Tuttugu og sex milljarða sparnaður

Jón Steindór Valdimarsson segir að það þurfi að vanda til verka þegar innviðum landsins verður komið í viðundandi horf. Hægt væri að spara 26 milljarða króna af þeim 372 milljörðum sem áætlað er að þurfi til að koma innviðum í góða stöðu.

Auglýsing

Ný skýrsla segir að 372 millj­arða þurfi til þess að koma innviðum lands­ins í gott og eðli­legt horf. Það eru ekki nein­ir smá­aurar og eins gott að standa vel að verki. Með nýjum vinnu­brögðum mætti spara allt að 26 millj­örðum í bein­hörðum pen­ingum við þessi verk­efni.

Félag ráð­gjaf­ar­verk­fræð­inga og Sam­tök iðn­að­ar­ins kynntu tíma­móta­skýrslu á fundi í Hörpu í gær. Þar er fjallað um inn­viði, ástand og fram­tíð­ar­horf­ur. Skýrslan sýnir svart á hvítu að margt er óunnið og brýnt að taka til hend­inni á mörgum svið­um. Þakka ber fram­takið og fag­lega nálg­un.

Mat skýrslu­höf­unda er að ef koma eigi öllum innviðum í góða stöðu, þ.e. í ástand þar sem staðan er metin góð og eðli­legt við­hald þurfi til þess halda þeirri stöðu, þurfi sam­tals 372 millj­arða.

Auglýsing

Gömul saga og ný

Það blasir við að til þess að ná þessu marki þarf tíma, fé, fram­sýni og skipu­lag. Ganga þarf þannig til verks að öll þau verk­efni sem ráð­ist er í skili hámarks árangri, hvort sem litið er til nyt­semi, arð­semi, gæða, verðs, verk­tíma eða for­gangs­röð­un­ar.

Þrátt fyrir allt renna að jafn­aði miklir fjár­munir til opin­berra fjár­fest­ing­ar­verk­efna á ári hverju. Nýja skýrslan sýnir svo ekki verður um villst að gera verður enn betur á kom­andi árum. Dæmi um slíkar fjár­fest­ingar eru veg­ir, brýr, virkj­an­ir, dreifi­kerfi, flug­vell­ir, bygg­ingar af ýmsu tagi, skólar og heil­brigð­is­stofn­an­ir. 

Það er gömul saga og ný að allt of mörg slík verk­efni rísa ekki undir þeim kröfum sem til þeirra hafa verið gerðar og þau upp­fylla ekki þær þarfir sem að var stefnt. Nægir að nefna að kostn­aður fer úr bönd­um, fram­kvæmda­tími verður miklu lengri en til stóð og oft veita þau ekki þann ávinn­ing sem að var stefnt.

Skýr­ingar á þessu eru örugg­lega marg­vís­legar og margar þeirra sam­verk­andi. Má nefna að þættir eins og póli­tískt und­ir­bún­ings­ferli, þarfa­grein­ing, ferli, for­sendur og skil­yrði sem þarf að upp­fylla til þess að ráð­ist sé í verk­efni eru ófull­nægj­andi. Þá má nefna slæ­lega stjórn og eft­ir­lit þegar verk­efni er á fram­kvæmda­stigi. Stundum er greini­legur skortur á hæfni og þekk­ingu, skýrar reglur eru ekki fyrir hendi og óhóf­leg bjart­sýni tekur völdin auk fjölda þátta sem koma við sögu þegar ráð­ist er í verk­efni á vegum hins opin­bera og almannafé er til ráð­stöf­un­ar.

Ný nálgun nauð­syn­leg

Því fer víðs fjarri að vanda­mál af því tagi sem hér hafa verið rakin séu bundin við Ísland. Þau er víða að finna. Það er líka fjarri því að íslensk stjórn­völd og þeir sem koma að opin­berum fjár­fest­ing­ar­verk­efnum geri ekki margt vel og að ekki sé víða að finna reglu­verk og ferla. Það er hins vegar hægt að gera miklu betur og það er eftir miklu að slægj­ast ef vel tekst til um úrbætur á þessu sviði, ekki síst í und­ir­bún­ings­ferli verk­efna. Það sýnir reynsla ann­arra þjóða glöggt.

Á síð­asta þingi lagði grein­ar­höf­und­ur, ásamt öðrum þing­mönnum Við­reisn­ar, fram til­lögu til þings­á­lykt­unar til þess að bregðast við þessum vanda. Þar er lagt til að gerðar verði við­eig­andi ráð­staf­anir til að tryggja að þegar um umfangs­mikil og kostn­að­ar­söm opin­ber fjár­fest­ing­ar­verk­efni er að ræða sé trygg­ing gæða, hag­kvæmni og skil­virkni slíkra verk­efna ávallt höfð að leið­ar­ljósi allt frá hug­mynda­stigi til fram­kvæmda og út áætl­aðan líf­tíma þeirra.

Góðar fyr­ir­myndir

Mörg lönd hafa tekið þessi mál föstum tökum og greini­legur árangur komið í ljós. Hér má sér­stak­lega nefna Nor­eg, einkum reglu­verk norska fjár­mála­ráðu­neyt­is­ins Ordn­ing for kva­litets­sikring av store statlige in­vester­in­ger og sam­starfs­verk­efn­ið Concept sem rekið er af NTNU (Nor­ges teknisk-nat­ur­vit­en­skapelige uni­versitet). Um 16 ár eru frá því að Norð­menn hófu sína vinnu. Þar benda rann­sóknir til þess að af 40 meiri háttar fjár­fest­ing­ar­verk­efn­um, sem ráð­ist hefur verið í og aðferða­fræð­inni verið beitt, hafi 80% verk­efna stað­ist ytri ramma kostn­að­ar- og tíma­á­ætl­ana. Enn fremur hafi þessum verk­efnum verið skilað með um 7% lægri með­al­til­kostn­aði en áætlað var. Norð­menn meta það svo að hið nýja fyr­ir­komu­lag hafi valdið algjörum við­snún­ingi þar í landi og nú sé ekki lengur meg­in­regla að verk­efni fari úr bönd­um. 

Félag ráð­gjaf­ar­verk­fræð­inga og Sam­tök iðn­að­ar­ins hafa einmitt leitað í smiðju til Norð­manna um fyr­ir­mynd að sinni skýrslu. Það ættu stjórn­völd einnig að gera. Tak­ist að ná þeim árangri sem orðið hefur í Nor­egi má ætla að beinn fjár­hags­legur sparn­aður gæti numið 26 millj­örðum af þeim 372 sem hin nýja skýrsla telur þörf fyr­ir. Það eru heldur engir smá­aurar, auk alls ann­ars ávinn­ings sem fylgja aðferða­fræði Norð­manna.

Menntun og rann­sóknum á sviði verk­efna­stjórn­unar og verk­efna­stjórn­sýslu hefur vaxið mjög fiskur um hrygg á alþjóða­vísu. Hér­lendis á nám á háskóla­stigi í verk­efna­stjórnun sér frekar stutta sögu en slíkt nám er nú í boði við Háskól­ann í Reykja­vík til MPM-gráðu (Master of Project Mana­gement) og við Háskóla Íslands til MS-gráðu. Mik­il­vægt er að efla rann­sóknir og miðla reynslu og þekk­ingu á svið­inu til hags­bóta fyrir sam­fé­lagið allt.     

Það þarf að byrja strax

Mik­il­vægt er að líta á þetta sem við­var­andi ferli úrbóta og lær­dóms sem leiðir hægt og bít­andi til árang­urs. Þetta er alls ekki átaks­verk­efni sem hægt er að ljúka á skömmum tíma. Þess vegna þarf að hefj­ast handa án taf­ar.

Þings­á­lykt­unin var ekki flók­in:

„Al­þingi ályktar að fela fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra að útfæra og leggja fram frum­vörp og und­ir­búa reglu­gerðir sem hafa það að mark­miði að tryggja gæði, hag­kvæmni og skil­virkni opin­berra fjár­fest­inga allt frá hug­mynda­stigi til fram­kvæmda og út ætl­aðan líf­tíma þeirra. 

Ráð­herra skipi fimm manna starfs­hóp til þess að stofna til form­legs sam­starfs­vett­vangs stjórn­valda, atvinnu­lífs og fræða­sam­fé­lags um gerð ramma­á­ætl­ana til þriggja ára í senn til þess að byggja upp þekk­ingu og færni og efla rann­sóknir á sviði gæða, hag­kvæmni og skil­virkni opin­berra fjár­fest­inga. 

Ráð­herra leggi fram og kynni Alþingi til­lögur sínar eigi síðar en 1. mars 2018.“

Mik­il­vægt er að taka þessi mál föstum tök­um. Án vafa mun arður sam­fé­lags­ins af þeirri vinnu og fjár­munum sem verður varið til úrbóta á þessu sviði skila sér marg­falt til baka með betri árangri og hag­kvæm­ari verk­efn­um.

Höf­undur er þing­maður Við­reisnar í suð­vest­ur­kjör­dæmi.

Fyrir einu ári síðan: „Við eigum Ísland, það eina sem við eigum eftir að gera er að taka það“
Lífeyrissjóðir landsins eiga stóran hluta af íslensku atvinnulífi. Hávær krafa hefur lengi verið um að þeir verði virkari eigendur og nýti sér þau völd sem í því felast til að beita sér fyrir lífsgæðum sjóðsfélaga í nútíð ekki síður en í framtíð.
Kjarninn 21. september 2019
Bólusótt í hættu
Er réttlætanlegt að geyma veirur eins og bólusótt, sem geta valdið jafnmiklum mannskaða og raun ber vitni?
Kjarninn 21. september 2019
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið – Uppfærðar græjur, Sambandið og Apple Arcade
Kjarninn 21. september 2019
Birgir Birgisson
Reið hjól
Kjarninn 21. september 2019
Þjálfa þarf peningahund til að berjast gegn peningaþvætti
Embætti tollstjóra skortir bæði þekkingu og úrræði til að geta almennilega haft eftirlit með smygli á reiðufé til Íslands. Á meðal þeirra úrræða sem lagt er til að ráðist verði í er að þjálfa peningahund.
Kjarninn 21. september 2019
Klikkið
Klikkið
Klikkið - Að iðka mannréttindi
Kjarninn 21. september 2019
Athuga hvar eftirlitsaðilar gera ónauðsynlegar kröfur til matvæla
Umhverfisráðherra hefur hrundið af stað aðgerðum til að vinna gegn matarsóun á Íslandi. Meðal annars verður gerð athugun á því hvar eftirlitsaðilar gera mögulega ónauðsynlegur kröfur til matvælaöryggis sem ýtt gætu undir matarsóun.
Kjarninn 21. september 2019
Brim-flétta KS fagnaðarefni fyrir Skagfirðinga
Eftir að hafa keypt hlutabréf í Brimi, og selt nokkrum vikum síðar, hefur Kaupfélag Skagfirðinga styrkt stöðu sína.
Kjarninn 21. september 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar