingur sam­fé­lags­ins á Ströndum af þjóð­garði og þeirri atvinnu­upp­bygg­ingu sem gæti orðið í kring um hann á næstu ára­tugum yrði marg­faldur á við virkj­un. Ég skora því á Stranda­menn að hafna öllum virkj­un­ar­hug­myndum í Hvalá og nágrenni en knýa þess í stað á um stuðn­ing rík­is­ins við stofnun þjóð­garðs á svæð­in­u. 

Höf­undur er for­maður Land­vernd­ar.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Samtal við samfélagið – English
Samtal við samfélagið – English
Samtal við samfélagið – Climate Strikes and Societal Responsibility
Kjarninn 22. október 2019
Samtal við samfélagið – English
Samtal við samfélagið – English
Samtal við samfélagið – Women in prison
Kjarninn 21. október 2019
Curio hlaut Nýsköpunarverðlaunin
Elliði Hreinsson er framkvæmdastjóri og stofnandi Curio.
Kjarninn 21. október 2019
Ef ég væri VG þá myndi ég láta mig hverfa
Björn Leví Gunnarsson, þingmaður Pírata, gagnrýndi stjórnvöld fyrir stefnuleysi í málefnum fjármálakerfisins og mögulega sölu á eignarhlutum í ríkisbönkunum.
Kjarninn 21. október 2019
Samkvæmisleikur að geta til um stefnu stjórnvalda í bankamálum
Oddný Harðardóttir, þingmaður Samfylkingarinnar, var málshefjandi umræðu um sölu á ríkisbönkunum. Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsráðherra, minnti hana á að hún hefði mælt fyrir frumvarpi sem ráðherra um sölu á bönkum.
Kjarninn 21. október 2019
Jón Grétar Guðjónsson
Ekki láta góða kreppu fara til spillis – nýttu hana sem tækifæri
Kjarninn 21. október 2019
Þórður Snær Júlíusson
Það er ekki ósmekklegt að segja satt
Kjarninn 21. október 2019
Sigurður Ingi Jóhannsson
„Sárt og óþolandi að vera bendlaður við þessi spillingarmál“
Samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra sést bregða fyrir í nýrri kvikmynd um Panamaskjölin og lögfræðistofuna Mossack Fonseca. Hann segir að eins og honum þyki það sárt og óþolandi að vera bendlaður við þessi spillingarmál þá verði myndinni vart breytt.
Kjarninn 21. október 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar