Freki karlinn er dauður...við drápum hann

Auglýsing

Kosn­ing­arnar sem fram fóru á laug­ar­dag eru þær merki­leg­ustu í lýð­veld­is­sög­unni. Í þeim skila­boðum sem kjós­endur sendu fel­ast skýr skila­boð. Þeir hafna bylt­ingu en þeir hafna líka óbreyttu ástandi. Nið­ur­staðan er ákall um breyt­ingar og aukna sam­vinnu ólíkra afla, enda fengu flokkar sem stofn­aðir eru eftir árið 2012 38 pró­sent atkvæða.

Hinn svo­kall­aði fjór­flokk­ur, hryggjar­stykkið í íslenskum stjórn­málum alla tíð, fékk 62 pró­sent. Til að setja þá tölu í sam­hengi er vert að benda á að flokk­arnir fjór­ir; Sjálf­stæð­is­flokk­ur, Fram­sókn­ar­flokk­ur, Sam­fylk­ing og Vinstri græn, fengu um 75 pró­sent í kosn­ing­unum 2013 og um 90 pró­sent í tveimur kosn­ingum þar á und­an.

Það sem er líka mjög merki­legt er að rík­is­stjórn kerf­is­varn­ar­flokk­anna tveggja, Sjálf­stæð­is­flokks og Fram­sókn­ar­flokks, var hafnað með afger­andi hætti. Ein­ungis fjórir af hverjum tíu kjós­endum kusu þá. Þeir hafa ein­ungis einu sinni fengið verri sam­eig­in­lega útreið, í kosn­ing­unum 2009 þegar flokk­unum tveimur var refsað fyrir hrun­ið. Og allir stjórn­mála­flokkar utan þeirra tveggja virð­ast hafa hafnað mögu­leik­anum á að mynda rík­is­stjórn með báðum þessum flokk­um.

Auglýsing

Því er ljóst að kosið var með kerf­is­breyt­ingum á lyk­il­kerfum íslensks sam­fé­lags, sem allir hinir flokk­arnir fimm sem náðu inn þing­mönn­um, voru með á stefnu­skrá sinni. Þar má nefna breyt­ingar á skipan sjáv­ar­út­vegs­mála með þeim hætti að arð­ur­inn af nýt­ingu auð­lind­ar­innar skipt­ist jafnar á milli þeirra sem nota hana og þeirra sem fá að nýta hana. Breyt­ingar á land­bún­að­ar­kerf­inu með hags­muni neyt­enda og bænda að leið­ar­ljósi. Umbætur á stjórn­ar­skrá lands­ins. Breyt­ingar á stjórn­sýsl­unni sem fela í sér skýr­ari ábyrgð­ar­ferla, meiri fag­mennsku og minni mögu­leika á hinni sér íslensku mjúku spill­ingu sem frænd­hyglin og stroku­sam­fé­lagið okkar hefur búið.

Fyrir utan þetta þá virð­ast allir flokkar sem voru í fram­boði sam­mála um að bæta þurfi mjög í fjár­fest­ingu í vel­ferð­ar­kerf­inu, jafnt í heil­brigð­is­mál­um, mál­efnum aldr­aðra og öryrkja, mennta­málum og til að styrkja stöðu ungs fólks með við­gerð á fæð­ing­ar­or­lofi, dag­gæslu­ferlum og með aðgerðum vegna bráða­vanda sem við blasir á hús­næð­is­mark­aði.

Allt þetta verður á borð­inu þegar ólíkir flokkar þurfa að semja um hvað næsta rík­is­stjórn á að gera. Og hún verður alltaf sam­sett af afar ólíkum flokk­um.

Tap­arar og sig­ur­veg­arar

Það voru margir sig­ur­veg­arar í kosn­ing­un­um. Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn er stærsti flokk­ur­inn í öllum kjör­dæmum og bætir við sig tveimur þing­mönnum milli kosn­inga. Nið­ur­staðan var umtals­vert betri en kann­anir höfðu gefið til kynna og sýna hversu mik­il­vægir sterkir inn­viðir þessa stærstu stjórn­mála­hreyf­ingar lands­ins eru þegar kemur að því að sigla kosn­ingum í höfn. Allt skipu­lag varð­andi virkjun kjós­enda Sjálf­stæð­is­flokks­ins var í annarri deild en það sem hinir stjórn­mála­flokk­arnir gátu ráð­ist í. Þá er kjós­enda­hópur Sjálf­stæð­is­flokks­ins eldri en flestra ann­arra og mun lík­legri til að skila sér á kjör­stað. Það skiptir máli í kosn­ingum þar sem nýtt met er sett í slakri kosn­inga­þátt­töku. Það ber þó að nefna að þetta er ein­ungis í fjórða sinn í sögu Sjálf­stæð­is­flokks­ins sem hann fær undir 30 pró­sent atkvæða. Sögu­lega hefur því staða flokks­ins í íslenskum stjórn­málum nær alltaf verið mun sterk­ari.

Svo er það ein­fald­lega þannig að á Íslandi er stór hópur manns, sér­stak­lega á lands­byggð­inni, sem vill rugga bátnum sem minnst. Það kýs stöð­ug­leika og ótt­ast miklar breyt­ing­ar. Þessi gjá sem er milli þeirra sem búa í Reykja­vík ann­ars vegar og í öðrum kjör­dæmum hins vegar er nokkuð slá­andi. Í Reykja­vík­ur­kjör­dæm­unum tveimur er fylgi Sjálf­stæð­is­flokks og Fram­sóknar sam­an­lagt 30-32 pró­sent. Í Krag­anum er það um 41 pró­sent. Í hinum þremur kjör­dæmum lands­ins er það frá 46,5 pró­sentum til tæp­lega 51 pró­sent.

Í þessum kosn­ingum var stærð þess hóps sam­an­lagt um 40 pró­sent og þrír af hverjum fjórum hans sem mætti á kjör­stað kaus Sjálf­stæð­is­flokk­inn. Hinir kusu Fram­sókn.

Við­reisn var sig­ur­veg­ari með sinn sjö manna þing­flokk og næst besta árang­urs nýs flokks í kosn­ingum frá upp­hafi. Píratar unnu súr­sætan sig­ur, nær þre­földu fylgið sitt en fengu fjarri því sem skoð­ana­kann­anir höfðu spáð. Björt fram­tíð vann varn­ar­sigur þótt að flokk­ur­inn hafi tapað tveimur þing­sæt­um. Og hann er allt í einu kom­inn í lyk­il­stöðu, ásamt Við­reisn, um myndun nýrrar rík­is­stjórn­ar.

Tap­ar­arnir eru aug­ljós­lega tveir rót­grónir flokk­ar. Fram­sókn­ar­flokk­ur­inn, sem fær sína verstu kosn­ingu í 100 ára sögu flokks­ins, og Sam­fylk­ing­in, sem hefur nú loks tek­ist að nán­ast eyða sér með því að átta sig ekki á að hún sjálf er vanda­mál­ið, ekki kjós­endur eða fjöl­miðlar sem skilja hana ekki.

Þingið end­ur­speglar þjóð­ina betur

Stóra ávinn­ing­ur­inn sem þessar sögu­legu kosn­ingar hafa skilað okkur er sú að þingið end­ur­speglar nú með betri hætti en nokkru sinni áður fjöl­breyti­leika íslensku þjóð­ar­inn­ar. Konur hafa aldrei verið fleiri, aldrei hefur jafn fjöl­breyttur hópur fólks með jafn fjöl­breyttan bak­grunn myndað þing­manna­hóp lands­manna og ein­ungis einu sinni áður hafa sjö flokkar átt full­trúa á Alþingi. Það var eftir hinar frægu kosn­ingar 1987 þegar eins manns klofn­ings­fram­boð úr Fram­sókn sem bauð fram í einu kjör­dæmi var sjötti þing­flokk­ur­inn með einn þing­mann, hann Stefán Val­geirs­son.

Þá er ákaf­lega jákvætt að þeir nýju flokkar sem sprottið hafa upp á Íslandi á und­an­förnum fimm árum, og taka nú til sín fjögur af hverjum tíu atkvæð­um, eru nær allir jákvæðir umbóta­flokk­ar. Þ.e. þótt stefnur þeirra séu mis­mun­andi rót­tækar og rað­ist mis­mun­andi á hinn póli­tíska skala þá ríkir góð hugsun að baki þeim öll­um. Öfga­hyggju­flokkar sem ala á hræðslu og hatri og treysta á van­þekk­ingu sem far­veg fyrir stefnu­mál sín hafa risið upp í flestum nágranna­ríkja okkar og náð miklum árangri, sér­stak­lega með því að styðj­ast við rasíska stefnu og útlend­inga­andúð. Eini flokk­ur­inn sem bauð fram þannig mat­seðil í kosn­ing­unum hér fékk 0,2 pró­sent atkvæða, eða 303 atkvæði. Það er sigur í sjálfu sér.

Standi breyt­inga-/um­bóta­flokk­arnir við þær yfir­lýs­ingar að mynda ekki rík­is­stjórn með bæði Sjálf­stæð­is­flokki og Fram­sókn þá er ljóst að sá tími er lið­inn, að minnsta kosti í bili, að einn hópur sam­fé­lags­ins með sam­bæri­legar skoð­anir geti í krafti rík­is­stjórnar valtað yfir hina hópanna.

Tími freka karls­ins er lið­inn, að minnsta kosti í bili

Þannig hefur kerfið okkar nefni­lega verið að lang­mestu leyti hingað til. And­stæðir pólar hafa tek­ist á og þegar þeir kom­ast til valda þá hafa þeir keyrt yfir hina. Þannig var ástandið þegar nýfrjáls­hyggjan var inn­leidd og til­beðin á árunum 1991 til 2009 af þeim flokkum sem þá stýrðu. Þannig var það líka þegar fyrsta hreina tveggja flokka vinstri­st­jórnin var kjörin í til­tekt eftir hrunið en reyndi að nota tæki­færið til að koma öllum sínum hugð­ar­málum á kopp­inn í bull­andi átökum sam­hliða. Og þannig var það sann­ar­lega á síð­asta kjör­tíma­bili þegar mjög sterk rík­is­stjórn íhalds­flokka fór að vinda ofan af öllu sem síð­asta rík­is­stjórn á undan gerði og óð áfram í hverju mál­inu á fætur öðru í krafti sterks þing­meiri­hluta síns.

Nið­ur­staðan er sú að það van­traust sem Íslend­ingar hafa gagn­vart helstu stofn­unum lands­ins, og sér­stak­lega stjórn­mál­un­um, hefur ekk­ert lag­ast. Gjáin hefur þvert á móti stækk­að.

Nú er skýr krafa um að tími freka karls­ins sé lið­inn, að minnsta kosti í bili. Sú krafa birt­ist skýrt í for­seta­kosn­ing­unum í sumar þegar frekasta karl­inum af öllum sem hafa frekj­ast hér und­an­farna ára­tugi var hafnað með afger­andi hætti, hann fékk ein­ungis 13,7 pró­sent atkvæða.

Það er krafa um sam­starf ólíkra afla sem end­ur­spegla stærri hluta sífellt fjöl­breytt­ara sam­fé­lags og í því felst að takast þarf á við að finna lausnir á helstu ágrein­ings­efnum sem klofið hafa þjóð­ina í herðar nið­ur. Nið­ur­staða kosn­ing­anna kallar aug­ljós­lega á það og stjórn­mála­leið­tog­arnir virð­ast skynja þessa kröfu miðað við orð þeirra í umræðu­þáttum helg­ar­inn­ar.

Það er því ástæða til að vera bjart­sýnn. Eðl­is­breyt­ing hefur átt sér stað í íslenskum stjórn­mál­um. Hún er jákvæð og von­andi er hún komin til að vera.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Stóru viðskiptabankarnir þrír tilkynntu allir vaxtalækkanir í vikunni sem leið.
Bankarnir taka aftur forystu í húsnæðislánum
Stýrivaxtalækkanir, lækkun bankaskatts og afnám sveiflujöfnunarauka hafa haft áhrif á vaxtakjör sem og getu bankanna til að lána fé. Með tilliti til verðbólgu verða hagstæðustu vextirnir til húsnæðiskaupa nú hjá bönkum í stað lífeyrissjóða.
Kjarninn 31. maí 2020
Barnabókin „Ævintýri í Bulllandi“
Mæðgur dunduðu sér við að skrifa barnabók á meðan að COVID-faraldurinn hélt samfélaginu í samkomubanni. Þær safna nú fyrir útgáfu hennar á Karolina fund.
Kjarninn 31. maí 2020
Þorri landsmanna greiðir tekjuskatt og útsvar. Hluti greiðir hins vegar fyrst og fremst fjármagnstekjuskatt.
Tekjur vegna arðgreiðslna jukust í fyrra en runnu til færri einstaklinga
Alls voru tekjur vegna arðs 46,1 milljarður króna í fyrra. Þeim einstaklingum sem höfðu slíkar tekjur fækkaði á því ári. Alls eru 75 prósent eigna heimila landsins bundnar í fasteignum.
Kjarninn 31. maí 2020
Maskína leiðrétti framsetningu Moggans á göngugatnakönnun
Maskína, sem vann könnun á viðhorfum til varanlegra göngugatna fyrir hóp kaupmanna sem berst gegn göngugötum í miðborginni, sendi frá sér leiðréttingu á fimmtudag eftir að bjöguð mynd af niðurstöðunum var dregin fram í Morgunblaðinu.
Kjarninn 31. maí 2020
Auður Jónsdóttir
Þú verður að deyja fyrir samfélagið!
Kjarninn 31. maí 2020
Stefán Ólafsson
Atvinnuleysisbætur eru alltof lágar
Kjarninn 31. maí 2020
Inger Støjberg, þáverandi ráðherra innflytjendamála í dönsku stjórninni, sést hér á fundi í Brussel 25. janúar árið 2016. Þann sama dag sá hún fréttir sem gerðu hana hoppandi illa og urðu kveikjan að þeim embættisfærslum sem nú eru til rannsóknar.
Að tala tungum tveim og draga kanínu úr hatti
Danskir stjórnmálaskýrendur sem fylgjast með rannsókn á embættisfærslum Inger Støjberg, fyrrverandi ráðherra, segja hana hafa talað tungum tveim í yfirheyrslum vegna rannsóknarinnar. Minnisblað sem enginn hafði áður heyrt minnst á dúkkaði skyndilega upp.
Kjarninn 31. maí 2020
Donald Trump á blaðamannafundi í vikunni, þar sem hann undirritaði forsetatilskipun sem ætlað er að refsa einkafyrirtækjum fyrir að ritskoða efni á internetinu.
Trump steig á endanum yfir línuna sem Twitter hafði dregið í sandinn
Árið 2018 byrjaði Twitter að þróa lausn til að bregðast við því að stjórnmálamenn töluðu með misvísandi eða meiðandi hætti á miðlinum. Í þessari viku beitti miðilinn þessu meðali sínu gegn Donald Trump í fyrsta sinn. Og sá varð reiður.
Kjarninn 30. maí 2020
Meira úr sama flokkiLeiðari
None