Tabú á Íslandi : Leiga fyrir NFP íbúðir 61.000 á mánuði

Auglýsing

Ný 34 fer­metra ­leigu­í­búð (ein­stak­lings­í­búð) í hús­inu hér til hliðar kostar 61.000 kr á mán­uði. Trygg­ingar er ekki kraf­ist. Fyr­ir­fram­greiðsla er einn mán­uð­ur. Leigu­tím­i er ótak­mark­að­ur. Þetta eru ekki „fé­lags­leg­ar“ íbúð­ir. Að eðli­legum skil­yrðum upp­fylltum getur hver sem er búið í blokk­inn­i. 

Húsið er 15 hæðir og inni­heldur 84 íbúð­ir. Þær stærstu eru 3ja her­bergja og 79 ­fer­metr­ar­. Þær kosta frá 111.000 krón­ur á mán­uði. Lengd á leigu­tíma er ótak­mörk­uð. Blokkin er hönnuð eftir búsetumunstri líð­andi stund­ar. Hún verð­ur­ til­búin síðar á þessu ári. Sveit­ar­fé­lagið á og rekur íbúð­irn­ar. Eins og hverja aðra lífs­nauð­syn­lega þjón­ustu við íbúa svæð­is­ins.

Kajalen.Bygg­ingin er birt­ing­ar­mynd NFP (Not for profit) hús­næð­is­stefn­u. NFP íbúðir eru í nágranna­löndum víða um og yfir helm­ingur af fjöl­býl­is­hús­næði við­kom­andi svæð­is. Sögu NFP í Evr­ópu má rekja allt aftur að iðn­bylt­ingu. Hug­mynda­fræðin bak við NFP er að mynda kjöl­festu á leigu­mark­aði. Og öruggan val­kost í hús­næð­is­málum almenn­ings.

Utan stór­borga Skand­in­av­íu ­mynda NFP íbúðir víð­ast gólf og þak á leigu­mark­að­i. Þar er fram­boð og eft­ir­spurn á leigu­hús­næði að mestu í jafn­væg­i. NFP leigu­fé­lög eru reist með stofn­styrkj­um. Sveit­ar­fé­lög leggja þeim til lóðir og aðrar íviln­anir í upp­hafi. 

Rekst­ur­inn verður með tím­anum sjálf­bær, og stendur undir við­haldi og fjölgun íbúða eftir þörf­um. En eins og nafnið bendir til er hagn­aður ekki tek­inn út úr rekstr­in­um. 

Auglýsing

Ágóð­inn er hins vegar marg­þættur sam­fé­lags­legur ávinn­ing­ur. Hús­næðis og leigu­mark­aður er í eðli sínu fákeppn­is­mark­að­ur. NFP heldur hús­næð­is­braski í skefj­um. Og tak­markar að einka­að­il­ar ­nái háls­taki á leigu­mark­aði. Í krafti stærð­ar­innar halda opin­ber NFP fé­lög eigu­verði innan hóf­legra marka. Á við­kom­andi svæðum sér NFP al­menn­ingi fyrir grunn­fram­boði af hús­næði á hverjum tíma. Margir byrja og enda búsetu­feril sinn í þannig íbúð­um.

Þum­al­putta­reglan er að leigan sé ekki mik­ið ­yfir fjórð­ungi ráð­stöf­un­ar­tekna. Við hlið NFP þríf­ast engu að síður einka­rek­in leigu­fé­lög með stór eigna­söfn. NFP myndar einnig aðhald við sér­eigna­mark­að. Sem er víð­ast bróð­ur­partur við­kom­andi fast­eigna­mark­að­ar. Hvor­ugur val­kost­ur­inn úti­lokar hinn. Það sanna dæmi frá Allri Evr­ópu og víð­ar. 

Annar ávinn­ingur fylgja virkri NFP hús­næð­ispólítík. Félögin fjölga gjarnan íbúðum þegar bygg­ing­ar­mark­aður er í lægð. Þannig jafn­ar NFP út efna­hags­sveiflur á hús­næð­is­mark­aði.

Blokkin á mynd­inni stendur í Kal­mar á aust­ur­strönd Sví­þjóð­ar. Þar búa um 66.000 manns, eða rúm­lega helm­ingur af íbúa­fjölda Reykja­vík­ur­borg­ar. Í Kal­mar á og rekur sveit­ar­fé­lag­ið ­upp und­ir­ 5000 NFP leigu­í­búð­ir. Mán­að­ar­leiga eldri íbúða er lægri en í umræddri nýbygg­ing­u. 

Ef hús­næð­ispólítík Reykja­víkur væri á svip­uðu plani og dæmið frá Kal­mar, ræki Reykja­vík­ur­borg um það bil 10.000 NFP íbúð­ir. Sam­an­burð­ur­inn sýn­ir hugs­ana­vill­una í hús­næð­is­málum Íslands.

Íslensk hús­næð­ispólítík er full­komin and­hverfa NFP. Stefn­una, (eða stefnu­leysið) má yfir heild­ina ­kalla OFP (Only For Profit). Fast­eigna­mark­aður lands­ins er eitt stórt OFP hlað­borð. Í boði stjórn­valda. Fyr­ir­ ­Banka, bygg­ing­ar­verk­taka, fjár­mála­fyr­ir­tæki og aðra hags­muna­að­ila. Almenn­ingur borg­ar ­veislu­borðið með ýktu fast­eigna­eigna­verði og ónýtum leigu­mark­aði.

Kerf­is­villan opin­ber­aði sig í hrun­inu. Fjár­mála­kerfið tók þá með sér OFP íbúða­mark­að­inn í fall­inu eins og sam­vax­inn Síam­st­ví­bura. Eftir á var lexía hruns­ins vit­an­lega allt of hátt sér­eign­ar­hlut­fall . Með öðrum orð­um: Skortur á NFP hús­næð­is­stefnu, eftir fyr­ir­myndum og reynslu allt í kring um okk­ur. 

Eftir hrunið æpir opin­ber þögn Verka­lýðs­sam­taka um NFP á Íslandi . Það er eitt algeng­asta búsetu­formið í fjöl­býli Skand­in­avíu og meg­in­landi Evr­ópu. NFP er alda­gömul aðferð sem virkar vel hjá öðr­um. Af hverju ekki á íslandi ?

NFP er full­komið Tabú í íslenskri um­ræðu um hús­næð­is­mál. Þótt ótrú­legt megi virð­ast er íslensk hús­næð­ispólítík í raun óbreytt eftir hrun. Mis­vitr­ir pólítíkusar finna á fjög­urra ára fresti upp fer­kantað hjól í hús­næð­is­mál­um. Sem snýst um ýkta útgáfu af ­sér­eign­ar­stefn­u. ­Sama með­virkn­is­mók al­þýðu­sam­taka. Sömu egg í sömu körfu. ­Sama ommel­etta.

Fyrir upp­hæð „leið­rétt­ing­ar­inn­ar“ hefði t.d. mátt byggja eins og eitt Breið­holts­hverfi af NFP íbúð­um. Sem sár­vantar víða um land. Þannig aðgerð hefði getað komið leigu­mark­aði lands­ins á réttan kjöl. 

Sam­kvæmt (ó)­form­legri hefð hafði síð­asti vel­ferða­ráð­herra leigu­mark­að­inn sem gælu­verk­efni á kjör­tíma­bil­inu. Útkoman verður ef til vill nokkrir stiga­gangar af „fé­lags­leg­um“ íbúðum á höf­uð­borg­ar­svæð­inu. Sem verða kannski byggð­ar. Ein­hvern tím­ann. Á svæði sem þörfin á NFP íbúðum telur í raun tugi þús­unda íbúða.

Í íslenskri hús­næð­isum­ræðu bland­ast yfir­leitt saman tvö hug­tök : Félags­legt hús­næði ann­ars veg­ar, sem er gild­is­hlaðið hug­tak á Íslandi. Það á við hús­næði handa fólki undir vissum tekju­mörk­um, eða öðrum skil­yrð­um. Og hins veg­ar NFP hús­næði, sem er fyrir alla, óháð tekju­mörk­um. Í dag reisa nágranna­löndin ekki „fé­lags­legt“ hús­næði. Þess þarf ekki þar sem NFP póli­tík­ er virk. Einn kost­ur NFP er einmitt eðli­leg félags­leg íbúa­blönd­un. 

Á hin­um ­borð­send­an­um ­seldu sömu stjórn­völd einka­rekn­um leigu­fé­lögum þús­undir íbúða í eigu rík­is­ins. Á Íslandi er NFP for­múl­unni snúið á hvolf. Ríkið og líf­eyr­is­sjóð­irn­ir ­leiða hákarla­væð­ing­una á skort­stöðu leigu­mark­að­ar­ins. Með þegj­andi sam­komu­lag­i verka­lýðs­for­yst­u lands­ins . Full­trúar almenn­ings í líf­eyr­is­sjóðum fjár­festa í fyr­ir­tækjum með hækk­andi hús­næð­is­verð (fast­eigna­brask) sem við­skipta­mód­el. 

Núorðið er íslensk hús­næð­ispólítík samin af almanna­tenglum stuttu fyrir kosn­ing­ar. Glæru­sýn­ing­arn­ar eiga eitt ­sam­eig­in­legt: Þær byggja allar á sömu kerf­is­villu og olli hrun­in­u. NFP er ekki til í orða­bók­inn­i. 

Nið­ur­staðan er olía á hækk­un­ar­eld fast­eigna­verðs. Og síhækk­andi þrösk­uldur nýliða á íbúða­mark­aði.

Stefna nýrrar rík­is­stjórnar í hús­næð­is­málum er ekk­ert verri en fyr­ir­renn­ara henn­ar. Engin stefna þarf ekki að vera verri en vond eða heimsku­leg ­stefna. Sem er klastrað saman á aug­lýs­inga­stofu. Korteri fyrir kosn­ing­ar. 

Íslenska sér­eigna­for­múlan (OFP) er nafla­streng­ur­inn milli fjár­mála­fyr­ir­tækja og alþýðu lands­ins. Eng­ey­ingar klippa ekki á hann.

Bank­arnir þurfa sína bit­haga. Hákarla­væð­ingin í hús­næð­is­málum lands­ins heldur áfram. Hægt og örugg­lega. 

Eitt er þó óbreytt : Hús­næði er lífs­nauð­syn. Á Íslandi er öruggt húsa­skjól orðið að ­for­rétt­ind­um.

Fyrir suma.

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Samkeppniseftirlitinu falið að kortleggja stjórnunar- og eignatengsl í sjávarútvegi
Matvælaráðuneytið mun fá skýrslu um stjórnunar- og eignatengsl í sjávarútvegi afhenta fyrir lok næsta árs. Þar verða eignatengsl sjávarútvegsfyrirtækja sem hafa fengið ákveðið umfang aflaheimilda úthlutað, og áhrifavald eigenda þeirra, kortlögð.
Kjarninn 5. október 2022
Mette Frederiksen forsætisráðherra Danmerkur og formaður Sósíaldemókrataflokksins.
Kosið til þings í Danmörku 1. nóvember – Frederiksen vill mynda breiða ríkisstjórn
Mette Frederiksen forsætisráðherra Danmerkur tilkynnti á blaðamannafundi í morgun að þingkosningar yrðu haldnar í landinu 1. nóvember, eða eftir tæpar fjórar vikur.
Kjarninn 5. október 2022
Heiðrún Jónsdóttir.
Heiðrún ráðin framkvæmdastjóri Samtaka fjármálafyrirtækja
Katrín Júlíusdóttir hætti skyndilega sem framkvæmdastjóri SFF um síðustu mánaðamót. Nú hefur nýr framkvæmdastjóri verið ráðinn og hún hefur þegar hafið störf.
Kjarninn 5. október 2022
Raddir margbreytileikans
Raddir margbreytileikans
Raddir margbreytileikans – 30. þáttur: „Hnattræni þróunariðnaðurinn er mjög yfirgrípandi hugtak yfir mjög fjölbreytilegan geira“
Kjarninn 5. október 2022
Ásgeir Jónsson seðlabankastjóri er formaður peningastefnunefndar.
Stýrivextir hækka í níunda skiptið í röð – Nú upp í 5,75 prósent
Stýrivextir hafa verið hækkaðir upp í 5,75 prósent. Greiðslubyrði margra heimila mun fyrir vikið þyngjast. Ákvarðanir í atvinnulífi, á vinnumarkaði og í ríkisfjármálum munu skipta miklu um þróun vaxta á næstu misserum, að sögn peningastefnunefndar.
Kjarninn 5. október 2022
Bjarni Benediktsson, Katrín Jakobsdóttir og Sigurður Ingi Jóhannsson, formenn ríkissjórnarflokkanna, sendu frá sér yfirlýsingu í apríl þar sem segir að ekki verði ráðist í frekari sölu á hlutum ríkissin í Íslandsbanka að sinni. Sú yfirlýsing stendur enn.
Standa enn við að ekki verði ráðist í frekari sölu á hlutum í Íslandsbanka
Fjármálaráðherra sagði mikilvægt að halda áfram að selja hlut ríkisins í Íslandsbanka við kynningu fjárlagafrumvarpsins. Í yfirlýsingu stjórnarflokkanna frá því í vor segir að ekki verði ráðist í sölu á frekari hlutum bankans að sinni. Hún gildir enn.
Kjarninn 5. október 2022
Eyþór Arnalds var oddviti Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík.
Félag Eyþórs hagnaðist um 388,4 milljónir vegna afskriftar á láni frá Samherja
Eigið fé félags Eyþórs Arnalds fór úr því að vera neikvætt um 305 milljónir í að vera jákvætt um 83,9 milljónir í fyrra. Félag í eigu Samherja afskrifaði seljendalán sem veitt var vegna kaupa í útgáfufélagi Morgunblaðsins.
Kjarninn 4. október 2022
Neyðarúrræði en ekki neyðarástand
Fjöldahjálparstöð fyrir umsækjendur um alþjóðlega vernd hefur verið opnuð í skrifstofuhúsnæði í Borgartúni þar sem Vegagerðin var áður til húsa. Hægt verður að taka á móti 150 manns að hámarki og miðað er við að fólk dvelji ekki lengur en þrjár nætur.
Kjarninn 4. október 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar
None