#ferðaþjónusta#stjórnmál

Ferðaþjónustan: Eins og hverjar aðrar nytjar

Ari Trausti Guðmundsson skrifar að það sé ekki hægt að treysta á ágiskanir við ákvarðanir um hvað sé sjálfbær ferðaþjónusta. Tími sé til kominn að flýtirinn, óhófið og skortur á lágmarksstýringu víki fyrir sjálfbærum nytjum og hóflegri vernd.

Skipu­lagn­ing og fram­kvæmd ferða­þjón­ustu er flókin auð­linda­nýt­ing af aug­ljósum ástæð­um. Atvinnu­greinin grípur inn í fjöl­mörg svið sam­fé­lags­ins og styðst við fjöl­þættar nátt­úr­u­nytj­ar. Þar með verðum við að setja henni ýmsar skorð­ur.

Við hvað er þá átt? Nátt­úr­u­nytjar kalla á nátt­úru­vernd. Þjóð­garð­ur­inn á Þing­völlum getur tekið við til­teknum fjölda á dag, mán­uði eða ári, ef vel á að vera þannig að umhverfið stand­ist álag og sveit­ar­fé­lagið sem við á geti sinnt helstu þáttum dag­legs lífs. Sam­fé­lags­á­lag vegna hraðar þró­unar nýrr­ar, krefj­andi atvinnu­greinar kallar líka á við­brögð sem við getum kallað sam­fé­lags­vernd. Lítið þorp, t.d. Vík, fær nærri milljón manns í heim­sókn á ári. Þar er að mörgu að hyggja svo íbú­ar, gestir og aðkomu­fólk í vinnu njóti sín. Þróun ferða­þjón­ust­unnar í efna­hags­legu til­liti kallar á varúð og við­spyrnu svo ein, ótrygg atvinnu­grein vaxi ekki öllum öðrum langt yfir höfuð og skaði afrakstur lands­ins í heild. Gleymum heldur ekki að ofur­vöxtur einnar atvinnu­greinar hefur veru­leg ruðn­ings­á­hrif á sam­fé­lag­ið. Það má t.d. marka af hús­næð­is­málum víða í þétt­býli þótt þar komi líka aðrar orsakir við sögu. Geng­is­þró­unin er annað dæmi.

Sjálf­bær ferða­þjón­usta?

Af þessum sökum og umhyggju fyrir næstu kyn­slóðum er yfir­lýst stefna hins opin­bera, jafnt sem ann­arra, að ferða­þjón­ustan verði ávallt sjálf­bær. Í þessu sam­bandi merkir stefna bæði mark­mið og leið­ir, ekki bara mark­mið eins og mikið af stjórn­ar­sátt­mála nýrrar rík­is­stjórnar ein­kenn­ist af. Við viljum sjálf­bæra ferða­þjón­ustu. Gott og vel. Sjálf­bærni er ­saman sett úr þremur þátt­um: Nátt­úru­fars­leg­um, félags­legum og efna­hags­leg­um, sam­an­ber það sem fram kemur hér að fram­an. Sumir stjórn­mála­menn og álits­gjaf­ar, jafn­vel fólk í ferða­þjón­ustu, gleymir þessu nokkuð oft og ein­blínir á sjálf­bærar nátt­úr­u­nytjar í umræðum um ferða­þjón­ustu. Nú hefur nýr ráð­herra og ný rík­is­stjórn tekið við mála­flokknum að sínu leyti. Þá er mik­il­vægt að við höfum góð skil á hug­tökum í umræðum um sjálf­bærn­ina, úrbætur í ferða­þjón­ust­unni og end­ur­skoðun á lögum um hana - jafn­framt því að móta lang­tíma­stefnu. Á það síð­ast­nefnda legg ég þunga áherslu.

Auglýsing

Þol­mörk, aðgangs­stýr­ing og sam­þætt­ing

Sjálf­bærni kallar á stýr­ingu í auð­linda­notk­un, í ferða­þjón­ustu líkt og í land­bún­aði eða sjáv­ar­út­vegi - ekki rétt? Atvinnu­greinin ferða­þjón­usta lýtur ekki öðrum meg­in­reglum en önnur atvinnu­starf­semi þar sem bæði nátt­úru­auð­lind­ir, menn­ing og sam­fé­lag er und­ir. Stýr­ingin snýst um að minnsta kosti þrenns konar við­brögð: 

Í fyrsta lag­i: 

þarf að ræða og ákvarða þol­mörk staða, þol­mörk land­svæða og að end­ingu þol­mörk lands­ins - og horfa til allra þátta sjálf­bærni. Frekari ­rann­sókna er þörf í grein­inni en nógu mikið er samt vitað til þess að hefj­ast handa. Ákvörðun þol­marka er ferli sem opin­berir aðil­ar, sér­fræð­ingar og heima­menn koma að og er til reglu­legrar end­ur­skoð­un­ar.  Hingað til hefur nær algjör­lega skort á umræðu um þol­mörk og hug­takið að mestu fjarri allri stefnu­mót­un. ­Þjóð­garð­ur­inn Snæ­fells­jök­ull hefur þol­mörk, Vík í Mýr­dal hefur þol­mörk, Ásbyrgi hefur þol­mörk, Reykja­vík sömu­leiðis og Súg­anda­fjörður líka. Sums staðar er komið þol­mörkum í skiln­ingi sjálf­bærni en ann­ars staðar er enn mis­mikið borð fyrir báru.

Í öðru lag­i: 

Aðgangs­stýr­ing í þeim til­gangi að dempa álag og dreifa því fæst ekki nema að hluta með bíla­stæða­gjöld­um, gistnátta­gjöldum, aðgangs­eyri að stöðum eða þjóð­görðum - ekki heldur með nauð­syn­legum komu- eða brott­far­ar­gjöld­um. Ástæðan er ein­föld. Gjöldin verða of lág miðað við háan ferða­kostnað til lands­ins og inn­an­lands. Gjald­taka er aðeins lít­ill þáttur aðgangs­stýr­ingar þegar á heild­ina er lit­ið. Gjald­taka hjálpar til við að lag­færa skemmd­ir, stýra umferð á vegum og inni á land­svæðum með stíga­gerð ofl. og kosta ýmsar aðrar úrbætur en hún stýrir ekki fjölgun ferða­manna nema að litlu leyti og hægir ekki svo um munar á vexti í grein­inn­i. Fimm hund­ruð og þús­und­kallar duga skammt frammi fyrir hund­ruð þús­unda króna. Aðgangs­stýr­ing felst fyrst og fremst í að fram­fylgja þol­mörkum með ákvörðun um ítölu gesta þar sem hennar er þörf og með því að hafa nægan, mennt­aðan mann­afla sem land­verði af tvennum toga. Þá er átt við land­verði sem sinna eft­ir­liti og fræðslu og land­verði sem hafa lög­reglu­vald („rangers“).

Í þriðja lag­i: 

Stjórnun og sam­þætt­ing margra þátta þarf að vera skil­virk. Stjórn­stöð ferða­mála er sam­ráðs­vett­vang­ur. Henni er ekki ætlað að taka yfir ábyrgð og skyldur stjórn­kerf­is­ins eða hags­muna­sam­taka. Henni er stjórnað af fjórum, upp­teknum ráð­herrum og hún mun bara starfa til 2020. Hvað tekur þá við? Það hefði átt að hefja vand­aðan und­ir­bún­ing að stofnun ráðu­neytis ferða­mála á síð­asta kjör­tíma­bili og koma því svo á laggir t.d. við stjórn­ar­skipti. Ástandið í ferða­þjón­ust­unni heilt yfir er ámæl­is­vert að mati mjög margra aðila, hvort sem er í grein­inni eða utan hennar og gagn­rýni á átroðn­ing kemur æ oftar fram meðal ferða­manna. Nú fást 75% útflutn­ings­tekn­anna úr þess­ari einu atvinnu­grein. Dugar það ekki til víð­tækra breyt­inga í stjórn­kerf­inu á sem skemmtum tíma?

Hvar eru heild­ar­þol­mörk­in?

Ef ég skrifa hér og nú að hæfi­legur fjöldi ferða­manna - hæfi­legur í þágu lang­flestra - í þágu sam­fé­lags­ins, fyr­ir­tækja, stofn­ana og ferða­mann­anna sjálfra sé 3 til 4 millj­ónir á ári væri það hrein ágisk­un. Viljum við vinna þannig? Treysta á ágisk­anir og á óljósa sjálf­stýr­ingu eða gríð­ar­lega sam­keppni? Viljum við áfram rekast á hindr­an­ir, vanda­mál og öfug­þróun þegar stærsta atvinnu­greinin er í húfi af því að við stundum ekki ábyrg vinnu­brögð við nátt­úru- og sam­fé­lags­nytjar? Sjálf­bær ferða­þjón­usta í sátt við lands­menn byggir varla á 8-10 milljón ferða­mönnum á ári. Eða er það ef til vill ósk okk­ar? Nefnum við í alvöru enn hærri tölu? Sam­fé­lag með örfá hund­ruð þús­und ein­stak­ling­um, all­mörgum atvinnu­greinum og óvið­búnum innviðum undir millj­óna­skriðu ferða­manna farn­ast trú­lega ekki vel nema með hóf­legum vexti og skyn­sam­leg­um, sjálf­bærum lands­nytj­um. Þess vegna er löngu kom­inn tími til að flýtir­inn, óhófið og skortur á lág­marks­stýr­ingu víki fyrir sjálf­bærum nytjum og hóf­legri vernd. Í alvöru á borði; ekki aðeins í orð­i. 

Höf­undur er þing­maður VG.

Viltu styrkja sjálfstæða íslenska fjölmiðlun?
Lesendur Kjarnans geta kosið að greiða fast mánaðarlegt framlag til fjölmiðilsins til að efla starfsemi hans enn frekar. Markmiðið er upplýstari, gagnrýnni og málefnalegri umræða. Hjálpið okkur við að ná því markmiði með því að ganga til liðs við Kjarnasamfélagið.
Öðruvísi húðflúrstofa ætlar að flúra fólk með sjálfsofnæmi án endurgjalds
Emilia Dungal vinnur að hópfjármögnun í gegnum Karolina Fund til að opna húðflúrstofu. Hún ætlar að flúra fólk með sjálfsofnæmissjúkdóma án endurgjalds og gefa þeim sem vilja hylja erfið gömul húðflúr góðan afslátt.
24. júní 2017
Klíkuskapur í atvinnulífinu á Íslandi
Líklegt er að klíkuskapur ríki í valdamiklum stöðum úr viðskipta- og atvinnulífinu hér á landi, samkvæmt nýbirtri grein í tímaritinu Stjórnmál og Stjórnsýsla.
24. júní 2017
Þorsteinn Pálsson.
Grein Þorsteins á Kjarnanum gagnrýnd í veiðigjaldanefnd
Þrír fulltrúar í nefnd sem á að tryggja sanngjarna gjaldtöku fyrir afnot af fiskveiðiauðlindinni hafa bókað harða gagnrýni á formann hennar. Ástæða bókunarinnar er grein sem hann skrifaði á Kjarnann.
24. júní 2017
„Meiri tortryggni og reiði innan Sjálfstæðisflokksins en ég átti von á“
Benedikt Jóhannesson hefur verið fjármála- og efnahagsráðherra í fimm mánuði. Hann segir að Bjarni Benediktsson hafi ekki lokað á markaðsleið í sjávarútvegi í stjórnarmyndunarviðræðum og að krónan sé alvarlegasta viðfangsefni ríkisstjórnarinnar.
24. júní 2017
IKEA hendir tæplega 43.000 tonnum af mat á hverju ári.
43 þúsund tonn af mat fara í ruslið frá IKEA
IKEA hyggist ætla að taka á matarsóun frá veitingastöðum verslananna. Á ári hverju fara 43.000 tonn af mat í ruslið frá IKEA.
24. júní 2017
Fréttastofan Bloomberg segir hugsanlegt að FL Group hafi verið styrkt af rússneskum óligörkum.
Ráðleggur dómsmálaráðuneyti Bandaríkjanna að rannsaka FL Group
Í nýrri grein sem birtist á Bloomberg- fréttasíðunni var sagt frá því að grunur leiki á um að FL group hafi verið milliliður í fjártengslum Donald Trump við rússneska auðjöfra.
23. júní 2017
Narendra Modi, forsætisráðherra Indlands
Ekki búist við endalokum reiðufjár
Hugmyndir fjármálaráðuneytisins um minnkun seðla í umferð og rafvæðingu gjaldeyris hafa áður komið fram á Indlandi og í Svíþjóð. Ekki er hins vegar búist við því að endalok reiðufjár muni líta dagsins ljós á Íslandi á næstunni.
23. júní 2017
Formaður Lögmannafélagsins: „Ráðherra mistókst“
Reimar Pétursson hrl. segir Alþingi hafa skort skilning á ýmsu því sem til álita kom við skipan 15 dómara við Landsrétt.
23. júní 2017
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar
None