Sannleikurinn um sjávarútveg?

Auglýsing

Undir lok nóv­em­ber­mán­aðar birti dr. Ásgeir Jóns­son dós­ent í pen­inga­mála­hag­fræði við Háskóla Ís­lands hug­leið­ingu um sjáv­ar­út­veg á vef fjár­mála­fyr­ir­tæk­is­ins Virð­ingar þar sem Ásgeir starfar ­jafn­framt sem efna­hags­ráð­gjafi og einn af þremur yfir­stjórn­end­um.

Sann­leik­ur­inn um sjáv­ar­út­veg er yfir­skrift pistils­ins og hefðu sumir kannski látið sig muna um minna, þó að þar með sé ekki sagt að Ásgeir meini endi­lega að allt sé það heil­agur sann­leikur sem hann hafi fram að færa. Í ljósi fer­ils hans á sviði vís­inda og fræða og marg­vís­legra starfa er varða hinar mest­u ­ná­kvæmn­is­grein­ingar á þjóð­ar­hag og fjár­mála­kerfum hljótum við fremur að álykta að sann­leikur hans ­byggi á traustum vís­inda­legum fræða­grunni, og þá raunar svo traustum að varla verði um neitt efast né villst. Að öðrum kosti hlyti Ásgeir að hafa sett hug­leið­ingu sína fram sem kenn­ing­una, en ekki sann­leik­ann, um sjáv­ar­út­veg. Það er því ekki úr vegi, þegar svo stór sann­leikur er bor­inn á borð, að huga fyrst aðeins að ferli höf­und­ar­ins áður en við tökum að kryfja lög­mál­ið.

Auglýsing

Ásgeir lauk dokt­ors­prófi í hag­fræði árið 2001. Starf­aði hann frá árinu 2000 sem sér­fræð­ingur í pen­inga­mála­hag­fræði hjá Hag­fræði­stofnun til árs­ins 2004 að hann tók við stöðu aðal­hag­fræð­ings ­Kaup­þings sem hann gegndi til árs­ins 2006. Hann var for­stöðu­maður grein­ing­ar­deildar Kaup­þings frá­ ár­inu 2006 til hruns árið 2008, en tók þá við sömu stöðu hjá nýstofn­uðum Arion banka, sem hann svo ­gegndi kreppu­árin til árs­ins 2011. Ásgeir starf­aði síðan sem efna­hags­ráð­gjafi fjár­mála­fyr­ir­tæk­is­ins GAMMA Mana­gement þar til að hann tók við starfi sínu hjá Virð­ingu í byrjun árs 2015. Ásgeir var ­kjör­inn for­seti hag­fræði­deildar HÍ snemma á þessu ári 2016 fram til sum­ars 2018, en hann hefur sinnt ­störfum við háskól­ann allt frá árinu 2000. Auk stöðu deild­ar­for­seta er Ásgeir umsjón­ar­mað­ur­ ­meist­ara­náms í fjár­mála­hag­fræði við sömu deild. Þau verk­efni sem Ásgeir hefur unnið að, sam­kvæmt frétt á vef HÍ um kjörið 22/1 2016, eru meðal ann­ars tengd alþjóða­fjár­mál­um, pen­inga­hag­fræð­i, hag­sögu, orku­hag­fræði, fast­eigna­mark­að­in­um, byggða­hag­fræði og almennri þjóð­hag­fræð­i.

Ásgeir hug­leiðir fyrst í pistli sínum breyt­ing­arnar frá því í gamla daga þegar hann var á sjó og kemst að þeirri nið­ur­stöðu að þær hafi verið hrað­ari en svo að þjóð­arsálin hafi náð að fylgja þeim eft­ir, enda hefur þjóð­mála­um­ræðan verið föst í for­tíð­inni í róm­an­tískum bábiljum þar sem sjáv­ar­út­vegur snýst bara um veið­ar.

Eða með öðrum orð­um, að þjóð­arsálin sé föst í hégilj­um, hind­ur­vitnum og bulli svo að notuð séu nokkur helstu sam­nefni við bábiljur sem Íslenskri orð­sifja­bók og Íslenskri sam­heita­orða­bók ber vel ­saman um. Sam­kvæmt grein­ingu dr. Ásgeirs mun og þjóð­mála­um­ræðan jafn­framt vera á þeim villi­götum stödd, að talað er „líkt og góður árangur útvegs­fyr­ir­tækj­anna sé eitt­hvert vanda­mál!Er þá ­nema von hag­fræði­deild­ar­for­set­anum blöskr­i?

Miklar kerl­inga­bækur hefur dokt­or­inn mátt leggja til grund­vallar rann­sóknum sínum að vottað gæt­i hann svo mik­inn sann­leika um sál einnar þjóð­ar. Er þessi nið­ur­staða hans í seinni tíð þó í mjög rök­legu sam­hengi við þann mikla lær­dóm sem hann öðl­að­ist hálf­gerður hvít­voð­ungur á skóla­skip­in­u Skag­firð­ingi, að lífs­spekin liggur í salt­inu, rok­inu og klám­inu. Sumir sjó­aðri hefðu að vísu kannski ­kallað þessa súper­manns­legu upp­lifun þeirra Ásgeirs og Bjart­mars Guð­laugs­sonar á sjó­manns­lífi og slori ein­fald­lega sveitó en það er allt önnur saga, sem kann líka að byggja á allt ann­ars­kon­ar sann­leiks­vott­orð­i.

Ef þér farið eftir því sem ég segi eruð þér sannir læri­sveinar mínir og munuð þekkja sann­leik­ann, og sann­leik­ur­inn mun gera yður frjálsa.

Þannig var það skil­yrði Krists fyrir heilögum sann­leika að farið væri eftir því sem hann greindi. En dr. Ás­geir gengur mun lengra, enda ekki hald­inn neinum hégiljum eða hind­ur­vitnum eða hann að bulla ­neinar bábilj­ur. Sann­leikur hans er skil­yrð­is­laus og því settur fram sem vís­inda­lega sönnuð kenn­ing, sem eðli máls­ins er þá ekki lengur kenn­ing heldur lög­mál. Hann þarf því ekki að brýna neinn til verka, að fara eftir því sem hann segi, hvað þá heldur spyrja neinn hvort að hafi yfir­gefið sig, hann er enda ekki kom­inn til að upp­fylla neitt lög­mál, því að orð hans eru lög­málið og rent­an.

Rent­an

Það verður vissu­lega vart annað sagt um hina ýmsu fylgj­endur Ásgeirs og félaga hans í hag­fræði- og ­grein­ing­ar­deildum bank­anna, jafnt fyrir sem eftir hrun, en að sann­leik­ur­inn hafi gert þá frjálsa og að ákaf­lega fátt hafi verið þeim heil­agt. Nema nátt­úru­lega rent­an. Frelsi örfárra þeirra var svo að vís­u að­eins haml­að, óneit­an­lega, en þó aðeins um skamma hríð. Þjóðin gat sjálfri sér um kennt og sín­um ­róm­an­tísku bábiljum og bara gott á hana að sjáv­ar­út­veg­ur­inn græddi að lokum á öllu sam­an. Hún gat líka svo sann­ar­lega kennt sál­inni hans Jóns síns um allt bullið um frjálsa versl­un.

Arð­sköp­un­ar­kraftur kvóta­kerf­is­ins,segir dr. Ásgeir, „er hins vegar mun meiri en venju­legs at­vinnu­rekstrar þar sem kerfið snýst um að tak­marka aðgang að auð­lind­inni og skapar þannig auð­lind­arentu

.Við byggjum sem sagt múra milli arð­sköp­un­ar­kraft­anna og þess­arar frjálsu versl­un­ar, þessa venju­lega at­vinnu­rekstr­ar, sem aldrei getur skapað neina almenni­lega rentu. Ekki með neinum Trumpískum pop­u­l­is­ma, heldur rífum upp arð­inn með saltið í augum og rokið í fangið og látum okkur klám­högg­in einu gilda.

Auð­lind­arenta er grunn­hug­tak í hag­fræði og er ein­fald­lega við­var­andi munur á sölu­verði afurða og ­kostn­að­ar­verði aðfanga. Í almennum og venju­bundnum rekstri þar sem engar aðgangs­hindr­anir eru til staðar hverfur rentan í sam­keppni milli fyr­ir­tækja.

Hví er dr. Ásgeir að eyða orðum í svo sjálf­gefin sann­indi? Auð­vitað er íslenskur sjáv­ar­út­vegur ekki al­mennur eða venju­bund­inn rekstur frekar en áliðja, banka­sýsla eða aðrar slíkar grunn­stoð­ir ­ís­lenskrar auð­fræði. Og hvernig ætti að vera hægt að græða á almennum og venju­bundnum rekstri þar sem engar aðgangs­hindr­anir eru til staðar og öll sam­keppni er drepin í dróma með enda­lausri af­skipta­semi nýgræð­inga sem vilja hrifsa til sín gróða? Og allir saman verða á end­anum að una við smákökur en eng­inn fær stórar sneið­ar! Hefði ein­ok­un­ar­versl­unin þrif­ist í slíku umhverfi? Eða hve ­miklu meiri væri ekki Kaup­manna­höfn ef íslenska auð­lindin hefði ekki verið eyðilögð með­ frí­höndl­un­inni? Hvaða borg myndi þá jafn­ast við borg þá miklu?

Lög­mál­ið

Kvóta­kerfið skapar arð með tvennum hætti: Í fyrsta lagi með skil­virkri veið­stjórnun út frá líf­fræði­leg­u ­sjón­ar­horni þar sem hægt er að ákveða heild­ar­afla með nákvæmni og koma í veg fyrir ofnýt­ing­u ­fiski­stofna. Í öðru lagi gerir frjálst fram­sal afla­heim­ilda það að verkum að hag­kvæmust­u ­út­gerð­ar­að­il­arnir munu kaupa þá lak­ari út og sjá um veið­arnar með lág­marks kostn­aði og með mestri arð­semi. Þessir eig­in­leikar kvóta­kerf­is­ins ættu nú að liggja í augum uppi eftir tæp­lega 30 ára reynslu þannig að lítt þurfi um þá að deila.

Hvað þá um keis­ar­ans skegg.

Þegar hern­að­ur­inn hófst gegn haf­inu í kjöl­far sigra okkar í stríð­unum við breska heims­veldið varð oft ekki milli séð hvorir væru sælli með sig, við eða þorsk­ur­inn. Hann var bor­inn á höndum út um heim og smjattað á honum jafnt hjá Long John Sil­ver's sem í San Quentin State Pri­son og breska ­kon­ungs­fjöl­skyldan og þjóðir hennar hugs­uðu til þess með hryll­ingi þegar ráð­herrar rík­is­ins og Par­li­ament lýstu okkur í við­skipta­bann. Því að þá var útséð með þeirra þjóð­ar­rétt í bili Icelandic fis­h and franskar vafið inn í The Sun or The Times or The Daily Mir­r­or. Og við því meiri menn með­ ­mönn­um, stolt­ari en þótt hand­ritin hefðu aldrei komið heim, en fengum líka hell­ing af Lödum í skiptum fyrir síld sem við tæmdum hafið af og tappa­tog­ara og Trabant fyrir heykvísl­arstungna karf­ann, og lögðum þá ekki síður áherslu á þjóð­ar­rétt Níger­íu­manna, skreið, svo lengi sem þeirra stríð ekki haml­aði, og aðal­rétt Spán­verja, salt­fisk, svo lengi sem eng­inn hér heima hæfi borg­ara­styrj­öld og vín bann­að­i.

En kannski er sig­ur­vinn­ingur manns aldrei annað en sjálfs­blekk­ing. Eða eins og dr. Ásgeir lýsir svo á­gæt­lega:

Þegar kvóta­kerfið kom fram í sinni fyrstu mynd árið 1984 var rekstur sjáv­ar­út­vegs­fyr­ir­tækja herfi­leg­ur. Árið 1982 var 40% tap­rekstur af útgerð hér­lend­is, 13% tap árið 1983 og 19% tap árið 1984. Afli fór minnk­andi vegna ofveiði sam­hliða því að gríð­ar­leg umfram­fram­leiðslu­geta var til stað­ar­. ­Fisk­mark­aðir þekkt­ust ekki heldur var fisk­verð ákveðið af opin­beru verð­lags­ráði og milli­færslu­kerf­i. ­Vega­kerfi lands­ins var byggt upp af mal­ar­vegum er voru van­búnir fyrir þunga­flutn­inga. Verð­bólga ­mæld­ist í tugum pró­senta. Grein­inni hafði um langan tíma verið haldið uppi með lánum á nei­kvæð­u­m raun­vöxtum en eftir að verð­trygg­ingu var komið á árið 1979 fór að þrengja að mörgum skuld­sett­u­m ­fyr­ir­tækj­um. Hrun þorsk­stofns­ins árið 1989 var síðan gríð­ar­legt áfall útgerðin var á leið­inni á haus­inn og við lá að hún myndi draga banka­kerfið með sér. Níundi ára­tug­ur­inn end­aði því á stóru „bei­láti“ fyrir sjáv­ar­út­veg­inn sem var með öðrum þræði „bei­lát“ fyrir banka­kerfið sjálft.“

Þetta voru hvorki hinar fyrstu né hvað þá heldur hinar síð­ustu björg­un­ar­að­gerðir í þágu sjáv­ar­út­vegs, ­banka­kerfis og þjóð­ar. Árið 1991 var sjáv­ar­út­veg­ur­inn reyndar búinn sjálf­virkri önd­un­ar­vél og hef­ur hann spjarað sig býsna vel síð­an. Batt­er­íin duga að vísu ekki nema ár í senn, en aldrei hefur verið neitt ­mál að hlaða þau að nýju. Banka­kerfið hefur auð­vitað alltaf verið vand­ræða­barnið en því skyldum við ­gefa okkur fyr­ir­fram að allt eigi að vera allra best í heimi? Er ekki hver hlutur orð­inn til af ­skyn­sam­legri ástæðu þar sem að sér­hverri til­urð hníga skyn­sam­leg rök? Auð­vitað er það bara þannig.

Verst gegnir þó með þjóð­ina. Eða eins og Ásgeir hefur svo ágæt­lega lýst, þá virð­ist hún oft ver­a ákaf­lega föst í allskyns hégilj­um, hind­ur­vitnum og jafn­vel bulli. Eins og hún hrein­lega skilji ekki það ­sem fyrir hana er lagt. Föst í ein­hverjum róm­an­tískum bábiljum langt aftur í forn­eskju, engu lík­ara en hún væri enn að skrifa forn­sög­urnar sín­ar. 

.Auð­vitað kemur ekki til greina að setja veiði­heim­ildir á frjálsan markað nema kannski pínu­lítið til­ þagga niður í þjóð­inni. Eða eins og Bene­dikt Jóhann­es­son bendir á í Face­book-­færslu 26. nóv­em­ber s.l. er hann deilir grein Ásgeirs og deilir aldeilis með honum sann­leik­anum að sátt þurfi að nást í sjáv­ar­út­vegi, og að Ásgeir Jóns­son fari einmitt beint að kjarna máls­ins. Lýsir Bene­dikt því bein­línis yfir­ að grein Ásgeirs sé skyldu­lesn­ing fyrir alla þá sem hafi áhuga á skyn­sam­legri stjórn fisk­veiða og sann­gjörnu afgjaldi fyrir veiði­rétt­inn, og hnykkir á þeirri skoðun sinni með vísun til loka­orða Ásgeir­s:

Stað­reyndin er ein­fald­lega þessi: Ef ekki er brugð­ist við vax­andi þjóð­fé­lags­legri óánægju mik­ill­ar arð­mynd­unar í grein­inni mun það að lokum verða höf­uð­bani kvóta­kerf­is­ins hvað sem líður tuð­i hag­fræð­inga um hag­væmni og skil­virkni.

Leik­regl­urn­ar

Ég sem aðrir með áhuga á þessum sann­girn­is­málum hlaut því að kynna mér lög­málið til hlýt­ar. Og það rann upp fyrir mér ljós á hví­líkum villi­götum ég hafði ver­ið, blind­aður af ein­hverjum róm­an­tískum bá­bilj­um, er ég í ein­feldni minni hafði brugð­ist við grein Bene­dikts s.l. sumar í Kjarn­anum um þá ­mark­aðs­lausn í sjáv­ar­út­vegi að setja hluta kvóta á mark­að. Ráði frjáls mark­aður veiði­heim­ildum eða ­fá­keppni? spurði ég fáfræðling­ur­inn og lagði til eins og hver annar bullu­kollur að bók­staf­lega all­ur ­fisk­veiði­kvóti íslenska rík­is­ins lyti reglum um frjálsan mark­að! Að sjálf­sögðu svar­aði Bene­dikt þessu tuði engu, hvorki á Face­book né í Kjarn­an­um, þar sem grein­inn birtist, hvað þá heldur að hann gæfi henni slíkt vott­orð að væri skyldu­lesn­ing!

Frjáls verslun á að sjálf­sögðu ein­ungis við „í almennum og venju­bundnum rekstri þar sem eng­ar að­gangs­hindr­anir eru til stað­ar,“ sam­kvæmt lög­máli Ásgeirs, „enda hverfur rentan í sam­keppni milli­ ­fyr­ir­tækja.Þó nú væri og þá ekki heldur verið að rífa upp arð­inn með saltið í augum og rokið í fang­ið, hvað þá menn kunni að klæm­ast líkt og á Króknum eða á Akur­eyri, heldur enda­laust verið í hindr­un­ar­lausu kapp­hlaupi um fáfengi­leg lífs­ins gæð­i.

Arð­sköp­un­ar­kraftur kvóta­kerf­is­ins er hins vegar mun meiri en venju­legs atvinnu­rekstrar þar sem ­kerfið snýst um að tak­marka aðgang að auð­lind­inni og skapar þannig auð­lind­arentu.Eða hvern­ig ættu ann­ars Márit­anía og Marokkó að sjá fram á betri tíð með blóm í haga? Hvernig ættum við ann­ars að skapa auð til að rækta upp Sahara? Eða stuðla að fjár­rækt suður í henni Namib­íu?

Stóri sann­leik­ur­inn er nefni­lega sá að sjáv­ar­út­veg­ur­inn á sér sjálf­stæða til­veru, alls óháð þjóð­inn­i, al­veg eins og áliðja, banka­sýsla og aðrar slíkar auð­linda­gróða­greinar sem löngum hafa not­ið und­an­þága frá almennum leik­regl­um, enda lúta þær lög­máli fákeppni en ekki almenn­um ­mark­aðslög­mál­um. Eða hvað koma ann­ars leik­skóla­reglur við okkar almennu auð­fræði, sið­fræði og ­sam­skipta­regl­um? Auð­vitað hlýtur þjóðin að kyngja svo mik­il­hæfum sann­leika ef hún fær pínu­lítið af gróð­anum í með­læti með.

Eða með orðum Adams Smit­h:

How sel­fish soever man may be supp­os­ed, there are evidently some princip­les in his nat­ure, which inter­est him in the fortune of others, and render their happiness necessary to him, though he derives not­hing from it except the plea­sure of seeing it. Of this kind is pity or compassion, the emotion which we feel for the mis­ery of others, when we either see it, or are made to conceive it in a very lively ­mann­er. That we often derive sor­row from the sor­row of others, is a matter of fact too obvi­ous to require any instances to prove it; for this senti­ment, like all the other orig­inal passions of human nat­ure, is by no means con­fined to the virtu­ous and huma­ne, though they per­haps may feel it wit­h the most exquisite sensi­bility. The greatest ruffi­an, the most hardened violator of the laws of soci­ety, is not alto­gether wit­hout it.

Hve eig­in­gjarn mað­ur­inn kann að vera, þá eru greini­lega vissar grund­vall­ar­kenndir í eðli hans sem kveikja áhuga hans á örlögum ann­arra og hvernig þeirra gæfu­hjól snúa að hon­um, þótt hann upp­sker­i ekki endi­lega neitt nema ánægj­una af að hafa upp­lifað það. Af þessu tagi er sam­úðin eða ­með­aumkun­in, vill Adam Smith meina, til­finn­ingin sem við berum í brjósti fyrir eymd ann­arra, á hvern veg sem við ann­ars upp­lifum hana. Að verða harmi slegin yfir harmi ann­arra sé svo almenn ­upp­lifun að ekki þurfi vitna við, enda sé um þá kennd eins farið og allar aðrar grund­vall­ar­kennd­ir ­mann­eskj­unn­ar, að hún sé alls ekki bundin við hin göf­ugu og dyggð­ugu, þótt þau reyndar kunni að bera hinar dýpstu til­finn­ingar í brjósti. Hrotti hinn mesti, sá sem fótum treður sam­fé­lags­lögin fyllst­u ­fet­um, er alls­endis ekki alveg til­finn­inga­laus.

Sveita­pilts­ins draum­ur

Nú myndu sumir segja að frjáls verslun snú­ist einmitt um hindr­an­ir. Eða byggir ekki hver einasta verslun upp verð­vegg í kringum sig, upp­sett verð, sem hindrar öll við­skipti við þá sem ekki vilja klýfa múr­inn? Skiptir þá engu máli hvað er innan garðs, blátt eða grænt lón, hænur sem verpa gull­brún­um eggjum eða bara sem­ents­pokar í Múr­búð­inni eng­inn fær að skipta með nein slík inn­múr­uð, afgirt verð­mæti nema að greiði upp­sett verð fyr­ir, þannig er bara frjáls versl­un.

Því­líkt frelsi eða hitt þó held­ur, myndu þá ein­hverjir nýgræð­ingar segja, aldeilis blautir á bak við eyr­un, og hafna öllum við­skiptum við slíka þver­girð­inga. Við getum boðið þetta miklu ódýr­ara, selt ­fólki böð í blá­græn­ustu sil­unga­pollum við afar vægu verði og myndum jafn­vel bjóða gestum að setj­a smá­pen­ing í hænur sem verptu handa þeim eggjum í öllum regn­bog­ans lit­um, auk gull­brúna lits­ins að ­sjálf­sögðu og jafn­vel í hvítu líka, allt að frjálsu vali hvers og eins. Og ekk­ert mál að und­ir­bjóða Múr­búð­ina með því að end­ur­reisa sem­ents­verk­smiðj­una á Akra­nesi og taka bara nógu hressi­leg­t ­gjald af erlendum túristum fyrir að fá að fylgj­ast með auka­bú­grein­inni.

En dr. Ásgeir á svör við öllu. Í almennum og venju­bundnum rekstri þar sem engar aðgangs­hindr­an­ir eru til staðar hverfur rentan auð­vitað í sam­keppni milli fyr­ir­tækja. Það er því bara gott á eig­end­ur baða og lauga að ein­hver bjóði lægra verð en þeir því að ann­ars gæti renta þeirra ekki horf­ið ­sam­kvæmt lög­mál­inu. Og ekk­ert nema gott um það að segja að ódýr egg fylgdu með í kaup­bæt­i, ­sér­stak­lega ef þau væru boðin á und­ir­máls­verði þannig að renta nýgræð­ing­anna færi líka örugg­lega öll fyrir bí. Og eru egg ekki líka holl og góð? Og hvort Múr­búðin á það ekki skilið að ein­hver hnekkt­i veldi henn­ar, mikil blessun væri að vorir erlendu gestir gætu komið þannig vit­inu fyrir okkur á sem flestum sviðum og að stuðl­uðu að nátt­úru­legu, íslensku iðn­verki á ný.

Allt öðru máli gegnir um auð­linda­gróða­grein­ar, enda búa þær yfir raun­veru­legum arð­sköp­un­ar­kraft­i. Þá erum við ekki að tala um að nýta ein­hverja sil­unga­polla eða að virkja gamla strompa, hvað þá að reka sveitó hænsnabú þar sem venju­legt mann­fólk slítur sér út í sam­keppni um rentu sem hver étur frá hver öðrum hvort eð er, ef ekki hæn­urnar allt saman sjálf­ar. Þar getur frjáls sam­keppni átt sig. Heldur erum við að tala um það sem er auð­ugt og mik­il­feng­legt og lýtur alger­lega sínu eig­in, ­sjálf­stæða lög­máli, óháð Newton, óháð Ein­stein, óháð Adam Smit­h. 

.Eða því skyldum við hindra alvöru arð­myndun með því að þvinga mark­miðum upp á auð­linda­gróða­grein­arnar sem oftar en ekki eru fjarri allri skyn­semi? Kannski banna alvöru hænur sem verpa gul­leggjum en leyfa bara gam­al­dags land­náms­hæn­ur?

Stóri sann­leik­ur­inn er auð­vitað sá að eina alvöru arð­mynd­unin er fólgin í gull­gerð­ar­list en ekki í striti í sveita síns and­lits í sam­keppni um smá hall­æris­lega rentu sem hver étur frá hver öðrum hvort eð er, ef ekki þessi land­náms­hænsni allt saman upp til agna. Þess vegna er svo mik­il­vægt að búa vel í hag­inn fyrir list­ina og koma í veg fyrir vöru­svik. Við höfum lista­manna­laun og almennt góðar opin­ber­ar ­trygg­ingar fyrir sönnum og fögrum list­um, því skyldi hið opin­bera þá ekki tryggja gull­gerð­ar­list líka?

Eða því skyldu ein­hverjir sveita­menn fá vænni flís af feitum sauð en t.d. GAMMA Mana­gement sem ­styður þó fagrar listir og forðar ávallt sin­fón­íu­hljóm­sveit­inni frá gjald­þroti? Því skyldu útgerð­ar­menn þá ekki líka fá tæki­færi til að afla fjár í góð­gerða­skyni án enda­lausra afskipta ein­hverra nýgræð­inga af ­starf­semi sinn­i?

Eða með orðum hag­fræði­deild­ar­for­seta Háskóla íslands, dr. Ásgeirs Jóns­son­ar, dós­ents:

Gott dæmi er hin síend­ur­tekna krafa um nýliðun í grein­inni. Af hverju þarf nýliðun í sjáv­ar­út­veg­i? Það er búið að eyða ára­tugum í það að reyna að fækka aðilum í sjáv­ar­út­vegi það var lyk­ill­inn að hag­ræð­ing­unni. Af hverju þarf að draga ein­hverja nýja að?

Draumur eða martröð?

Tölu­vert mikið hefur verið gert úr þeirri stað­reynd að útgerð­ar­menn hafi fengið kvót­ann gef­ins árið 1984 á grund­velli veiði­reynslu síð­ustu þriggja ára á und­an,bendir dr. Ásgeir á í sann­leikskorn­um sín­um. „Útgerð­ar­fyr­ir­tækin sem fengu þessa úthlutun áttu þó að baki ára og ára­tuga starf­semi og hjá þeim sam­söfnuð reynsla og þekk­ing Íslend­inga í útgerð og það verður ekki séð að nokkur aðrir hefð­u frekar átt að fá kvót­ann úthlut­að­an.

Sá sem hafði stundað útgerð í 50 ár og hætti henni eigi síðar en 1983, hok­inn af reynslu, með salt­ið gróið í aug­um, úttaug­aður af Atl­ants­hafs­rok­inu, fékk að vísu ekk­ert í sinn hlut heldur ein­ungis skip hans eða fley gömlu en hvað eins og opin­ber úthlut­un­ar­batt­erí gætu verið að taka til­lit til slíkra þorsk­hausa sem fylgd­ust aug­ljós­lega ekki með í póli­tík! Og nýgræð­ing­ur­inn sem þá keypti allt af gamla mann­in­um, kannski ekki alveg svo blautur á bak við eyr­un, vel að sér í fram­sókn og sjálf­stæðri fram­tíð­ar­sýn útvegs­manna, og þá kannski ekki hvað síst búinn að kynna sér bylt­ing­ar­kennd­ar hug­myndir auð­fræð­inga þeirra um eign­ar­rétt kannski að hann grun­aði draum­inn, martröð ­upp­gjafa­út­gerð­ar­manns­ins...

Hér í vörum heyr­ist bárusn­ari,

höld ber kaldan öldu vald á fald­i, 

sveltu­piltar söltum velt­ast bylt­um,

á sól­ar­bóli róla í njólu gjólu;

öflgir tefla afl við skeflurefla,

sem að þeim voga, boga, toga, soga!

Ungi mað­ur­inn kann nú að vera orð­inn betur að sér í gull­gerð­ar­list en fremstu lista­menn þjóð­ar­inn­ar, ­jafn­vel far­inn að skáka frum­stæð­ustu Afr­íku­list betur en Picasso á sinni tíð. Hvers vegna ekki var jafn­t ­yfir alla látið ganga á þessum herr­ans árum – sem „áttu þó að baki ára og ára­tuga starf­semi og hjá þeim sam­söfnuð reynsla og þekk­ing,“ – hlýtur dokt­or­inn að greina lið fyrir lið fyrir fróð­leiks­fús­um­ ­nem­endum sínum og færa svo heim hinni hémullu­legu þjóð allan sann­leik­ann.

Hve þungt skyldi þá vega á meta­skál­um, virð­ingin fyrir jafn­ræði manna og allra atvinnu­vega til­ tæki­færa?

Höf­undur er  áhuga­maður um auð­fræði.

Helstu heim­ildir og ítar­efn­i:

Dr. Ásgeir Jóns­son: Sann­leik­ur­inn um sjáv­ar­út­veg, Virð­ing, hug­leið­ingar Dr. Ásgeirs Jóns­son­ar, 26.nóv­. 2016.

Jóhannes guð­spjalla­mað­ur: Jóhann­es­ar­guð­spjall, 8. 31, Hið íslenska Bibl­íu­fé­lag, Biblían á vefnum.

Bene­dikt Jóhann­es­son: Við­reisn vill mark­aðs­lausn í sjáv­ar­út­vegi - Hluti kvóta árlega á markað,Kjarn­inn, skoðun – aðsendar grein­ar, 15. júlí 2016.

Bene­dikt Jóhann­es­son: Face­book-­færsla, Face­book, 26. nóv. 2016.

Árni B. Helga­son: Ráði frjáls mark­aður veiði­heim­ildum – eða fákeppn­i?,Kjarn­inn, skoðun aðsend­ar ­grein­ar, 2. nóv. 2016.

Árni B. Helga­son: Rétt­mæti skatt­heimtu, Stjórn­mál og stjórn­sýsla, veftíma­rit, 1. tbl. 4. árg. 2008, Er­indi og grein­ar.

Adam Smith: The The­ory of Moral Senti­ments (Kenn­ingin um sið­ferð­is­kennd­irn­ar). Libr­ary of Economics and Liber­ty. Vef­út­gáfa. Fyrst útgefið 1759. 

Upphafið - Árstíðaljóð
Safnað fyrir fimmtu ljóðarbók Gunnhildar Þórðardóttur.
Kjarninn 18. ágúst 2019
Guðlaugur Þór Þórðarson
Rúmar 16 milljónir í aðkeypta ráðgjöf og álit vegna þriðja orkupakkans
Kostnaður vegna innlendrar ráðgjafar og álita nemur rúmlega 7,6 milljónum króna og erlends tæpum 8,5 milljónum króna.
Kjarninn 18. ágúst 2019
Katrín Jakobsdóttir forsætisráðherra.
Sex ríkisforstjórar með hærri laun en forsætisráðherra
Laun bankastjóra Landsbankans hafa hækkað mest allra ríkisforstjóra, eða um 82 prósent, frá því að bankaráð bankans tók yfir ákvörðun um launakjör hans. Átta ríkisforstjórar eru með hærri laun en flestir ráðherrar.
Kjarninn 18. ágúst 2019
Vilja steypa Boris Johnson af stóli
Breska stjórnarandstaðan leitar nú að nýjum þingmanni sem gæti orðið forsætisráðherra Bretlands í stað Borisar Johnson. Jeremy Corbyn telur sig vera manninn í verkið, en ekki eru allir innan stjórnarandstöðunnar á sama máli.
Kjarninn 18. ágúst 2019
Draumur um landakaup
Einhverjir hafa kannski, til öryggis, litið á dagatalið sl. föstudag þegar fréttir bárust af því að Bandaríkjaforseti hefði viðrað þá hugmynd að kaupa Grænland. Þetta var þó ekki aprílgabb og ekki í fyrsta skipti sem þessi hugmynd skýtur upp kollinum.
Kjarninn 18. ágúst 2019
Katrín Jakobsdóttir
Ok skiptir heiminn máli
Kjarninn 17. ágúst 2019
Peningastefnunefnd í tíu ár
Gylfi Zoega segir að framtíðin muni leiða í ljós hvort áfram takist að ná góðum árangri eins og hafi verið gert með peningastefnu síðustu 10 ára á Íslandi en reynslan síðasta áratuginn sé samt staðfesting þess að það sé hægt ef vilji sé fyrir hendi.
Kjarninn 17. ágúst 2019
Gunnar Hólmsteinn Ársælsson
Nýir tímar á Norðurslóðum?
Kjarninn 17. ágúst 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar
None