#ferðaþjónusta#stjórnmál

Ferðaþjónustan: Eins og hverjar aðrar nytjar

Ari Trausti Guðmundsson skrifar að það sé ekki hægt að treysta á ágiskanir við ákvarðanir um hvað sé sjálfbær ferðaþjónusta. Tími sé til kominn að flýtirinn, óhófið og skortur á lágmarksstýringu víki fyrir sjálfbærum nytjum og hóflegri vernd.

Skipu­lagn­ing og fram­kvæmd ferða­þjón­ustu er flókin auð­linda­nýt­ing af aug­ljósum ástæð­um. Atvinnu­greinin grípur inn í fjöl­mörg svið sam­fé­lags­ins og styðst við fjöl­þættar nátt­úr­u­nytj­ar. Þar með verðum við að setja henni ýmsar skorð­ur.

Við hvað er þá átt? Nátt­úr­u­nytjar kalla á nátt­úru­vernd. Þjóð­garð­ur­inn á Þing­völlum getur tekið við til­teknum fjölda á dag, mán­uði eða ári, ef vel á að vera þannig að umhverfið stand­ist álag og sveit­ar­fé­lagið sem við á geti sinnt helstu þáttum dag­legs lífs. Sam­fé­lags­á­lag vegna hraðar þró­unar nýrr­ar, krefj­andi atvinnu­greinar kallar líka á við­brögð sem við getum kallað sam­fé­lags­vernd. Lítið þorp, t.d. Vík, fær nærri milljón manns í heim­sókn á ári. Þar er að mörgu að hyggja svo íbú­ar, gestir og aðkomu­fólk í vinnu njóti sín. Þróun ferða­þjón­ust­unnar í efna­hags­legu til­liti kallar á varúð og við­spyrnu svo ein, ótrygg atvinnu­grein vaxi ekki öllum öðrum langt yfir höfuð og skaði afrakstur lands­ins í heild. Gleymum heldur ekki að ofur­vöxtur einnar atvinnu­greinar hefur veru­leg ruðn­ings­á­hrif á sam­fé­lag­ið. Það má t.d. marka af hús­næð­is­málum víða í þétt­býli þótt þar komi líka aðrar orsakir við sögu. Geng­is­þró­unin er annað dæmi.

Sjálf­bær ferða­þjón­usta?

Af þessum sökum og umhyggju fyrir næstu kyn­slóðum er yfir­lýst stefna hins opin­bera, jafnt sem ann­arra, að ferða­þjón­ustan verði ávallt sjálf­bær. Í þessu sam­bandi merkir stefna bæði mark­mið og leið­ir, ekki bara mark­mið eins og mikið af stjórn­ar­sátt­mála nýrrar rík­is­stjórnar ein­kenn­ist af. Við viljum sjálf­bæra ferða­þjón­ustu. Gott og vel. Sjálf­bærni er ­saman sett úr þremur þátt­um: Nátt­úru­fars­leg­um, félags­legum og efna­hags­leg­um, sam­an­ber það sem fram kemur hér að fram­an. Sumir stjórn­mála­menn og álits­gjaf­ar, jafn­vel fólk í ferða­þjón­ustu, gleymir þessu nokkuð oft og ein­blínir á sjálf­bærar nátt­úr­u­nytjar í umræðum um ferða­þjón­ustu. Nú hefur nýr ráð­herra og ný rík­is­stjórn tekið við mála­flokknum að sínu leyti. Þá er mik­il­vægt að við höfum góð skil á hug­tökum í umræðum um sjálf­bærn­ina, úrbætur í ferða­þjón­ust­unni og end­ur­skoðun á lögum um hana - jafn­framt því að móta lang­tíma­stefnu. Á það síð­ast­nefnda legg ég þunga áherslu.

Auglýsing

Þol­mörk, aðgangs­stýr­ing og sam­þætt­ing

Sjálf­bærni kallar á stýr­ingu í auð­linda­notk­un, í ferða­þjón­ustu líkt og í land­bún­aði eða sjáv­ar­út­vegi - ekki rétt? Atvinnu­greinin ferða­þjón­usta lýtur ekki öðrum meg­in­reglum en önnur atvinnu­starf­semi þar sem bæði nátt­úru­auð­lind­ir, menn­ing og sam­fé­lag er und­ir. Stýr­ingin snýst um að minnsta kosti þrenns konar við­brögð: 

Í fyrsta lag­i: 

þarf að ræða og ákvarða þol­mörk staða, þol­mörk land­svæða og að end­ingu þol­mörk lands­ins - og horfa til allra þátta sjálf­bærni. Frekari ­rann­sókna er þörf í grein­inni en nógu mikið er samt vitað til þess að hefj­ast handa. Ákvörðun þol­marka er ferli sem opin­berir aðil­ar, sér­fræð­ingar og heima­menn koma að og er til reglu­legrar end­ur­skoð­un­ar.  Hingað til hefur nær algjör­lega skort á umræðu um þol­mörk og hug­takið að mestu fjarri allri stefnu­mót­un. ­Þjóð­garð­ur­inn Snæ­fells­jök­ull hefur þol­mörk, Vík í Mýr­dal hefur þol­mörk, Ásbyrgi hefur þol­mörk, Reykja­vík sömu­leiðis og Súg­anda­fjörður líka. Sums staðar er komið þol­mörkum í skiln­ingi sjálf­bærni en ann­ars staðar er enn mis­mikið borð fyrir báru.

Í öðru lag­i: 

Aðgangs­stýr­ing í þeim til­gangi að dempa álag og dreifa því fæst ekki nema að hluta með bíla­stæða­gjöld­um, gistnátta­gjöldum, aðgangs­eyri að stöðum eða þjóð­görðum - ekki heldur með nauð­syn­legum komu- eða brott­far­ar­gjöld­um. Ástæðan er ein­föld. Gjöldin verða of lág miðað við háan ferða­kostnað til lands­ins og inn­an­lands. Gjald­taka er aðeins lít­ill þáttur aðgangs­stýr­ingar þegar á heild­ina er lit­ið. Gjald­taka hjálpar til við að lag­færa skemmd­ir, stýra umferð á vegum og inni á land­svæðum með stíga­gerð ofl. og kosta ýmsar aðrar úrbætur en hún stýrir ekki fjölgun ferða­manna nema að litlu leyti og hægir ekki svo um munar á vexti í grein­inn­i. Fimm hund­ruð og þús­und­kallar duga skammt frammi fyrir hund­ruð þús­unda króna. Aðgangs­stýr­ing felst fyrst og fremst í að fram­fylgja þol­mörkum með ákvörðun um ítölu gesta þar sem hennar er þörf og með því að hafa nægan, mennt­aðan mann­afla sem land­verði af tvennum toga. Þá er átt við land­verði sem sinna eft­ir­liti og fræðslu og land­verði sem hafa lög­reglu­vald („rangers“).

Í þriðja lag­i: 

Stjórnun og sam­þætt­ing margra þátta þarf að vera skil­virk. Stjórn­stöð ferða­mála er sam­ráðs­vett­vang­ur. Henni er ekki ætlað að taka yfir ábyrgð og skyldur stjórn­kerf­is­ins eða hags­muna­sam­taka. Henni er stjórnað af fjórum, upp­teknum ráð­herrum og hún mun bara starfa til 2020. Hvað tekur þá við? Það hefði átt að hefja vand­aðan und­ir­bún­ing að stofnun ráðu­neytis ferða­mála á síð­asta kjör­tíma­bili og koma því svo á laggir t.d. við stjórn­ar­skipti. Ástandið í ferða­þjón­ust­unni heilt yfir er ámæl­is­vert að mati mjög margra aðila, hvort sem er í grein­inni eða utan hennar og gagn­rýni á átroðn­ing kemur æ oftar fram meðal ferða­manna. Nú fást 75% útflutn­ings­tekn­anna úr þess­ari einu atvinnu­grein. Dugar það ekki til víð­tækra breyt­inga í stjórn­kerf­inu á sem skemmtum tíma?

Hvar eru heild­ar­þol­mörk­in?

Ef ég skrifa hér og nú að hæfi­legur fjöldi ferða­manna - hæfi­legur í þágu lang­flestra - í þágu sam­fé­lags­ins, fyr­ir­tækja, stofn­ana og ferða­mann­anna sjálfra sé 3 til 4 millj­ónir á ári væri það hrein ágisk­un. Viljum við vinna þannig? Treysta á ágisk­anir og á óljósa sjálf­stýr­ingu eða gríð­ar­lega sam­keppni? Viljum við áfram rekast á hindr­an­ir, vanda­mál og öfug­þróun þegar stærsta atvinnu­greinin er í húfi af því að við stundum ekki ábyrg vinnu­brögð við nátt­úru- og sam­fé­lags­nytjar? Sjálf­bær ferða­þjón­usta í sátt við lands­menn byggir varla á 8-10 milljón ferða­mönnum á ári. Eða er það ef til vill ósk okk­ar? Nefnum við í alvöru enn hærri tölu? Sam­fé­lag með örfá hund­ruð þús­und ein­stak­ling­um, all­mörgum atvinnu­greinum og óvið­búnum innviðum undir millj­óna­skriðu ferða­manna farn­ast trú­lega ekki vel nema með hóf­legum vexti og skyn­sam­leg­um, sjálf­bærum lands­nytj­um. Þess vegna er löngu kom­inn tími til að flýtir­inn, óhófið og skortur á lág­marks­stýr­ingu víki fyrir sjálf­bærum nytjum og hóf­legri vernd. Í alvöru á borði; ekki aðeins í orð­i. 

Höf­undur er þing­maður VG.

Viltu styrkja sjálfstæða íslenska fjölmiðlun?
Lesendur Kjarnans geta kosið að greiða fast mánaðarlegt framlag til fjölmiðilsins til að efla starfsemi hans enn frekar. Markmiðið er upplýstari, gagnrýnni og málefnalegri umræða. Hjálpið okkur við að ná því markmiði með því að ganga til liðs við Kjarnasamfélagið.
Siri talar ekki enn íslensku.
Viltu vinna við íslensku hjá Amazon?
Amazon leitar að íslenskufræðingi með forritunarkunnáttu til að búa til íslenskt raddstýringarkerfi.
30. mars 2017 kl. 11:30
Margrét Erla Maack
Haltu kjafti, vertu sæt og skemmtu okkur
30. mars 2017 kl. 10:00
Látum hann hafa boltann
Gylfi Þór Sigurðsson, 27 ára gamall Hafnfirðingur, er kominn í hóp allra bestu leikmanna sem Ísland hefur átt. Líklega hefur enginn leikmaður í sögunni spilað jafn vel með landsliðinu.
30. mars 2017 kl. 9:00
Segja að mistök hafi átt sér stað við mengunarmælingar í Helguvík
Orkurannsóknir ehf. sem annast umhverfisvöktun við verksmiðju United Silicon í Helguvík segja að fyrri mælingar sem gefnar hafa verið út um innihald efna í ryksýnum í nágrenni við verksmiðjuna sé úr öllu samhengi við raunverulega losun frá United Silicon.
30. mars 2017 kl. 8:06
Höfuðstöðvar Arion Banka í Borgartúni í Reykjavík.
Hlutur í Arion banka sagður seldur á undirverði
Verðmat sem unnið var fyrir lífeyrissjóði sýnir að Arion banki gæti staði undir hærra verði.
30. mars 2017 kl. 8:00
Theresa May, forsætisráðherra Bretlands, undirritar bréf sitt til Donalds Tusk, forseta Evrópuráðsins, í Downingstræti 10 á þriðjudag.
May sótti um skilnað fyrir hönd Breta
„Takk fyrir og bless,“ sagði Donald Tusk, forseti Evrópuráðsins, þegar hann tók við bréfi frá forsætisráðherra Bretlands í Brussel. Frá og með deginum í dag eru tvö ár þar til Bretland yfirgefur Evrópusambandið.
29. mars 2017 kl. 21:00
Ágúst og Lýður nefndir í drögunum
Viðskiptaflétturnar sem rannsóknarnefnd Alþingis hefur nú svipt hulunni af teygðu anga sína til aflandseyja.
29. mars 2017 kl. 19:43
Ólafur Ólafsson.
Ólafur Ólafsson: Hvorki ríkissjóður né almenningur verr settir
ÓIafur Ólafsson hefur sent frá sér yfirlýsingu vegna skýrslu rannsóknarnefndar um blekkingar við kaup á Búnaðarbankanum. Hann hafnar því að hagnaður hans hafi verið vegna blekkinga.
29. mars 2017 kl. 17:11
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar