ESB og þjóðaratkvæðagreiðslur

Auglýsing

Í nýaf­stað­inni kosn­inga­bar­áttu voru þjóð­ar­at­kvæða­greiðslur nokkuð til umræðu, sér­stak­lega þjóð­ar­at­kvæða­greiðsla um áfram­hald­andi aðild­ar­við­ræður Íslands að Evr­ópu­sam­band­inu. Að mörgu leyti var þessi umræða mjög sér­stök. Fram­bjóð­endur Við­reisn­ar, svo dæmi sé tek­ið, lögðu mikla áherslu á að slík þjóð­ar­at­kvæða­greiðsla færi fram, en töl­uðu næsta lítið um kosti þess að vera aðilar að Evr­ópu­sam­band­inu. Kostir aðildar hljóta þó að vera for­senda aðild­ar­við­ræðna. Svip­aða sögu má segja af Pírötum og Bjartri fram­tíð, þjóð­ar­at­kvæða­greiðslan um áfram­hald­andi aðild­ar­við­ræður var mun mik­il­væg­ara umræðu­efni en hvers vegna aðild væri æski­leg. Vinstri græn, sem alfarið segj­ast á móti aðild, vilja samt endi­lega þjóð­ar­at­kvæða­greiðslu ef til áfram­hald­andi aðild­ar­við­ræðna kem­ur. For­mað­ur VG vill reyndar nota ferð­ina og „leita leið­sagn­ar“ þjóð­ar­innar um skyld mál, t.d. hvort þjóðin sé hlynnt því að ganga í ESB! Það yrði sann­ar­leg saga til næsta bæjar ef þjóðin sam­þykkti að halda áfram aðild­ar­við­ræðum en væri á móti aðild í einni og sömu kosn­ing­unn­i. 

Við­kvæði stjórn­mála­manna er gjarnan að þjóðin eigi að ráða för, frekar en stjórn­mála­flokkar eða stjórn­mála­menn. Og hver vill ekki að þjóðin ráði? Er það ekki kjarni lýð­ræð­is­ins? Þetta á alveg sér­stak­lega við, eins og dæmin sanna, þegar mað­ur  sjálfur er í stjórn­ar­and­stöðu. Gall­inn við popúl­ísk rök af þessu tag­inu er, eins og for­maður Sjálf­stæð­is­flokks­ins  þreyt­ist ekki að minna á, að jafn­vel þó þjóðin vilji halda áfram samn­inga­við­ræðum þá er það ekki þjóðin sjálf sem sér um samn­inga­við­ræð­urn­ar. Það gerir rík­is­stjórn­in. Hér er kom­inn kjarni hinnar þekktu kenn­ingar um „póli­tískan ómögu­leika“.  Kannski er for­maður Sjálf­stæð­is­flokks­ins almennt póli­tískt sein­þroska. Í það minnst getur maður spurt hvað lá að baki því lof­orði Bjarna Bene­dikts­sonar fyrir kosn­ing­arnar 2013 að þjóð­ar­at­kvæða­greiðsla um hvort halda skyldi áfram við­ræðum færi fram „snemma á næsta kjör­tíma­bil­i“. Vissi Bjarni anno 2013 ekki að rík­is­stjórnin sér um samn­inga­við­ræð­ur? Fatt­aði hann vanda­málið fyrst þegar hann sett­ist í rík­is­stjórn sjálf­ur? Lík­leg­asta skýr­ingin er þó sú að Bjarni hafi hér verið að „drulluredda“ eða „bjarga í horn“. Þegar langvar­andi inn­an­flokks­deilur og órói í sam­fé­lag­inu almennt útaf til­teknu deilu­máli gerir stjórn­mála­leið­togum lífið leitt er til­valið að kalla „þjóð­ar­at­kvæða­greiðsla“. Þetta eru þekkt við­brögð víða um lönd. Þegar deilur um kjarn­orku gerðu sænskum krötum lífið leitt, svo tekið sé frægt dæmi, boð­uðu þeir til þjóð­ar­at­kvæða­greiðslu 23. mars 1980. Nið­ur­staðan í þeirri atkvæða­greiðslu var síðan huns­uð, enda engin sam­staða um hvernig túlka bæri nið­ur­stöð­una. Nú 36 árum eftir þjóð­ar­at­kvæða­greiðsl­una fram­leiða sænsk kjarn­orku­ver ennþá rag­magn. Þjóð­ar­at­kvæða­greiðslur „leysa mál“ stundum tíma­bund­ið, en kannski bara tíma­bundið eins og Davið kall­inn Cameron komst að nýver­ið.

Fjöl­mörg ríki hafa í gegnum tíð­ina sótt um aðild að ESB, ekk­ert þeirra hefur við­haft þjóð­ar­at­kvæða­greiðslu áður en að umsókn er lögð fram. Nor­egur hefur fjórum sinnum sótt um aðild að ESB og aldrei haldið þjóð­ar­at­kvæða­greiðslur um umsókn. Tvisvar hafa samn­ingar náð­st, tvisvar hafa þeir verið felldir í þjóð­ar­at­kvæða­greiðsl­um. Er eitt­hvað óeðli­legt við þetta? Ef eitt­hvað er að marka orð­ræðu íslenskra stjórn­mála­manna hafa Norð­menn verið úti að aka ára­tugum sam­an. Öll umræða um aðild­ar­um­sókn Íslands að ESB og meinta nauð­syn á þjóð­ar­at­kvæða­greiðslu ber því miður öll merki „drulluredd­inga“. Flokkar eru inn­byrðis ósam­stíga og geta ekki komið sér saman um málið sín í millum og því er gripið til þess ráðs að krefj­ast þjóð­ar­at­kvæða­greiðslu. Stað­reyndin er hins vegar sú að stjórn­mála­flokkar sem telja aðild að ESB æski­lega og vilja þess vegna halda áfram við­ræð­um, njóta lít­ils stuðn­ing hjá þjóð­inni. Við­reisn er smá­flokk­ur, Björt fram­tíð og Sam­fylk­ingin örflokk­ar. Eng­inn þess­ara flokka getur borið uppi rík­is­stjórn og tryggt eðli­legar samn­inga­við­ræð­ur. Við þessar aðstæður er sér­stakt að boða til þjóð­ar­at­kvæða­greiðslu um aðild­ar­við­ræð­ur, nema þeir sem boði til hennar telji sig vissa um að þjóðin segi nei. 

Auglýsing

Höf­undur er stjórn­mála­fræð­ingur

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Hugleikur Dagsson.
Lífið á tímum kórónuveirunnar: Blóðug María daglega og rétti tíminn til að þykjast vera álfur
Listamaðurinn fjölhæfi, Hugleikur Dagsson, ráðleggur fólki að gera eitthvað skapandi og hlusta á kvikmyndatónlist á meðan. Þá verði allt epískara. Hugleikur gefur lesendum Kjarnans nokkur góð ráð til að njóta tilverunnar þessa dagana.
Kjarninn 28. mars 2020
Sema Erla Serdar
Erum við nokkuð að gleyma einhverjum?
Kjarninn 28. mars 2020
Víðir Reynisson yfirlögregluþjónn
Vonbrigði með brot á samkomubanni síðasta sólarhring
Staðfest smit eru nú orðin 963 hér á landi en 79 nýir einstaklingar greindust með smit í gær. Enn er ekki um veldisvöxt að ræða sem er mjög jákvætt. Aftur á móti varð yfirlögregluþjónn fyrir vonbrigðum með brot á samkomubanni en það er talið bera árangur.
Kjarninn 28. mars 2020
Logi Einarsson
Styðjum fleiri en þá stóru
Kjarninn 28. mars 2020
Sólveig Anna Jónsdóttir, formaður Eflingar.
Sólveig Anna: Nú gefst tækifæri til að leiðrétta „mistökin“
Formaður Eflingar leggur til að allir þeir milljarðar sem greiddir hafa verið í arð til eigenda fyrirtækja á síðustu árum verði gerðir upptækir af ríkinu og notaðir til að fjármagna íslenskt samfélag.
Kjarninn 28. mars 2020
Telja hagsmuni eldri borgara landsins hunsaða
Stjórn Landssambands eldri borgara skorar á sveitarfélög og ríki að gera betur við eldri borgara landsins í COVID-19 faraldri.
Kjarninn 28. mars 2020
Eiríkur Ragnarsson
Það er karlmannlegt að haga sér eins og kona
Kjarninn 28. mars 2020
Þórður Snær Júlíusson
Skammist ykkar
Kjarninn 28. mars 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar
None