#sjávarútvegur#stjórnmál

Niðurgreiddur sjávarútvegur

Indriði H. Þorláksson segir ásakanir framkvæmdastjóra Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi í garð skattayfirvalda byggja á rökleysu, rangfærslum og Trumpisma í meðferð staðreynda.

Af þeirri hóg­værð sem jafnan ein­kennir for­svars­menn útgerðar í land­inu birti núver­andi fram­kvæmda­stjóri SFS grein í blaði þeirra (Morg­un­blað­inu) fyrir skömmu og sakar skatt­yf­ir­völd um að fara ekki að lög­um. Opin­berum stofn­unum er óhægt að bregð­ast við ásök­unum einkum þeim sem byggðar eru á rök­leysu, rang­færslum og Trump­isma í með­ferð stað­reynda. Sem fyrr­ver­andi starfs­maður þeirrar stofn­unar sem í hlut á hef ég óbundnar hendur og leyfi mér því að leið­rétta fram­kvæmda­stjór­ann og upp­lýsa hann og aðra um þær laga­reglur sem um efnið gilda.

Hefði fram­kvæmda­stjór­inn leitað sér upp­lýs­inga hjá lög­fræð­ingi með þekk­ingu á skatta­lögum vissi hann að sú regla gildir að allar greiðslur vinnu­veit­anda til laun­þega fyrir störf eru laun í skiln­ingi skatta­lag­anna hvort sem þær kall­ast laun, fæð­is­fé, verk­færa­pen­ing­ar, fata­pen­ing­ar, dag­pen­ingar bíla­styrkur eða eitt­hvað ann­að. Launa­greið­and­inn getur þannig ekki haft áhrif á skatt­stofn laun­þeg­ans með því að nefna gagn­gjald fyrir vinnu annað en laun. Eins skiptir það engu máli hvort laun eru greidd í fé eða fríðu svo sem bíla­af­not­um, hús­næði, fæði o.frv.

Auk launa í fram­an­greindum skiln­ingi fellur á vinnu­veit­and­ann ýmis kostn­aður sem teng­ist starfs­mönnum og telst frá­drátt­ar­bær rekstr­ar­kostn­að­ur, þ.e. kostn­aður sem er nauð­syn­legur til að afla tekna með starf­sem­inni. Getur hann verið bund­inn í kjara­samn­ingi eða til­kom­inn að ákvörðun vinnu­veit­and­ans um hvað telst nauð­syn­legt og hag­kvæmt fyrir rekst­ur­inn. Á það t.d. við um aðstöðu á vinnu­stað svo sem rekstur mötu­neyt­is, flutn­inga starfs­manna, ferða­kostnað starfs­manna í erindum fyrir vinnu­veit­anda o.fl.

Auglýsing

Komi til þess að laun­þegi með sam­þykki vinnu­veit­anda leggi út fyrir slíkum kostn­aði, t.d. kaupi far­miða, gist­ingu eða fæði vegna vinnu­ferðar á hann rétt á því að vinnu­veit­and­inn end­ur­greiði honum þennan kostnað gegn fram­vísun reikn­ings. Laun­þeg­inn er þannig skað­laus og vinnu­veit­and­inn hef­ur greiðslu­skjöl í bók­haldi sínu. Nú kann vera að þannig hafi samist um á milli launa­greið­anda og laun­þega að sá síð­ar­nefndi fái sér­staka launa­greiðslu gegn því að hann greiði sjálfu til­tek­inn kostnað launa­greið­and­ans og end­ur­kræf­i hann ekki. Getur t.d. verið um að ræða gisti­kostnað og fæði í ferðum á vegum vinnu­veit­anda eða afnot af bíl laun­þeg­ans í þágu starfs­ins. Á laun­þeg­inn þá rétt á að fá hinn útlagða kostnað dreg­inn frá þeirri sér­stöku launa­greiðslu sem hann fékk af þessum ástæð­um. Frá­drátt­ur­inn er mið­aður við sann­an­legan útlagðan kostnað að hámarki til sú greiðsla sem hann fékk frá vinnuveitanda sínum í þessum til­gang­i. 

Skatt­yf­ir­völd leggja mikla áherslu á greiða og ein­falda fram­kvæmd og hafa í þessu efni sett fram­kvæmda­reglur sem ein­falda skatta­legt upp­gjör á kostn­aði við ferðir laun­þega á vegum vinnu­veit­anda, afnot af bif­reiðum í starfi o.fl. Með þeim eru laun­þeg­ar, að upp­fylltum ákveðnum skil­yrð­um, leystir undan þeirri kvöð að leggja fram reikn­inga fyrir útlögðum kostn­aði. Þeir verða hins vegar að gera grein fyrir ein­stökum ferðum og fjár­hæð­irnar til frá­dráttar eru staðl­aðar og mið­aðar við opin­bert mat á við­kom­andi kostn­að­ar­lið­um. Skatt­yf­ir­völd geta kraf­ist nán­ari upp­lýs­inga frá launa­greið­endum og laun­þegum þyki til­efni til þess.

Þessar reglur eru eins fyrir alla hvort sem um er að ræða opin­bera starfs­menn eða starfs­menn á al­menn­um vinnu­mark­aði. Þetta eru fram­kvæmda­reglur og skapa sem slík­ar engan rétt sem ekki er til staðar á grund­velli efn­is­reglna lag­anna sem útli­staðar voru hér að fram­an. Á það m.a. við um það meg­in­at­riði að laun­þeg­inn verður að hafa lagt út fyrir kostn­aði sem vinnu­veit­and­an­um ber að greiða. Þeir sem ekki vilja nota þessar fram­kvæmda­reglur eiga að sjálf­sögðu rétt á að fá útlagðan kostnað end­ur­greiddan hjá vinnu­veit­anda í stað þess að fá dag­pen­inga eða ferðafé eða leggja fram reikn­inga fyrir útlögðum kostn­aði hjá skatt­yf­ir­völd­um.

Til­efnið til þessar útlist­unar á þeim ein­földu og rök­réttu reglum sem gilda um frá­drátt hjá laun­þega á útlögðum kostn­aði fyrir vinnu­veit­anda er að hún afhjúpar þann moð­reyk ­sem fram­kvæmda­stjóri SFS þyrlar upp til að hylja kröfur um rík­is­styrk. Engin þeirra full­yrð­inga sem fram koma í grein hans stenst skoð­un.

Í fyrsta lagi er full­yrt að árið 2009 hafi orðið breyt­ing á skatt­lagn­ingu fæð­is­pen­inga sjó­manna. Það er rangt. Sjó­manna­af­slátt­ur, áður mis­mun­andi frá­drátt­ar­lið­ir, kom til löngu áður en fæð­is­pen­ingar voru teknir upp og voru þeir óháðir hon­um. Fæð­is­pen­ingar eru yfir­leitt greiddir laun­þegum þegar kjara­samn­ingar kveða á um aðgang að mötu­neyti á vinnu­stað en það er af ein­hverjum ástæðum ekki fyrir hendi. Hjá sjó­mönnum virð­ast fæð­is­pen­ingar greiddir þótt mötu­neyti sé til staðar en eins og áður er sagt skiptir það engu í skatta­legu til­liti hvaða nafn launa­greið­endur kjósa að kalla þau laun sem þeir greiða. Fæð­is­pen­ingar sjó­manna eins og ann­arra laun­þega eru hluti skatt­skyldra launa. Það sem skatta­lega skiptir máli um fæði er hvort og hve mikið laun­þeg­inn greiðir fyrir fæðið hjá launa­greið­anda. Nái það ekki til­teknu marki, sem sett er í reglum Rík­is­skatt­stjóra, telst það sem á vantar vera skatt­skyld hlunn­indi. Í fram­haldi af þessu fabúler­ar fram­kvæmda­stjór­inn um að ríkið hirði fæð­is­pen­inga og að í skatt­lagn­ingu þessa hluta launa felist “óskyn­semi og ójafn­ræði” án þess að færa að því nokkur rök. Í þessu efni er eng­inn munur á starfs­stétt­um. Fæð­is­pen­ingar eru ætíð hluti skatt­skyldra launa og kostn­aður laun­þega vegna matar á vinnu­stað er aldrei frá­drátt­ar­bær.

Í öðru lagi byggir fram­kvæmda­stjór­inn mál­flutn­ing sinn á ein­kenni­legri túlkun á til­teknu ákvæði tekju­skatts­lag­anna þegar hann full­yrðir að heim­ild til að draga frá kostnað á móti dag­pen­ingum sé ætluð til að standa undir kostn­aði starfs­manns vegna fjar­veru frá heim­ili. Hið rétta er að heim­ildin er vegna kostn­aðar sem launa­greið­anda ber að greiða en laun­þeg­inn hefur lagt út fyrir í stað þess að launa­greið­and­inn greiði þennan kostnað beint. Meðal raka fyrir þessu ­fyr­ir­komu­lag­i er að á ferða­lögum hafi starfs­menn ekki aðgang að umsömdum hluta kjara sinna svo sem mötu­neyti á föstum vinnu­stað. 

Í þriðja lagi gerir fram­kvæmda­stjór­inn sér lítið fyrir og þurrkar út af borð­inu ára­tuga­langa skatt­fram­kvæmd um dag­pen­inga og ótal úrskurði yfir­skatta­nefndar og dóm­stóla um hana. Það gerir hann án þess að víkja orði að laga­regl­unum sjálfum og inn­taki þeirra en byggir mál­flutn­ing sinn ein­göngu á eigin túlkun á orð­inu ¨til­fallandi¨ í mats­reglum Rík­is­skatt­stjóra. Hvaða túlkun svo sem beitt er breyta mats­reglur ekki lög­unum auk þess sem fram­kvæmda­stjór­inn heim­færir reglur þessar rang­lega upp á fæð­is­pen­inga sem eru, eins og að framan grein­ir, alls ann­ars eðlis en dag­pen­ing­ar.

Að lokum reynir fram­kvæmda­stjór­inn að blekkja með því að full­yrða að rík­is­starfs­menn njóti þeirra sér­stöku kjara að fæð­is­kostn­aður þeirra sé frá­drátt­ar­bær frá skatti. (Þessi full­yrð­ing hefur síðan verið end­ur­tekin í við­tölum í fjöl­miðl­u­m.) Hið rétta er að engar sér­reglur gilda um rík­is­starfs­menn í þessum efn­um. Reglur um heim­ild til frá­dráttar á móti dag­pen­ingum eru hinar sömu hver sem í hlut á, ­rík­is­starfs­mað­ur, laun­þegi á almennum vinnu­mark­aði og sjó­mað­ur. Í öllum til­vikum þarf að fara eftir þeim efn­is­reglum sem við eiga og þau skil­yrði sem sett eru með þeim verða að vera upp­fyllt.

Fram­kvæmda­stjór­an­um finnst það miður og kallar það dylgjur að bent er á að þessar kröfur útgerð­ar­innar feli í sér nið­ur­greiðslu á útgerð­ar­kostn­aði. Það að kall­aða hlut­ina hreint út sínu rétta nafni er ekki dylgj­ur. Skatta­legar íviln­anir til ein­stakra hópa eða fyr­ir­tækja eru ætíð nið­ur­greiðsla á kostn­aði við starf­sem­ina, skattfé almenn­ings er þá notað til að greiða niður kostnað við atvinnu­rekst­ur. Að segja þetta umbúða­laust heitir á máli fram­kvæmda­stjór­ans “að hafa allt á hornum sér gagn­vart íslenskum sjáv­ar­út­veg­i.” Ég held að þar skjóti fram­kvæmda­stjór­inn illa yfir mark­ið. Flest­ir, þar með taldir þeir sem nefna þessa hluti réttum nöfn­um, meta íslenska sjáv­ar­út­veg mik­ils. Þeir eiga hins vegar erfitt með að sætta sig við það að þeir sem hafa feng­ið einka­leyf­i á því að nýta sam­eig­in­lega auð­lind þjóð­ar­innar og stinga þegar nær öllum arði af henni í eigin vasa, vilji nú einnig láta þjóð­ina taki þátt í að greiða kostnað við starf­semi sína.

Sem betur fer hefur sjáv­ar­út­vegur á Íslandi gengið vel á síð­ustu árum, ekki síst vegna góðrar stjórnar á fisk­veið­um, gengis krón­unnar og hag­felldrar stöðu á fisk­mörk­uð­um. Auð­lind­arentan þ.e. hagn­aður umfram allan til­kostnað þ.m.t. fjár­fest­ing­ar- og fjár­magns­kostnað (vexti, arð) hefur allt frá hruni verið um og yfir 40 millj­arðar króna á ári. Þar af hafa jafnan yfir 80% runnið til sjáv­ar­út­vegs­fyr­ir­tækja sem umfram­hagn­aður en þjóðin sem eig­andi auð­lind­ar­innar og sá sem á rétt­mætt til­kall til þess­arar rentu hefur fengið í sinn hlut mest um 20% hennar í formi veiði­gjalda. Fram­kvæmda­stjór­inn ætti e.t.v. að benda umbjóð­endum sínum á þessar stað­reyndir og hvetja þá til sátta við sjó­menn í stað þess að að etja þeim á aðra með rök­leysum og hjá­reynd­um.

Meira úr sama flokkiAðsendar greinar
None