Fer biðinni að ljúka?

Óstaðfest stjórnarskrá heldur áfram að vekja heimsathygli. Katrín Oddsdóttir og Jón Ólafsson skrifa grein um ráðstefnu sem haldin var við Berkeley um nýju íslensku stjórnarskrána og tilurð hennar.

Af ráðstefnunni sem haldið var við Lagadeild Berkeley háskólans í Kaliforníu um nýju íslensku stjórnarskrána í byrjun júní.
Af ráðstefnunni sem haldið var við Lagadeild Berkeley háskólans í Kaliforníu um nýju íslensku stjórnarskrána í byrjun júní.
Auglýsing

Það er óhætt að segja að drög að nýrri stjórn­ar­skrá sem Stjórn­laga­ráð sendi til Alþingis fyrir rétt tæpum sex árum hafi vakið heims­at­hygli. Athyglin hafði raunar vaknað áður en Stjórn­laga­ráð lauk sinni vinnu, en það hefur ekki dregið úr henni síð­an, nema síður sé, þrátt fyrir að Alþingi hafi svo gott sem hætt umfjöllun um frum­varpið vorið 2013 og aldrei lagt það fyrir þingið til atkvæða­greiðslu. Patt­staðan sem íslenska stjórn­ar­skrár­málið virð­ist komin í er sér­stak­lega baga­leg í ljósi þess að í þjóð­ar­at­kvæða­greiðslu árið 2012 lýstu 2/3 hlutar kjós­enda því yfir ný stjórn­ar­skrá skyldi sett sem grund­vall­að­ist á drögum Stjórn­laga­ráðs. 

Þann 3. júní síð­ast­lið­inn var hald­in ráð­stefna við Laga­deild Berkeley há­skóla í Kali­forníu þar sem fjallað var um stjórn­ar­skrána og til­urð henn­ar. Vig­dís Finn­boga­dóttir flutti ávarp sem sýnt var í upp­hafi ráð­stefn­unnar þar sem hún benti á að vilji þjóð­ar­innar væri skýr eins og þjóð­ar­at­kvæða­greiðslan hefði stað­fest. „Ég tel að íslenska þjóðin hafi beðið nógu leng­i,“ ­sagði Vig­dís meðal ann­ar­s. 

Óbreyttur áhugi í gras­rót og háskóla­sam­fé­lagi

Berkeley ráð­stefnan er enn einn vitn­is­burð­ur­inn um áhuga fræði­manna og aktí­vista í öðrum löndum á stjórn­ar­skránni. Þátt­tak­endur voru á annað hund­rað og eyddu þeir fyrri hluta dags­ins í umræður um hvernig mæta megi þörfum fram­tíð­ar­sam­fé­laga á grund­velli lýð­ræð­is, en í seinni hlut­anum var sjónum beint sér­stak­lega að stjórn­ar­skrár­frum­varp­inu sjálfu, styrk­leikum þess og veik­leik­um. 

Katrín Oddsdóttir.Jón Ólafsson.Þessi mikli alþjóð­legi áhugi á eflaust margar skýr­ingar en það má nefna tvær sér­stak­lega:

Í fyrsta lagi var aðferðin sem beitt var til að skrifa stjórn­ar­skrána nýstár­leg og ein­stök. Þjóð­fundur með 950 ein­stak­lingum völdum af handa­hófi lagði fyrst til þau gildi sem höfð skyldu að leið­ar­ljósi. Sér­fræði­nefnd tók að því loknu saman skýrslu með grein­ar­góðum upp­lýs­ingum sem var afhent Stjórn­laga­ráði. Í Stjórn­laga­ráði sátu 25 ólíkir ein­stak­lingar sem höfðu það eina mark­mið að skrifa nýja stjórn­ar­skrá fyrir Ísland á fjórum mán­uð­um. Stjórn­laga­ráðið beitti opn­ara ferli en þekkst hefur áður við gerð stjórn­ar­skráa. Almenn­ingur gat komið að vinnu ráðs­ins á öllum stigum og hafði aðgang að umræðum og ákvörð­unum ráðs­ins jafn­óð­um. Með til­lögum og athuga­semdum í gegn­um Face­book komu almennir borg­arar að vinn­unni og höfðu áhrif á það hvernig drög að nýrri stjórn­ar­skrá þró­uð­ust. Að lokum sam­þykktu allir 25 ein­stak­lingar Stjórn­laga­ráðs drög að nýrri stjórn­ar­skrá ein­róma. 

Í öðru lagi skil­aði þetta ferli stjórn­ar­skrár­drögum sem að mati fjöl­margra við­ur­kenndra sér­fræð­inga eru í senn nútíma­leg, fram­sæk­in, og fylli­lega traust stjórn­ar­skrá. Þannig sýndu Íslend­ingar í margra augum fram að stjórn­ar­skrá er mögu­legt að skapa í galopnu ferli með víð­tækri og stöðugri aðkomu almenn­ings.

Bein aðild almenn­ings og trú á lýð­ræði

Árangur Stjórn­laga­ráðs og umræð­urnar um eðli og hlut­verk stjórn­ar­skrár sem starf þess leiddi til varða grund­vall­ar­hug­myndir okkar um lýð­ræði. Sótt er að hinu hefð­bundna full­trúa­lýð­ræði úr mörgum áttum og trú fólks á flokka­kerfi og leið­toga­stjórn­mál hefur dvínað – ekki síst í kjöl­far fjár­málakrepp­unnar 2008. Árang­urs­ríkt starf Stjórn­laga­ráðs gaf ástæðu til að ætla að bein aðild almenn­ings að grunn­stefnu­mót­un ­sam­fé­lags­ins ­gæti aukið trú fólks á lýð­ræð­is­leg stjórn­mál, með öðrum orðum að besta leiðin til að bjarga lýð­ræð­inu sé meira lýð­ræði: Meiri bein aðild almenn­ings að ákvörð­un­um, meiri þátt­taka, meiri tak­mark­anir á völdum kjör­inna full­trúa.

Auglýsing

Í fyrri hluta ráð­stefn­unnar í Berkeley var reynt að beita þessu inn­sæi með því að láta þátt­tak­endur fjalla um þá spurn­ingu hvernig lýð­ræði þjóni best þörfum fram­tíð­ar­innar og með hvaða hætti stjórn­ar­skrá geti tryggt það. 12 hópar mót­uðu til­lögur eða hug­myndir um þetta sem svo voru ræddar sam­eig­in­lega. Rauði þráð­ur­inn í þeirri umræðu var sú spurn­ing hvernig hönnun stjórn­ar­skrár getur verið ráð­andi um aukið lýð­ræði í sam­fé­lag­inu. Margar hug­mynd­anna sner­ust því um hvers konar stjórn­ar­skrár­á­kvæði upp­fylli ann­ars vegar kröf­una um aukna aðkomu, hins vegar þörf­ina fyrir þekk­ingu eða visku fjöld­ans þegar stefna er mótuð eða lyk­ilá­kvarð­anir tekn­ar.

Þekk­ing sam­fé­lags­ins virkjuð

Það er algeng mót­bára við aðkomu almenn­ings að ákvörð­unum og stefnu­mótun að fólk sé upp til hópa ekki nægi­lega vel upp­lýst eða menntað til að geta myndað sér rök­réttar skoð­anir á stórum mál­um. En á sama tíma vitum við að úti í sam­fé­lag­inu er í flestum til­fellum að finna miklu fjöl­breyti­legri þekk­ingu og skiln­ing á öllum málum heldur en við er að búast í þröngum hópi emb­ætt­is­manna, sér­valdra sér­fræð­inga eða kjör­inna full­trúa. Almenn­ingur er því í senn fáfróð­ur, fjöl­fróður og sér­fróð­ur. Hvernig er best að takast á við þessa mót­sögn?

Jón Ólafsson á ráðstefnunni í Kaliforníu í byrjun mánaðar.MYND: Cyntia AndersonKrafan um aukna þátt­töku almenn­ings snýst um að virkja þekk­ingu almenn­ings frekar en að ótt­ast fáfræði fólks­ins. Þegar haldnar eru kosn­ingar þar sem flokkar og hags­muna­hópar beita öllum með­ulum til að hafa áhrif á almenn­ing sér í hag er eðli­legt að áhyggjur vakni af því að hlustað sé á lodd­ar­ana frekar en þá sem reyna að þjóna sann­leik­an­um. En þegar almenn­ingur er kall­aður til þátt­töku með skipu­lögðum hætti og áherslan bein­ist að rök­ræðum frekar en kapp­ræðum og mold­viðri, er lík­legra að þekk­ing fólks sé virkjuð en að nið­ur­stöður mót­ist af van­þekk­ingu.

Rekum af okkur slyðru­orðið

Við Íslend­ingar verðum seint talin miklir frum­kvöðlar á sviði lýð­ræð­is­þró­un­ar. Hvað lög­gjöf varðar er til að mynda algeng­ast að við tökum lög upp eftir frænd­ríkjum okkar og sil­umst þannig í humátt á eftir þeim sem braut­ina ryðja. Við eigum þó nokkrar stundir í sög­unni sem við getum verið stolt af því að hafa fremur rutt en elt. Við hreykjum okkur af elsta þjóð­þingi heims og við höfðum fyrst vit á því í heim­inum að gera konu að lýð­ræð­is­lega kjörnum for­seta. Þar sýndum við hug­rekki og fram­sýni. Með ferl­inu sem átti sér stað á árunum 2009-2012 sýndi Ísland, fyrst allra þjóða, að hægt væri að skapa stjórn­ar­skrá í gagn­sæju ferli með aðkomu almenn­ings. 

Það er kom­inn tími til þess að Alþingi sinni þeirri skyldu sinni að fara að þjóð­ar­vilja, taki frum­varpið sem byggt er á til­lögu stjórn­ar­skrár til umfjöll­unar að nýju og sam­þykki nýja stjórn­ar­skrá. Ekk­ert bendir til ann­ars en að slíkt skref væri gæfu­spor: Þótt sterkir hags­muna­að­ilar inn­an­lands hafi talað frum­varpið nið­ur, bendir mat hlut­lausra og sér­fróðra aðila um allan heim til þess að stjórn­ar­skrár­frum­varpið hafi alla helstu kosti sem prýtt geta nútíma­lega stjórn­ar­skrá. Með nýju stjórn­ar­skránni má sýna fram á að dýpkun lýð­ræðis sé ekki aðeins fag­ur­gali á Íslandi heldur leiðin fram á veg­inn. 

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
8 mínútur og 46 sekúndur leystu úr læðingi sársauka margra kynslóða
Ólgan í Bandaríkjunum snýst ekki aðeins um þær átta mínútur og 46 sekúndur sem lögreglumaður hélt hné sínu að hálsi George Floyds þar til hann lést. Hún á rætur í þjáningum margra kynslóða fólks er býr enn við misrétti sem er samgróið hugarfari valdhafa.
Kjarninn 4. júní 2020
Intenta segist í stakk búið til að taka við verkefnum sem Capacent sinnti áður
Ingvi Þór Elliðason, ráðgjafi og framkvæmdastjóri Intenta, sem fyrrverandi starfsmenn Capacent stofnuðu skömmu fyrir gjaldþrot fyrirtækisins, segir Intenta með þekkingu og getu til að taka við verkefnum sem Capacent sinnti áður.
Kjarninn 4. júní 2020
Lífeyrissjóður verzlunarmanna hefur aðsetur í Húsi verslunarinnar
Tæp tíu prósent útistandandi sjóðfélagalána LIVE í greiðsluhléi
Sjóðfélagalán í greiðsluhléi nema samtals ellefu milljörðum króna. Til samanburðar námu útistandandi sjóðfélagalán Lífeyrissjóðs verzlunarmanna við lok árs 2019 rúmum 120 milljörðum. Ávöxtun sjóðsins á fyrstu fjórum mánuðum ársins er áætluð 3,5 prósent.
Kjarninn 3. júní 2020
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið – Twitter tekur á rugli og Síminn sektaður
Kjarninn 3. júní 2020
Ástþór Ólafsson
Árið 1970 og upp úr
Kjarninn 3. júní 2020
Bjarni Benediktsson formaður Sjálfstæðisflokksins.
Sjálfstæðisflokkurinn áfram nærri kjörfylgi í nýrri könnun Gallup
Afar litlar breytingar urðu á fylgi flokka á milli mánaða, samkvæmt nýjum þjóðarpúlsi Gallup. Sjálfstæðisflokkurinn er áfram nærri kjörfylgi sínu og stuðningur við ríkisstjórnina mælist tæp 60 prósent á meðal þeirra sem taka afstöðu.
Kjarninn 3. júní 2020
Sex sakborningar í málinu, þeirra á meðal Bernhard Esau og Sacky Shanghala fyrrverandi ráðherrar í ríkisstjórn Namibíu, verða í gæsluvarðhaldi til 28. ágúst.
Namibísk yfirvöld hafa óskað liðsinnis Interpol vegna Samherjamálsins
Sex menn sem hafa verið í haldi namibískra yfirvalda vegna rannsóknar á Samherjaskjölunum verða áfram í haldi til 28. ágúst. Rannsókn málsins hefur reynst flókin og haf namibísk yfirvöld beðið Interpol um aðstoð.
Kjarninn 3. júní 2020
Fólk hefur flykkst á markaði víðsvegar um Indland eftir að útgöngubanni var aflétt.
Smitum á Indlandi fjölgar ört
Stjórnvöld á Indlandi eru að hefjast handa við að aflétta umfangsmesta útgöngubanni sem sett var á í kjölfar kórónuveirufaraldursins. Sjúkrahús í Mumbai hafa vart undan við að sinna sýktum en fellibylurinn Nisarga herjar nú á nágrenni borgarinnar.
Kjarninn 3. júní 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar